Od kilku lat Ministerstwo Finansów szczególną wagę zdaje się przywiązywać do walki z nadużyciami w VAT. Jedna ze zmian, której przyświeca ten cel, w teorii jest jeszcze przed podatnikami. Chodzi o nową formę deklaracji VAT. Piszemy „w teorii", bo zmiana ta u niektórych podatników oznacza istotny nakład czasu i pracy potrzebny do jej zaimplementowania. W związku z obecną sytuacją dotyczącą pandemii COVID-19 termin nowej formy raportowania przesunięto dla dużych przedsiębiorców (z 1 kwietnia br.) i obecnie wszyscy przedsiębiorcy zostali objęci nowymi wymogami od 1 lipca br.

Głównym założeniem nowego rozwiązania jest zastąpienie dotychczasowej deklaracji VAT-7 oraz schemy JPK_VAT nowymi schemami JPK_V7M i JPK_V7K.

Na pierwszy rzut oka, w związku z ograniczeniem liczby deklaracji/plików, które podatnicy będą wysyłać do organów podatkowych, zmiana mogłaby się wydawać istotnym ograniczeniem obowiązków formalnych nakładanych na podatników w zakresie rozliczeń VAT. Z drugiej jednak strony, należy mieć na uwadze, że zmiana ta istotnie zwiększa szczegółowość danych transakcyjnych, które podatnicy będą raportować, a organy wykorzystywać do analizy rozliczeń VAT i do kontroli.

Czytaj także:

Nowy JPK to zmieniona zarówno forma, jak i treść

Co się zmieni

Opublikowanie nowych przepisów (przede wszystkim rozporządzenia ministra finansów, inwestycji i rozwoju z 15 października 2019 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych zawartych w deklaracjach podatkowych i w ewidencji w zakresie podatku od towarów i usług) oraz roboczej wersji nowej struktury JPK, pozwoliło podatnikom zapoznać się z podstawowymi założeniami nowych wymogów ewidencyjnych. Jednocześnie pojawiło się bardzo dużo wątpliwości co do szczegółów raportowania poszczególnych transakcji. Część z nich wyjaśniono w opublikowanej w lutym broszurze informacyjnej dotyczącej struktury JPK_VAT z deklaracją (jej zaktualizowana wersja pojawiła się w kwietniu), jednak wciąż brakuje na przykład wyjaśnienia wątpliwości dot. nowych obowiązków ewidencyjnych w branży finansowej.

Główne zmiany w zakresie ewidencjonowania transakcji dla celów rozliczeń VAT, oprócz dodania części deklaracyjnej do nowej struktury JPK, są w części dotyczącej podatku należnego następujące:

- konieczność oznaczenia wybranych transakcji kodami grup towarowych/ usługowych – kodów jest 13 i dotyczą m.in. dostawy paliwa, urządzeń elektronicznych, budynków, budowli i gruntów, ale także świadczenia usług o charakterze niematerialnym (wyłącznie doradczych, księgowych, prawnych, zarządczych, szkoleniowych, marketingowych, firm centralnych, reklamowych, badania rynku i opinii publicznej, w zakresie badań naukowych i prac rozwojowych); nie przewidziano kodu m.in. dla usług finansowych;

- odpowiednie oznaczanie wybranych transakcji kodami stosowanych procedur – symboli jest również 13 i dotyczą m.in. transakcji z podmiotami powiązanymi, transakcji objętych obligatoryjnym mechanizmem podzielonej płatności, ale także szczególnych transakcji, których przedmiotem są bony;

Autopromocja
ORZEŁ INNOWACJI

Konkurs dla startupów i innowacyjnych firm

WEŹ UDZIAŁ

- oznaczanie w ewidencji niektórych specyficznych typów dokumentów, na podstawie których ujmuje się transakcje w ewidencji VAT – przepisy wskazują na trzy typy dokumentów, a więc dokumenty zbiorcze zwierające dane o sprzedaży z kas rejestrujących, dokumenty wewnętrzne oraz faktury dotyczące sprzedaży ewidencjonowanej na kasie rejestrującej.

Jedną z podstawowych wątpliwości w zakresie oznaczania transakcji po stronie podatku należnego był potencjalny obowiązek oznaczania kodami grup towarowych/usługowych także transakcji zakupu, które powodują powstanie obowiązku podatkowego po stronie nabywcy, a zatem transakcji importu usług lub WNT. Kwestia ta została wyjaśniona w broszurze informacyjnej, gdzie wprost wskazano, że obowiązek ten nie dotyczy transakcji zakupu.

