Problem z podstawą wymiaru składki przedsiębiorczych matek dalej nierozwiązany

Eksperci uważają, że ograniczanie podstawy wymiaru składki trzeba uregulować w ustawie.

Publikacja: 08.12.2023 03:00

Problem z podstawą wymiaru składki przedsiębiorczych matek dalej nierozwiązany

Foto: Adobe Stock

To efekt ubiegłotygodniowej uchwały SN w składzie siedmiu sędziów (uchwała z 29 listopada 2023 r.; sygn. III UZP 3/23). Zgodnie z jej treścią ZUS, nie negując tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, jest uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru składek przedsiębiorcy, gdy w początkowym okresie prowadzenia firmy ten deklaruje podstawę, której wysokość nie ma odzwierciedlenia w przychodach.

Orzeczenie

Rozstrzygnięcie ma szczególne znaczenie dla tzw. przedsiębiorczych matek, czyli kobiet, które krótko po założeniu działalności zachodziły w ciążę i korzystały ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. To im ZUS wielokrotnie obniżał podstawy wymiaru składek deklarowane w wyższych wysokościach, argumentując, iż są niezgodne z zasadami współżycia społecznego.

Czytaj więcej

Sąd Najwyższy przychylniejszy ZUS-owi w sporze z przedsiębiorczymi matkami

Teoretycznie sprawy powinno w ogóle nie być. W 2016 r. weszły bowiem w życie przepisy zmieniające zasady wyliczania zasiłków macierzyńskich. Mimo to problem wygasał powoli, ponieważ ustawa zasiłkowa pozwalała na korzystanie z wysokiej podstawy wymiaru zasiłku (tj. sprzed zmiany przepisów) przy kolejnych ciążach. Dopiero od 2022 r. i ten przepis naprawiono. ZUS cały czas jednak kontrolował ubezpieczone.

– W SN nie zaistniał do tej pory ani jeden spór w sprawie, w której miał zastosowanie nowy mechanizm ustalania świadczeń. Wszystkie dotyczyły starych regulacji, które w razie wygranej ZUS pozwalały żądać od ubezpieczonych zwrotu wypłaconych zasiłków – tłumaczył w „Rz” dr Tomasz Lasocki z Wydziału Prawa i Administracji UW.

Sąd Najwyższy, wydając takie rozstrzygnięcie, podważył inną uchwałę siedmioosobowego składu sędziów SN z 21 kwietnia 2010 r. (sygn. II UZP 1/10). Wynika z niej, iż ZUS nie może modyfikować podstawy wymiaru składek z uwagi na zasady współżycia społecznego.

W nowej uchwale SN postanowił orzec odmiennie, na niekorzyść ubezpieczonych. W efekcie, zamiast rozwiązać problem, wywołał jeszcze większe zamieszanie.

Krytycznie do rozstrzygnięcia odniósł się m.in. Adam Abramowicz, rzecznik małych i średnich przedsiębiorców. Jak wskazywał, stanowisko Sądu Najwyższego stoi w sprzeczności z jasną literą prawa, tj. z przepisami ustawy systemowej. Rzecznik zauważył ponadto, iż ZUS może interpretować na niekorzyść przedsiębiorców zawarte w uchwale sformułowanie „początkowy okres prowadzenia działalności”. Będzie miał prawo uznawać, iż chodzi nie tylko o pierwszy miesiąc, ale też pierwszy kwartał czy nawet pierwszy rok.

– Uchwała Sądu Najwyższego z 29 listopada 2023 r. nie tylko kłóci się z dotychczasowym dorobkiem orzeczniczym, ale i z wyraźnie wyartykułowaną wolą prawodawcy. Mam nadzieję, że pomimo takiego rozstrzygnięcia ZUS, zgodnie z ustawą systemową oraz zasadami konstytucji biznesu, zaprzestanie nękania kobiet prowadzących działalność gospodarczą. Inaczej nadal będę składał skargi nadzwyczajne w podobnych sprawach – zadeklarował Adam Abramowicz.

Zmiany w przepisach

Eksperci nie mają wątpliwości, że problem trzeba rozwiązać. Jak wskazuje dr Tomasz Lasocki, możliwości jest kilka.

– Możemy liczyć na to, że sądy nie pójdą za uchwałą SN, która zapadła zresztą przy trzech zdaniach odrębnych. Opcją jest też poczekanie, czy ZUS będzie korzystał z tych szerszych uprawnień, które otrzymał – mówi ekspert.

Jak jednak podkreśla, obydwie możliwości są bardzo ryzykowne.

– Przykładowo pracownicy ZUS mogą obawiać się kontroli NIK, która uzna, że skoro SN przyznał organowi rentowemu takie szerokie kompetencje, to urząd powinien z nich korzystać – mówi.

Zdaniem eksperta najbezpieczniejszym rozwiązaniem byłaby po prostu zmiana przepisów.

– W ustawie systemowej moglibyśmy wprowadzić ograniczenie wysokości deklarowanej przez przedsiębiorcę podstawy wymiaru składki w pierwszym półroczu działalności – mówi.

Sugeruje, że jako kryterium mogłaby zostać ustalona wielokrotność przychodu osoby prowadzącej biznes albo dwie średnie krajowe.

– Można też oczywiście wprost wskazać, że ZUS nie ma prawa kwestionować zadeklarowanej podstawy wymiaru –dodaje.

Takie poglądy podziela Oskar Sobolewski, ekspert emerytalny i rynku pracy HRK Payroll Consulting.

– Dobrze byłoby, żeby nowy rząd zajął się tym tematem. Szczególnie biorąc pod uwagę, że wsparcie dla kobiet na szeroko pojętym rynku pracy było przed wyborami deklarowane przez każdą z partii wchodzących w skład obecnej większości sejmowej – mówi.

Również w jego ocenie potrzebne będą zmiany materii ustawowej.

– SN odgrywa ważną rolę przy interpretacji przepisów. Dobrze byłoby tę kwestię uregulować ze względu na pewność prawa. Ludzie nie mogą ponosić konsekwencji niejasnych przepisów. Myślę, że w najbliższym czasie powinniśmy oczekiwać przedstawienia szczegółów możliwych zmian – dodaje.

To efekt ubiegłotygodniowej uchwały SN w składzie siedmiu sędziów (uchwała z 29 listopada 2023 r.; sygn. III UZP 3/23). Zgodnie z jej treścią ZUS, nie negując tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, jest uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru składek przedsiębiorcy, gdy w początkowym okresie prowadzenia firmy ten deklaruje podstawę, której wysokość nie ma odzwierciedlenia w przychodach.

Orzeczenie

Pozostało 92% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Kup teraz
Prawo karne
Muzyk grupy Kult zatrzymany. W tle sfingowana śmierć w USA i wielkie pieniądze
Praca, Emerytury i renty
Od dziś wyższe emerytury i renty. Oto nowe kwoty brutto i na rękę [tabela]
Prawo dla Ciebie
Choroba Ziobry przeszkodą w stawieniu się przed komisją. Adwokat wyjaśnia
Edukacja i wychowanie
Sprawa Collegium Humanum. Eksperci mówią, co z lewymi dyplomami MBA
Materiał Promocyjny
PR&Media Days 2024 - trendy i wyzwania
Praca, Emerytury i renty
Renta alkoholowa w górę. Kto może na nią liczyć i ile dostanie od 1 marca
Prawo rodzinne
Sąd Najwyższy o patchworkowej rodzinie: pieniądze na dziecko bez zgody żony