Nowe przepisy liberalizują zasady postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w zakresie skargi kasacyjnej. Dotychczas uchybienie wymogom formalnym takiej skargi skutkowało jej odrzuceniem i pozostawieniem sprawy bez rozpatrzenia. Nowe przepisy łagodniej podchodzą do niedopełnienia przez skarżących dotychczasowych wymogów formalnych skargi, przy czym nadal konieczne jest przedstawienie w skardze podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienia. Sądy są natomiast zobowiązane do wezwania skarżącego do uzupełnienia pozostałych braków. Braki muszą zostać uzupełnione w terminie siedmiu dni. W przeciwnym razie skarga zostanie odrzucona, tj. sprawa nie zostanie rozpatrzona przez NSA. Zgodnie z przepisami przejściowymi nowe zasady mają zastosowanie do skarg wniesionych również przed 1 września 2015 r. Zmiany zostały wprowadzone przez ustawę o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z 9 lipca 2015 r. (DzU z 2015 r. poz. 1191).

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego

Wprowadzone zmiany wynikają z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 29 lipca 2014 r. (SK 22/11, dalej: wyrok), w którym stwierdzono niezgodność z konstytucją przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: ustawa), tj. art. 180 w zw. z art. 178 i art. 176 ustawy.

Trybunał orzekł, że niezgodne z konstytucją są przepisy ustawy przewidujące odrzucenie, bez wezwania do usunięcia braków, skargi kasacyjnej niespełniającej wymogu zamieszczenia w niej wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia wraz z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

Dotychczasowa praktyka

Skarga kasacyjna była dotychczas traktowana przez sądy wyjątkowo formalistycznie, co oznaczało w praktyce odrzucenie skargi, która nie zawiera wszystkich wymaganych elementów.

Przykład

O przesadnie wysokim stopnia sformalizowania skargi kasacyjnej może świadczyć kwestia rozstrzygnięta w wyroku z 14 kwietnia 2004 r. (FSK 145/2004). Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w nim, że o zachowaniu ustawowych wymogów skargi kasacyjnej nie decyduje ich ulokowanie w konkretnym miejscu tej skargi. Sąd stwierdził, że jeżeli skarga kasacyjna odpowiada warunkom formalnym, określonym w przepisach, to samo miejsce umieszczenia w skardze podstaw kasacji i ich uzasadnienia czy też wniosków skargi kasacyjnej nie może, tylko ze względu na wymogi przejrzystości pisma procesowego, prowadzić do stwierdzenia, że skarga nie może być rozpoznana.

W świetle dotychczasowego orzecznictwa oraz poglądów doktryny odrzucenie skargi kasacyjnej występowało w przypadku, gdy skarga nie zawierała wszystkich tzw. elementów konstrukcyjnych, tj.:

1. oznaczenia zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części;

2. przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia,

3. wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

Autopromocja
Wyjątkowa okazja

Roczny dostęp do treści rp.pl za pół ceny

KUP TERAZ

Pozostałe elementy skargi kasacyjnej to wymagania o charakterze formalnym, które powinno spełniać każde pismo procesowe. Dotychczas uznawano, że wyłącznie wadliwość skargi kasacyjnej w tym zakresie może zostać usunięta w wyniku wezwania strony w trybie art. 49 § 1 ustawy do uzupełnienia braków.

Warto wskazać, że w swoim wyroku Trybunał uznał, iż „sąd rozstrzygający w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej nie może być sprowadzany do roli robota, mechanicznie odrzucającego pisma procesowe obywateli ze względu na uchybienia nieważące w żaden sposób na możliwości wydania orzeczenia. Sąd nie może też przekształcić się w instytucję biurokratyczną".

Co się zmieniło

Korzystna zmiana polega na tym, że obecnie skarga kasacyjna może zostać odrzucona bez uprzedniego wezwania strony do uzupełnienia braków jedynie w przypadku braku podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

Konsekwencją wprowadzenia nowych przepisów jest zmiana kompetencji NSA, który nie będzie miał podstaw do odrzucenia skargi kasacyjnej, jeżeli dana skarga obarczona jest wadami w zakresie elementów konstrukcyjnych innych niż podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. NSA będzie natomiast zobowiązany wezwać stronę do usunięcia pozostałych braków w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi.