PRZYKŁAD

Instytucja finansowa importująca usługi opodatkowane VAT (np. usługi doradcze z zagranicy) nie będzie musiała specyficznie oznaczać tej transakcji w ewidencji podatku należnego.

Dodatkowe informacje w ewidencji zakupów

Ewidencja w zakresie podatku naliczonego także będzie musiała zostać uzupełniona o dodatkowe dane, w szczególności o oznaczenie:

- wybranych transakcji kodami procedur, w tym przede wszystkim oznaczenie transakcji objętych obowiązkiem stosowania mechanizmu podzielonej płatności (co może w praktyce być dość uciążliwe z perspektywy przedsiębiorców, a zwłaszcza instytucji finansowych, które odliczają w praktyce niewielkie kwoty podatku naliczonego);

- niektórych specyficznych typów dokumentów – przepisy wskazują na trzy typy dokumentów, a więc faktury wystawione przez małych podatników, którzy wybrali metodę kasową, faktury VAT RR oraz dokumenty wewnętrzne.

Nieprawidłowości mogą słono kosztować

Nowe regulacje nakładają na podatników obowiązek raportowania dodatkowych, szczegółowych danych, które obecnie przynajmniej w części mogą w ogóle nie być ewidencjonowane w systemach księgowych przedsiębiorców.

Należy zaznaczyć, że każda zidentyfikowana nieprawidłowość w złożonym pliku JPK, która będzie uniemożliwiać przeprowadzenie kontroli prawidłowości rozliczeń, będzie zagrożona karą administracyjną w wysokości 500 zł. W związku z tym, kluczowe będzie prawidłowe wykazywanie danych w części deklaracyjnej nowego pliku JPK, ale także w części ewidencyjnej tego pliku. Istotne jest zatem obecnie przygotowanie się do nowych wymogów ewidencyjnych, które zaczną obowiązywać w najbliższych miesiącach.

Co z sektorem finansowym

Zmiany dotkną wszystkich przedsiębiorców, także działających w sektorze finansowym. Nie były jednak pisane z myślą o firmach z sektora finansowego, co niekiedy utrudnia ich interpretację przez te podmioty, gdyż wiele zagadnień dotyczy specyficznie tego sektora i nie występuje (albo występuje w ograniczonym zakresie) u innych przedsiębiorców – handlowców, producentów itd.

Biorąc pod uwagę, że usługi finansowe są w znacznej części zwolnione z VAT, ewidencje VAT prowadzone przez podmioty świadczące takie usługi często nie zawierają bardzo szczegółowych danych. Kiedy dodamy do tego brak prawa do odliczenia VAT naliczonego, może się okazać, że obecnie na rejestr VAT takiego podmiotu składa się kilkanaście lub kilkadziesiąt wierszy. Zasadne wydaje się zatem zadanie pytania czy takie podejście znajdzie uzasadnienie na podstawie nowych przepisów. Ich celem jest uzyskanie przez władze skarbowe narzędzia, które pozwoli w znacznym stopniu zautomatyzować i ukierunkować prowadzone kontrole na wybrane kwestie, więc prowadzona przez podatników ewidencja powinna zawierać przynajmniej te dane, na które ustawodawca wskazał w ustawie o VAT oraz w przywołanym wcześniej rozporządzeniu.

W ustawie o VAT wskazano, że ewidencja powinna zawierać m.in. dane dotyczące rodzaju sprzedaży i podstawy opodatkowania, a także dane dotyczące kontrahentów. W rozporządzeniu dodatkowo wskazano na obowiązek oznaczania transakcji z podmiotami powiązanymi. Z drugiej jednak strony, przepisy rozporządzenia wprost dopuszczają uwzględnianie dokumentów wewnętrznych, które mogą przecież ewidencjonować zbiorczo różnego rodzaju transakcje.

Innym istotnym zagadnieniem, które dotyczy szerszej grupy podmiotów, jest ujmowanie w ewidencji faktur dokumentujących sprzedaż ewidencjonowaną na kasie rejestrującej. Jak wskazaliśmy powyżej, na mocy nowych przepisów takie faktury będą musiały być oznaczane odpowiednim znacznikiem. Co więcej, zgodnie z nowym przepisem ustawy o VAT, takie faktury powinny być ujmowane w ewidencji za ten okres rozliczeniowy, w którym zostały wystawione i nie powinny zwiększać wartości sprzedaży oraz wartości podatku należnego za okres, w którym zostały ujęte. Wydaje się to sensowne, gdy wyobrazimy sobie typową sytuację w handlu detalicznym, kiedy po zrobieniu zakupów w sklepie i otrzymaniu paragonu nabywca prosi dodatkowo sprzedawcę o wystawienie faktury. W takich sytuacjach, dzięki nowemu przepisowi, podatnicy nie będą musieli korygować plików JPK w sytuacji kiedy ich kontrahent zgłosi się po fakturę w jakimś okresie po dokonanej sprzedaży. Co jednak z tymi podmiotami, które do tej pory ewidencjonowały sprzedaż równocześnie za pomocą paragonu i faktury i to faktura była podstawą dla ujęcia danej transakcji w ewidencji prowadzonej dla celów VAT (a tak się działo często w podmiotach spoza sektora handlu, w tym również w podmiotach z branży finansowej)? Czy zgodnie z nowymi przepisami taki sposób ewidencjonowania transakcji podlegających obowiązkowi ewidencjonowania ich na kasie rejestrującej może zostać uznany za prawidłowy? Czy może jednak konieczna jest zmiana w sposobie ewidencjonowania takich transakcji?

