1 stycznia 2017 r. weszły w życie nowe przepisy dotyczące rozliczania VAT od usług budowlanych. Zgodnie z nowymi zasadami, świadczone przez podwykonawców usługi budowlane wymienione w załączniku nr 14 do ustawy o VAT zostały objęte tzw. mechanizmem odwróconego obciążenia VAT. Oznacza to, że podwykonawca wystawia fakturę bez VAT, a nabywca sam rozlicza podatek z tytułu tej transakcji (samonaliczając i jednocześnie odliczając VAT naliczony).

Potrzebna instrukcja

Nowe przepisy tradycyjnie budzą wątpliwości podatników. Pierwszym z problemów, z którym muszą zmierzyć się podatnicy, jest rozszyfrowanie pojęcia podwykonawcy. Choć zarówno sam ustawodawca w uzasadnieniu do nowelizacji ustawy, jak i później Ministerstwo Finansów (np. w odpowiedzi na interpelację poselską nr 8831 czy nr 9331) już kilkakrotnie wskazywali definicję słownikową podwykonawcy („podwykonawca to firma lub osoba wykonująca pracę na zlecenie głównego wykonawcy") jako wystarczającą dla definiowania tego pojęcia, to jednak podatnicy wciąż zgłaszają liczne wątpliwości w tym zakresie. Innym dużym wyzwaniem dla podatników jest klasyfikacja samych usług pod kątem właściwego PKWiU. Warto wspomnieć, że załącznik nr 14 zawiera bardzo szeroki katalog tzw. usług budowlanych wymienionych w sekcji F PKWiU.

W świetle obserwowanych wątpliwości podatników, duże nadzieje wiązano z obiecywaną przez Ministerstwo Finansów instrukcją dotyczącą nowych zasad opodatkowania VAT usług budowlanych. Niestety instrukcja opublikowana przez Ministerstwo Finansów nie rozwiązała najważniejszych problemów podatników.

Zmiana pozycji sprzedażowej

Wprowadzenie mechanizmu odwróconego obciążenia VAT dla świadczenia usług budowlanych wiąże się również z innym dużym utrudnieniem dla branży budowlanej. Problem dotyczy pogorszonych przepływów pieniężnych (tzw. cashflow). Po zmianie VAT na odwrócony, diametralnie zmieniła się bowiem pozycja „sprzedażowa" branży, gdyż wystawiane przez nią faktury opiewają na kwoty netto. Bez zmian pozostała natomiast pozycja „zakupowa" firm budowlanych, które – nabywając materiały budowlane – będą miały relatywnie dużo VAT naliczonego.

Skutki wnikliwej weryfikacji rozliczeń

Podwykonawcy świadczący usługi objęte odwróconym VAT rozpoznają w swoich deklaracjach podatkowych VAT naliczony, podczas gdy VAT należny już nie występuje. W konsekwencji, firmy te mogą albo przenosić VAT naliczony na następne okresy rozliczeniowe (co w praktyce ma sens w przypadku planowanego znacznego VAT należnego, np. duża sprzedaż nieruchomości opodatkowana VAT), albo wskazać w deklaracji podatkowej, że chcą otrzymać zwrot podatku na rachunek bankowy. Należy się zatem spodziewać, że firmy budowlane będą występowały w pozycji „VAT do zwrotu".

Co do zasady 60 dni

Autopromocja
FIRMA.RP.PL

Sprawdzona, pogłębiona i kompleksowa wiedza dla MŚP

CZYTAJ WIĘCEJ

Podstawowy termin na zwrot podatku to 60 dni od dnia złożenia deklaracji. W pewnych przypadkach termin ten może zostać wydłużony, co najczęściej wiąże się z potrzebą dodatkowej weryfikacji zasadności zwrotu przez organy podatkowe.

Co szczególnie istotne dla podmiotów występujących o zwrot VAT naliczonego, od 1 stycznia 2017 r. weryfikacja zasadności zwrotu VAT może obejmować sprawdzenie rozliczeń podatnika, rozliczeń innych podmiotów biorących udział w obrocie towarami lub usługami, będącymi przedmiotem rozliczenia podatnika oraz sprawdzenie zgodności tych rozliczeń z faktycznym przebiegiem transakcji. W praktyce zatem termin zwrotu VAT może być kilkakrotnie przesuwany i w efekcie firma budowlana nie będzie dysponowała gotówką przez kilka miesięcy.

