Po roku 1989 czyli od zmiany systemowej w Polsce daje się zauważyć renesans weksla i jego zastosowania w obecnym obrocie gospodarczym.

I tak w 12.11.1931 roku, Sąd Najwyższy (Orzeczenie SN z 12.11.1931 r. Rw. 2190/31 /OSP 1932, poz. 182/) doszedł do wniosku, że wydanie weksli na dłużną sumę( cenę kupna)powoduje niedopuszczalność dochodzenia pretensji w drodze sporu cywilnego, gdy weksle były wydane w miejsce zapłaty w charakterze pieniędzy.

Czytaj także: Możliwość płatności wekslem - piśmiennictwo cz. I

"W związku z tym zapłata należności pieniężnej, zabezpieczonej dokumentem wekslowym, wyklucza możliwość dochodzenia jej w zwykłym postępowaniu sądowym, gdyż termin jej płatności był wprost oznaczony w treści tego dokumentu.

Poza tym można z niego wnioskować, że weksel mógł być wydany w charakterze pieniędzy, a więc stanowić środek płatniczy."

W swoim innym orzeczeniu Sąd Najwyższy( Orzeczenie SN 18.05.1932 r., Rw 672/32 /OSP 1933,poz. 37/)postanowił, że wręczenie weksla było pokryciem długu, czyli de facto jego umorzeniem-"... przez wręczenie weksli odpowiadających wysokości poszczególnych rat na pokrycie ceny kupna, cena kupna zostaje wyrównana, a tem samem ustaje interes ratalny".

Ciekawe jest także orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 21.09.1932 r. (Orzeczenie SN z 21.09.1932 r. Rw 1006/32/OSP 1933,poz.38/), które dotyczyło zagadnień będących na styku prawa wekslowego i spółdzielczego. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy stwierdził, iż weksel, który został wystawiony przez członka z tytułu należności za udział w spółdzielni, gdy został przyjęty przez zarząd tejże w miejsce zapłaty, stał na również zapłatą gotówki. Poza tym Sąd Najwyższy uznał, że przyjęcie przez zarząd spółdzielni surogatu w miejsce zapłaty, czyli jak należy rozumieć, przyjęcia weksla zamiast przyjęcia pieniędzy.

Na uwagę zasługuje również orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 1-26.02.1932 ( Orzeczenie SN z 1-26.02.1932 r. I C 2916/31 /GSW 1932,nr 31/). Dotyczyło ono zasądzenia odszkodowania wynikającego z polisy ubezpieczeniowej od ognia, przy czym składki ubezpieczeniowe nie zostały uiszczone w gotówce, lecz 33 wekslami, które były płatne w różnych terminach. W okresie, gdy nie zostały wykupione wszystkie weksle, a tylko ich cześć, nastąpiło zdarzenie powodujące obowiązek wypłaty odszkodowania tzn. uległ spaleniu przedmiot ubezpieczenia. W związku z tym poszkodowani-powodowie, zażądali od pozwanych towarzystw ubezpieczeniowych wypłaty odszkodowania. Sąd Najwyższy w sentencji orzeczenia stwierdził, że weksle wystawione na pokrycie zobowiązań pieniężnych nie powodują powstania nowego stosunku umownego, ale jedynie są dowodem wprowadzenia szczególnego trybu zapłaty.

Z nowszego orzecznictwa na uwagę zasługują orzeczenia, które statuują ochronę weksla na równi z pieniądzem, zrównując podrobienie weksla- podrobieniem pieniądza.

Autopromocja
ORZEŁ INNOWACJI

Konkurs dla startupów i innowacyjnych firm

WEŹ UDZIAŁ

I tak w wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 5 października 2004 r. II AKa 293/04, Sąd stwierdził, iż "Weksle własne spełniają funkcję płatniczą ".

