W sądzie i urzędzie

Postępowanie cywilne: zastrzeżenie do protokołu budzi wątpliwości RPO

Fotorzepa/Michał Walczak
Rzecznik Praw Obywatelskich ma wątpliwości, co do przepisu, który daje stronom postępowania cywilnego uprawnienie do zwrócenia uwagi sądu na uchybienia regułom procedury.

Art. 162 Kodeksu postępowania cywilnego daje stronom możliwość zwrócenia uwagi sądu na uchybienia regułom postępowania, których sąd dopuścił się w toku rozpoznawania sprawy cywilnej w postaci złożenia stosownego zastrzeżenia do protokołu. Z tego uprawnienia można skorzystać w trakcie posiedzenia, a w przypadku nieobecności na kolejnym posiedzeniu.

Przepis ten znalazł się w ostatnim czasie w zainteresowaniu Rzecznika Praw Obywatelskich, który uważa, iż uprawnienie te może tylko pozornie zabezpieczać interesy stron postępowania cywilnego. Chodzi o dalszą część przepisu, który stanowi, iż stronie, która nie zgłosiła zastrzeżenia nie przysługuje prawo do powoływanie się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania.

Problem stanowi przede wszystkim interpretacja art. 162 KPC w orzecznictwie sądowym. W wystąpieniu do Ministra Sprawiedliwości RPO za przykład podaje wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2013 r. (sygn. V CSK 544/12), gdzie uznano, iż „z treści art. 162 k.p.c. wynika, że strona ma zwrócić uwagę sądowi na uchybienie przepisom postępowania. Oznacza to, że nie jest wystarczające zwrócenie się do sądu o zaprotokołowanie, że strona zgłasza i wnosi o wpisanie zastrzeżenia do protokołu. Zastrzeżenie będzie skuteczne, jeżeli strona wskaże przepisy, które sąd, jej zdaniem, naruszył." Strona postępowania ma zatem nie tylko spostrzec uchybienie sądu, ale jednocześnie, w czasie rzeczywistym, wskazać sądowi przepisy, których naruszenia sąd dopuścił. Tymczasem, jak zauważa Rzecznik, strona niereprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, pozostaje z ogromnym problemem odnalezienia się w zawiłościach procedury cywilnej.

Ponadto, RPO zwraca uwagę, że taka interpretacja jest nie do pogodzenia z innym wyrokiem Sądu Najwyższego, w której stwierdzono, że „z założenia, strona nie powinna ponosić ujemnych konsekwencji procesowych na skutek omyłek organu orzekającego" (sygn. I CZ 148/11).

Inny problem to przyjęcie, że strony postępowania, nawet te bez profesjonalnego pełnomocnika spostrzegą uchybienia i w sposób niemal natychmiastowy zakomunikuję omyłkę sądowi. Zdaniem Rzecznika, rozwiązanie takie wydaje się całkowicie odwracać role procesowe, bowiem wynika z niego, iż to nie sąd ma „znać prawo", ale sama strona. – Co najistotniejsze, negatywnymi skutkami procesowymi ewentualnej omyłki proceduralnej sądu w konsekwencji obarczona została wyłącznie strona postępowania – podnosi RPO.

Rzecznik stwierdza, iż regulacja art. 162 KPC wydaje się być nadmiernym ograniczeniem prawa do sprawiedliwego rozpoznania sprawy. – Z uwagi na brak złożenia „zastrzeżeń" w zakresie błędnie oddalonych wniosków dowodowych strona może uważać wszczynanie postępowania odwoławczego za bezcelowe, gdyż wnioski zgłoszone ponownie w tym postępowaniu mogą zostać oddalone z uwagi na treść art. 381 – wskazuje RPO.

Jak czytamy w podsumowaniu wystąpienia „restrykcyjna wykładnia tego przepisu może naruszać konstytucyjne i konwencyjne gwarancje sprawiedliwego rozpoznania sprawy w sprawiedliwej procedurze, jak również godzić w prawo do skutecznego zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji. Zdaniem Rzecznika, regulacje te mogą być szczególnie krzywdzące dla osób niekorzystających z profesjonalnej pomocy prawnej, które z oczywistych powodów nie mogą na bieżąco „wychwytywać" ewentualnych uchybień sądu.

Co mówią przepisy

Strony mogą w toku posiedzenia, a jeżeli nie były obecne, na najbliższym posiedzeniu zwrócić uwagę sądu na uchybienia przepisom postępowania, wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do protokołu. Stronie, która zastrzeżenia nie zgłosiła, nie przysługuje prawo powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania, chyba że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, albo że strona uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy.

Art. 162 KPC

Sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później.

Art. 381 KPC

Źródło: rp.pl

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL