Przedsiębiorcze matki w SN: ZUS może zmniejszyć im podstawę składek i zasiłek

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma prawo obniżać przedsiębiorcom wymiaru podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne przedsiębiorcom, a tym samym zasiłek – potwierdził w czwartkowym wyroku SN.

Publikacja: 25.04.2024 17:42

Przedsiębiorcze matki w SN: ZUS może zmniejszyć im podstawę składek i zasiłek

Foto: Adobe Stock

Taki wniosek płynie z rozstrzygnięcia, które zapadło na kanwie sprawy, w której pod koniec ubiegłego roku SN w składzie siedmiu sędziów wydał uchwałę (z 29 listopada 2023 r., sygn. III UZP 3/23). Co więcej, została jej nadana moc zasady prawnej. Zgodnie z treścią tego orzeczenia ZUS, nie negując tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, jest uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru składek przedsiębiorcy, gdy w początkowym okresie prowadzenia firmy ten deklaruje podstawę, której wysokość nie ma odzwierciedlenia w przychodach.

Czytaj więcej

Prokuratura ściga przedsiębiorcze matki za podejrzanie wysokie zasiłki z ZUS

Potwierdzenie uchwały w sprawie przedsiębiorczych matek

Rozstrzygnięcie ma szczególne znaczenie dla tzw. przedsiębiorczych matek, czyli kobiet, które krótko po założeniu działalności zachodziły w ciążę i korzystały ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. To im ZUS wielokrotnie obniżał podstawy wymiaru składek deklarowane w wyższych wysokościach, argumentując, iż są niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Teoretycznie sprawa powinna zostać już dawno załatwiona. W 2016 r. weszły bowiem w życie przepisy zmieniające zasady wyliczania zasiłków macierzyńskich. Mimo to problem wygasał powoli, ponieważ ustawa zasiłkowa pozwalała na korzystanie z wysokiej podstawy wymiaru zasiłku (tj. sprzed zmiany przepisów) przy kolejnych ciążach. Dopiero od 2022 r. i ten przepis naprawiono. ZUS cały czas jednak kontrolował ubezpieczone.

 – W SN nie zaistniał do tej pory ani jeden spór w sprawie, w której miał zastosowanie nowy mechanizm ustalania świadczeń. Wszystkie dotyczyły starych regulacji, które w razie wygranej ZUS pozwalały żądać od ubezpieczonych zwrotu wypłaconych zasiłków – tłumaczył w „Rz” dr Tomasz Lasocki z Wydziału Prawa i Administracji UW.

W wydanym w czwartek wyroku SN orzekł zgodnie z uchwałą z 2023 r.

 Sędzia sprawozdawca Bohdan Bieniek zaznaczył, że obecny skład jest nią związany. I to bez względu na fakt, iż wniesiono do niej kilka zdań odrębnych.

– To, jaką większością zapadła uchwała, nie wpływa na jej ważność i nie ogranicza stosowania – zauważył.

Podkreślił także, że prowadzący działalność może deklarować wysoką podstawę, jeśli istnieją ku temu realne przesłanki ekonomiczne, a nie hipotetyczne.

SN uznał, że w rozpoznawanej sprawie tak jednak nie było.

– W sytuacji, gdy ktoś próbuje stworzyć wrażenie, że prowadzi działalność, a w rzeczywistości jedyne, na czym mu zależy, to świadczenia z ubezpieczenia społecznego, ZUS ma prawo działać – wskazał sędzia Bieniek.

Czytaj więcej

Sąd Najwyższy przychylniejszy ZUS-owi w sporze z przedsiębiorczymi matkami

Problem z podważaniem podstawy składek pozostał

Mimo tego wyroku wydaje się, że uchwała siedmiu sędziów problemu nie rozwiązała. Już po jej wydaniu SN dwukrotnie orzekł bowiem wbrew temu rozstrzygnięciu.

W wyrokach z 13 i 14 marca br. (sygn. II NSNc 348/23 i II NSNc 324/23) uwzględnione zostały dwie skargi nadzwyczajne rzecznika małych i średnich przedsiębiorców w sprawie kwestionowania przez ZUS podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, gdy przedsiębiorcy deklarują je w granicach określonych przepisami. SN uznał w nich, że organ nie może podważać podstawy wymiaru składek osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.

Potrzeba zmian przepisów o składkach za przedsiębiorców 

 – Sędziowie w ramach SN powinni dążyć do jednolitości orzeczniczej, ale nie oznacza to, że muszą orzekać zgodnie z uchwałami składów siódemkowych – zauważa dr Tomasz Lasocki.

Zdaniem Lasockiego, jeżeli orzecznictwo nie jest w stanie dojść do porozumienia w kwestii interpretacji przepisów, to może być konieczna po prostu ich zmiana.

– W ustawie systemowej moglibyśmy wprowadzić ograniczenie wysokości deklarowanej przez przedsiębiorcę podstawy wymiaru składki w pierwszym półroczu działalności. Przy jednoczesnym uregulowaniu wprost zakazu kwestionowania przez ZUS zadeklarowanej podstawy wymiaru – dodaje.

 Podobne spostrzeżenia ma Oskar Sobolewski, ekspert z HRK Payroll Consulting.

 – Dobrze byłoby, żeby nowy rząd zajął się tym tematem, skoro pojawiają się różne orzeczenia w tym zakresie. Szczególnie biorąc pod uwagę, że wsparcie dla kobiet na szeroko pojętym rynku pracy jest kluczowe także w kontekście dzietności. Ostatnie dane GUS są tu bardzo niepokojące. Rok do roku odnotowujemy duży spadek liczby urodzeń. Dlatego należy tworzyć zachęty do posiadania dzieci również na tym polu – zauważa ekspert.

Wyrok SN z 25 kwietnia 2024 r. (sygn. akt: III USKP 22/22)

Taki wniosek płynie z rozstrzygnięcia, które zapadło na kanwie sprawy, w której pod koniec ubiegłego roku SN w składzie siedmiu sędziów wydał uchwałę (z 29 listopada 2023 r., sygn. III UZP 3/23). Co więcej, została jej nadana moc zasady prawnej. Zgodnie z treścią tego orzeczenia ZUS, nie negując tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, jest uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru składek przedsiębiorcy, gdy w początkowym okresie prowadzenia firmy ten deklaruje podstawę, której wysokość nie ma odzwierciedlenia w przychodach.

Pozostało 89% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Podatki
Sprzedali odziedziczone mieszkanie. Zapędy fiskusa musiał zastopować sąd
Zawody prawnicze
Czystki w krakowskich prokuraturach. To ewenement w skali całego kraju
Sądy i trybunały
Pracownicy sądów i prokuratur przedstawili swoje żądania Bodnarowi
Zadania
Zielona rewolucja w polskich miastach. Muszą stworzyć plany klimatyczne
Materiał Promocyjny
Jakie są główne zalety systemów do zarządzania zasobami ludzkimi?
Sądy i trybunały
Ujawniono drugi przypadek inwigilowania Pegasusem sędziego w Polsce
Prawo karne
Polak skazany na dożywocie w Kongu jest już na wolności