Dalej Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Nie sposób jest pominąć funkcji płatniczej weksla, który może być środkiem zapłaty, zwłaszcza w stosunkach handlowych, co aktualnie występuje częściej w handlu międzynarodowym.

Powyższą funkcję może również spełniać weksel w obrocie krajowym, gdy zapłata należności następuje przez wydanie weksla. Zawarte wówczas porozumienie między stronami, jest dla nich wiążące w zakresie umorzenia wierzytelności.

O znaczeniu weksla świadczy chociażby stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w jednym z orzeczeń dotyczącym kwestii związanej z obrotem wekslami. Sąd Najwyższy stwierdził „weksel jest papierem wartościowym, przeznaczonym do obiegu światowego, zaczem tłumaczony być musi według zasad przyjętych w obrocie światowym"... (SN III Ż. C 231/32, OSN, z. 13/1, 1933 r.).

Płatnicza funkcja weksla polega na tym, że jest on wręczany zamiast zapłaty przy nabywaniu dóbr (towarów, usług), na mocy umowy pomiędzy stronami transakcji.

Weksel umożliwia wzajemne kompensowanie roszczeń i dokonywanie rozliczeń bezgotówkowych, co zmniejsza zapotrzebowanie na pieniądz w obrocie gospodarczym.

Powyższe poglądy powalają przyjąć, że weksle własne spełniają funkcję płatniczą i „in concreto" mogą zostać uznane za „inny środek płatniczy" w rozumieniu przepisu art. 310 § 1 k.k. Podrobienie weksla własnego, poprzez wpisanie niezgodnie z prawdą chociażby jednego z jego elementów, a w szczególności złożenia podpisu wystawcy przez inną osobę, niż której dane personalne zawarte zostały w wekslu, stanowi przestępstwo określone w przepisie art. 310 § 1 k.k.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 2007-03-29, II AKa 43/07:

Weksel "in blanco" korzysta z ochrony art. 310 § 1 KK, bądź to jako inny środek płatniczy pod warunkiem, że pełni funkcję płatniczą, bądź jako dokument będący papierem wartościowym uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej.

W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z 30.9.1998 r. (OSNKW 1998 nr 9-10, poz. 41), do której nawiązywał też sąd w Białymstoku, m.in. stwierdzono, że zwrot dokument uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej pozwala na wykładnię obejmującą szeroki zakres papierów wartościowych, a więc nie należy pojęcia tego ograniczać np. do dokumentów - papierów wartościowych szczególnie chronionych przed naśladownictwem lub np. do papierów wartościowych, których obrót reguluje ustawa z 21.8.1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (Dz. U. nr 118. poz. 754). Jak przekonująco stwierdził Sąd Najwyższy, szeroka podstawa odpowiedzialności na podstawie art. 227 KK69 (obecnie art. 310 KK) - jest zgodna z intencjami ustawodawcy. Odpowiada ona zaszłym już i dokonującym się systematycznym zmianom w gospodarce oraz powszechnej tendencji do ograniczenia używania pieniądza.

Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 2003-11-14, II AKz 835/03 Opubl: Wokanda rok 2004, Nr 5, str. 43.

Podrobienie lub przerobienie dokumentu posiadającego niezbędne cechy weksla, stanowi naruszenie normy chronionej art. 310 § 1 KK.

Również orzecznictwo sądów administracyjnych jasno wypowiada się w kwestii możliwości zapłaty wekslem, i tak w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego siedzibą w Białymstoku 2006-04-20, I SA/Bk 73/06 organ podatkowy błędnie przyjął w zaskarżonej decyzji, iż podatnik wystawiając weksle zgodnie z zawartymi umowami wekslowymi nie uregulował należności wynikającej z faktur. W wyniku zawarcia umów wekslowych i wystawienia weksli nastąpiła zamiana zobowiązania wynikającego z faktur na zobowiązanie wekslowe i tym samym poprzez odnowienie doszło do uregulowania należności. Weksle nie stanowiły funkcji gwarancyjnej lecz pełniły funkcję płatniczą oraz dokonały nowacji dotychczasowego zobowiązania.