Fiskus ma dane do kontroli

Wprowadzając w 2016 r. obowiązkowy JPK_VAT oraz pozostałe jednolite pliki kontrolne składane na żądanie, ustawodawca zapowiadał te działania jako kolejne narzędzia służące walce z luką w VAT. Jak wykazała kontrola NIK, w ciągu dwóch pierwszych lat obowiązywania JPK, pliki na żądanie wykorzystano w 242 kontrolach podatkowych. Co więcej, pomimo, że JPK_VAT był składany przez dużych przedsiębiorców już od połowy 2016 r., dopiero w październiku 2016 r. opracowano koncepcję wykorzystania plików JPK_VAT, a jeszcze później pozostałych plików na żądanie. Wszystko wskazuje zatem na to, że do tej pory nie poznaliśmy wszystkich możliwości jakie daje analiza danych raportowanych w jednolitych plikach kontrolnych. Wydaje się natomiast, że jednolite pliki kontrolne stają się w ostatnim czasie istotnym narzędziem wykorzystywanym przez władze skarbowe w prowadzonych kontrolach, a wejście w życie nowych przepisów jedynie zwiększy ich istotność. Istotne jest zatem dobre przygotowanie się do nowych obowiązków, w szczególności jeśli się weźmie pod uwagę, że potencjalne zmiany to nie tylko zmiany w rozliczeniach podatkowych, ale przede wszystkim zmiany, które mogą wymagać nakładu pracy ze strony departamentów IT.

podstawa prawna: rozporządzenie ministra finansów, inwestycji i rozwoju z 15 października 2019 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych zawartych w deklaracjach podatkowych i w ewidencji w zakresie podatku od towarów i usług (DzU z 2019 r. poz. 1988)

podstawa prawna: art. 109 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn. DzU z 2020 r. poz. 106 ze zm.)

Zdaniem autora

Przemysław Skorupa, dyrektor w Dziale Doradztwa Podatkowego Deloitte

Obrót zwolniony może stwarzać problemy

Jednym z głównych problemów w branży finansowej, związanym ze zmianami w raportowaniu VAT, jest sposób ewidencjonowania obrotu zwolnionego z tego podatku, niedokumentowanego fakturami. Przepisy nie odnoszą się jednoznacznie do tego zagadnienia. Dopuszczalne wydaje się nadal posługiwanie się zbiorczymi dokumentami wewnętrznymi. Szczegółowość danych wynikająca z takich dokumentów powinna być jednak przedmiotem analizy przez każdy z podmiotów sektora finansowego. Nie można zapominać też o tym, że organy podat- kowe mogą w trakcie kontroli poprosić o wiele danych.

Zdaniem autorki

Patrycja Saul, menedżer w Dziale Doradztwa Podatkowego Deloitte

Kiedy stosować znacznik MPP

Problemem w ewidencji dotyczącej podatku naliczonego może okazać się znacznik MPP, który powinien pojawić się przy tych transakcjach, które objęte są obowiązkiem stosowania mechanizmu podzielonej płatności. Czy zatem fakt wskazania odpowiedniej adnotacji na otrzymanej fakturze jest wystarczający, aby przyjąć, że taka transakcja powinna zostać oznaczona tym znacznikiem? Część podatników, przyjmując pewne uproszczenie, oznacza wszystkie swoje faktury adnotacją „mechanizm podzielonej płatności". Broszura informacyjna wyjaśnia jedynie, że jeśli otrzymana faktura nie została oznaczona jako objęta mechanizmem podzielonej płatności, ale transakcja obiektywnie jest objęta obowiązkiem stosowania tego mechanizmu (dotyczy towarów lub usług wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT i wartość brutto faktury jest wyższa niż 15 tys. zł), to dla takiej transakcji powinien zostać wprowadzony znacznik MPP.