Warto pamiętać, że istnieją sprawdzone możliwości zarządzania gotówką „VAT do zwrotu". Pomijając rozwiązania wiążące się z nabywaniem materiałów budowlanych za granicą (w wewnątrzwspólnotowym nabyciu towarów VAT jest rozliczany bezgotówkowo), same przepisy podatkowe pozostawiają firmom budowlanym kilka rozwiązań.

Część z tych możliwości wydaje się jednak czasami bardziej teoretyczna niż rynkowa. Przykładem może być skrócony do 25 dni zwrot VAT, który wiąże się z dodatkowymi warunkami (warto pamiętać, że ostatnia nowelizacja ustawy o VAT utrudniła uzyskanie zwrotu VAT w terminie 25 dni). I tak, faktury dokumentujące kwoty należności muszą być w całości zapłacone, a kwota VAT nierozliczona w poprzednich okresach nie może być wyższa niż 3000 zł. Co więcej, podatnik wnioskujący o przyśpieszony zwrot, przez 12 poprzedzających miesięcy musiał być zarejestrowany jako podatnik VAT czynny i musiał składać deklaracje VAT.

Gdy firma nie spełnia warunków do uzyskania zwrotu VAT w terminie 25 dni, może rozważyć skorzystanie z dostępnego od kilku lat mechanizmu, który jednak do tej pory nie zyskał wielu zwolenników wśród podatników. Mowa o tzw. kredycie pod zwrot VAT. Szczegóły tego mechanizmu zostały określone w art. 87 ust. 2 ustawy o VAT. W ogólnym zarysie, mechanizm ten ma na celu umożliwienie firmom uzyskanie zewnętrznego finansowania w banku lub SKOK na podstawie oferowanego zabezpieczenia w postaci wnioskowanego zwrotu VAT. W ramach tego mechanizmu, instytucja finansowa uruchamia gotówkę dla firmy po złożeniu w urzędzie deklaracji „VAT do zwrotu". Sam podatek jest zwracany na rachunek podatnika prowadzony przez kredytującą instytucję finansową, do którego instytucja ta ma dostęp. Stosowanie tego rozwiązania wiąże się z kilkoma kwestiami praktycznymi, m.in. umową z bankiem, upoważnieniem i złożeniem dokumentów w urzędzie, jednak – patrząc na poszerzaną w ostatnich latach ofertę banków – wydaje się ciekawym rozwiązaniem dla biznesów potrzebujących dodatkowej gotówki.

Innym rozwiązaniem pozwalającym na ograniczenie negatywnego wpływu zamrożonego VAT na gotówkę w kasie firmy jest możliwość zaliczenia nadwyżki VAT naliczonego na poczet innych zobowiązań podatkowych. Taka konstrukcja wymaga przeanalizowania sytuacji podatkowej i możliwości w zakresie zaliczania zwrotu VAT na poczet płatności z tytułu poszczególnych podatków (inaczej możliwość ta wygląda w zakresie podatków dochodowych, inaczej w zakresie podatku od nieruchomości), a także bieżących i planowanych rozliczeń podatkowych firmy budowlanej, jednak daje możliwość dużego zamortyzowania pogorszonego cashflow firm budowlanych po odwróceniu VAT. W praktyce, wielu podatników korzysta z tej metody.

Objęcie mechanizmem odwróconego obciążenia VAT niektórych usług budowlanych świadczonych przez podwykonawców wiąże się z nowymi wyzwaniami związanymi z tożsamością podwykonawcy, klasyfikacją usług, a także efektywnym zarządzaniem przepływami finansowymi firmy. Nad każdym z tych obszarów firmy budowlane powinny popracować. Najbardziej korzystnym rozwiązaniem może być wprowadzenie efektywnego zarządzania gotówką w postaci VAT do zwrotu.

—Stefan Majerowski jest starszym menedżerem w Dziale Doradztwa Podatkowego EY

—Marcela Mrowiec jest konsultantką w Dziale Doradztwa Podatkowego EY

podstawa prawna: art. 17, 86 i 87 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn. DzU z 2016 r. poz. 710 ze zm.)

masz pytanie, wyślij e-mail: tygodnikpodatki@rp.pl