Weksle - uregulowanie należności z faktur VAT

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2005-10-27, I FSK 171/05, Opubl: Monitor Podatkowy rok 2006, Nr 11, str. 39 nie budzi wątpliwości zakres pojęciowy zwrotu "uregulowanie należności" i to że jego istotą jest zaspokojenie wierzyciela, tj. że uregulowanie następuje z tą chwilą, z którą wierzyciel subiektywnie może stwierdzić, iż został zaspokojony. Stanowisko sądu I instancji, że uregulowanie tych należności następowało dopiero w dacie wykupu weksli jest błędny, gdyż poprzez wystawienie weksli wraz ze stosownymi deklaracjami skarżący i jego kontrahenci dokonali nowacji.

Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym wyroku stwierdził, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 21 ust. 2a VATU. Wskazał, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że w sytuacji, gdy podatnik uiszcza należność z faktury w inny sposób niż dokonując zapłaty w pieniądzu bezpośrednio kontrahentowi to nie spełnia przesłanki uregulowani należności. Podkreślił, że nie można skutecznie zarzucić skarżącemu, że wystąpił do urzędu skarbowego o zwrot nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, zanim jeszcze sam poniósł faktyczny ciężar zakupu towarów handlowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zakres pojęciowy zwrotu "uregulowanie należności" nie budzi wątpliwości, i jego istotą jest zaspokojenie wierzyciela, tj. uregulowanie należności następuje z chwilą, z którą wierzyciel subiektywnie może stwierdzić, że został zaspokojony. Stanowisko Sądu I instancji, że uregulowanie tych należności następowało dopiero w dacie wykupu weksli jest nieprawidłowe, gdyż poprzez wystawienie weksli wraz ze stosownymi deklaracjami skarżący i jego kontrahenci dokonali nowacji. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zwrot użyty w art. 21 ust. 2a ww. ustawy, że uregulowanie powinno nastąpić w całości wcale nie odnosi się do rzeczywistości czy też nierzeczywistości tego uregulowania, tylko jasno i wprost wskazuje, że uregulowana ma być pełna wierzytelność, ale również nie wskazuje, iż musi mieć miejsce bezpośrednia zapłata.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że Dyrektor Izby Skarbowej w B. błędnie przyjął w zaskarżonej decyzji, iż podatnik wystawiając weksle zgodnie z zawartymi umowami wekslowymi nie uregulował należności wynikającej z faktur wystawionych przez firmy: "R. M." Sp. z o.o. ze S., "G. R." Sp. z o.o. ze S. oraz ZPO "M." Zbigniew W. - W. Zgodzić się należy ze stanowiskiem pełnomocnika skarżącego, iż w wyniku zawarcia umów wekslowych i wystawienia weksli nastąpiła zamiana zobowiązania wynikającego z faktur na zobowiązanie wekslowe i tym samym poprzez odnowienie doszło do uregulowania należności.

W sytuacji stanowiącej przedmiot niniejszej sprawy weksle nie stanowiły funkcji gwarancyjnej lecz pełniły funkcję płatniczą oraz dokonały nowacji dotychczasowego zobowiązania. Z art. 506 § 2 KC wynika, że jedynie w razie wątpliwości poczytuje się, że zmiana treści dotychczasowego zobowiązania nie stanowi odnowienia. Ustawodawca postanowił, że dotyczy to w szczególności wypadku, gdy wierzyciel otrzymuje od dłużnika weksel lub czek. W przedmiotowej sprawie, mając na uwadze treść umów wekslowych łączących podatnika z jego kontrahentami o takich wątpliwościach nie może być mowy, dlatego też należało uznać, iż podatnik wystawiając weksle uregulował zobowiązania wynikające z faktur.

- Janusz Piejko, radca prawny