Niezbędne elementy

Skarga kasacyjna powinna zawierać:

- oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, tj.:

- oznaczenie sądu, do którego jest skierowana oraz stron i ich przedstawicieli wraz z ich adresami,

- sygnaturę akt (nadaną sprawie przez wojewódzki sąd administracyjny),

- oznaczenie zaskarżonego orzeczenia np. „wyrok z 22 kwietnia 2015 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie",

- wskazanie, czy zaskarżone orzeczenie jest zaskarżone w całości czy w części,

- przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie >patrz ramka,

- wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany,

- wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy,

- elementy przewidziane dla pisma strony, w tym m.in.:

- oznaczenie rodzaju pisma („skarga kasacyjna"),

- wartość przedmiotu sporu (jeśli występuje),

- podpis skarżącego,

- wykaz załączników.

Zmiany obowiązujące od 15 sierpnia

15 sierpnia br. weszły w życie inne zmiany w prawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które również zmieniają obraz procesów sądowych dla podatników. Sądy administracyjne są obecnie uprawnione do merytorycznego rozstrzygania sporu, wskazania sposobu załatwienia sprawy przez organy podatkowe oraz umorzenia postępowania administracyjnego.

Wprowadzono również nowe regulacje w odniesieniu do interpretacji indywidualnych. Związano bowiem sądy administracyjne zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną w przypadku skarg na takie interpretacje. Ponadto przyznano sądom możliwość rozpoznania skargi na interpretacje mimo uchybienia terminowi do wezwania do usunięcia naruszenia prawa, jeżeli uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego.

Podstawy kasacyjne i uzasadnienie to elementy obowiązkowe

Podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie to istota skargi kasacyjnej, których brak oznacza odrzucenie skargi bez rozpatrzenia.

Podstawy skargi kasacyjnej mogą być dwie:

- naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

- naruszenie przepisów procedury, jeśli mogło to mieć wpływ na wynik postępowania.

Błędna wykładnia przepisu to mylne ustalenie jego treści. Natomiast niewłaściwe zastosowanie to błędne przyjęcie, że dana norma prawna dotyczy (albo nie) określonego stanu faktycznego.

Obowiązkiem autora skargi jest wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów procesowych naruszonych przez sąd skarżonym wyrokiem i wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja – w odniesieniu do prawa materialnego, bądź opisanie istotnego wpływu naruszenia prawa na rozstrzygnięcie sprawy przez sąd – w odniesieniu do przepisów procesowych (np. wyrok NSA z 30 czerwca 2004 r., FSK 208/2004).

Istotne jest to, że w skardze kasacyjnej należy powoływać się na interpretację prawa materialnego dokonaną przez sąd, a nie przez organ podatkowy.

Zdaniem autorki

Milena Kaniewska-Środecka, doradca podatkowy w Tax Research Doradztwo podatkowe

Podatnik łatwiej zaskarży decyzję fiskusa

Wprowadzone przepisy to ciąg dalszych rewolucyjnych zmian w przepisach o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które weszły w życie w tym roku. Można je odczytać jako złagodzenie obowiązujących przez lata sztywnych reguł i dostosowanie postępowania sądowego do nowej rzeczywistości. To pozytywne podejście pozwala podatnikom skupić się na przesłankach merytorycznych, a nie wymogach formalnych. Stanowi przy tym bufor bezpieczeństwa dla skarżących.

Prawo administracyjne to bardzo sformalizowana dziedzina prawa. Niewypełnienie wymogów z reguły oznacza odrzucenie działań podejmowanych przez skarżącego. Teraz w postępowaniach przed NSA wprowadzono w tym zakresie korzystne zmiany wywalczone przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Warto jednak zadbać o to, aby mimo łagodniejszego podejścia NSA do skarg kasacyjnych w swojej sprawie złożyć skargę kasacyjną odpowiadającą wszystkim wymogom formalnym. Pozwoli to zarówno sędziom, jak i stronom postępowania na skupieniu się na meritum przeciągającego się sporu z organami podatkowymi.

Należy także pamiętać, że przy sporządzaniu skargi kasacyjnej podatnik nadal musi korzystać z pomocy prawnika posiadającego odpowiednie kompetencje, np. doradcy podatkowego, radcy prawnego czy adwokata.