fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Firma

Forma czynności prawnej: kiedy podpis nie jest koniecznym elementem

123RF
Forma dokumentowa czynności prawnej ma zastosowanie nie tylko do czynności prawnych właściwych dla prawa cywilnego, ale również do tych z zakresu prawa pracy.

Ustawą z 10 lipca 2015 roku o zmianie ustawy – kodeks cywilny, ustawy- kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (DzU z 2015 r., poz. 1311), która obowiązuje od 8 września 2016 r., wprowadzono do porządku prawnego nową formę czynności prawnych – formę dokumentową. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 73 § 1 k.c., jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, dokumentową albo elektroniczną, czynność dokonana bez zachowania zastrzeżonej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności. Zgodnie z przepisem art. 772 kodeksu cywilnego, do zachowania dokumentowej formy czynności prawnej wystarcza złożenie oświadczenia woli w postaci dokumentu, w sposób umożliwiający ustalenie osoby składającej oświadczenie. Dokumentem zgodnie z definicją kodeksową, jest nośnik informacji umożliwiający zapoznanie się z jej treścią (art. 773 k.c.).

Ważna jest informacja

Założeniem rozszerzenia katalogu form czynności prawnych, jest uproszczenie obrotu gospodarczego, w tym usprawnienie dokonywania czynności prawnych. W uzasadnieniu rządowego projektu zmian przepisów kodeksu cywilnego wskazano, że termin „dokument" jest używany w przepisach prawa cywilnego do określenia różnorodnych dokumentów zarówno pod względem rodzajowym, jak i pod względem realizowanych funkcji. Ten stan rzeczy dodatkowo potęguje fakt, że ustawodawca na równi z pojęciem dokumentu używa wielokrotnie takich wyrażeń, jak „pismo", „pisemna forma czynności prawnej", „pokwitowanie" „akt notarialny". Wprowadzenie ustawowej definicji dokumentu, przez ustalenie znaczenia jednego z podstawowych terminów prawa cywilnego, realizuje cele porządkowe, i jednoznacznie zrywa z tradycyjnym rozumieniem tego pojęcia jako informacji utrwalonej wyłącznie w postaci pisma, dając w ten sposób wyraz szerokiemu ujęciu dokumentu. Konstytutywną cechą dokumentu w świetle nowelizacji jest jego intelektualna zawartość, czyli informacja – treść obejmująca różnego rodzaju oświadczenia, w tym oświadczenia woli. Treść ta musi zostać odpowiednio utrwalona w sposób umożliwiający jej odtworzenie. W takim ujęciu, dla bytu dokumentu nie ma znaczenia to, czy jest on podpisany. Podpis nie jest zatem koniecznym elementem dokumentu.

Treść dokumentu może zostać dowolnie ujawniona (np. znaki graficzne, dźwięk, obraz), a także utrwalona na dowolnym nośniku (np. papier lub plik) i za pomocą dowolnych środków (pióro, komputer, telefon komórkowy). Granicę tej dowolności wyznacza jednak realizowana przez dokument funkcja dowodowa, która wymaga, aby sposób utrwalenia informacji umożliwiał jej zachowanie i odtworzenie. Aby informacja mogła zostać odtworzona, musi zostać odpowiednio zapisana. Oba elementy razem, tj. informacja możliwa do odtworzenia oraz nośnik, stanowią dokument. Zgodnie z przyjętymi założeniami nowy typ formy szczególnej, jaką jest forma dokumentowa, jest formą o niższym stopniu sformalizowania niż forma pisemna, co przede wszystkim przejawia się w braku konieczności złożenia własnoręcznego podpisu.

Pomimo swoistego „odformalizowania" formy czynności prawnych poprzez wprowadzenie do systemu prawnego formy dokumentowej, nie należy jej utożsamiać z formą elektroniczną czynności prawnych. Zgodnie z przepisem art. 781 § 1 k.c. do zachowania elektronicznej formy czynności prawnej wystarcza złożenie oświadczenia woli w postaci elektronicznej i opatrzenie go kwalifikowanym podpisem elektronicznym.

Również prawo pracy

Na stosowanie formy dokumentowej w stosunkach pracy pozwala przepis art. 300 kodeksu pracy, który stanowi, że w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy do stosunku pracy stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy. Przepis art. 300 k.p. określa zatem warunki, jakie muszą być spełnione, aby można było stosować do spraw leżących w zakresie przedmiotowym prawa pracy przepisy kodeksu cywilnego, tj. sprawa nie została uregulowana przepisami prawa pracy, przepisy kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednio, tylko te przepisy kodeksu cywilnego można zastosować, które nie są sprzeczne z zasadami prawa pracy oraz to, że sprawa powinna dotyczyć stosunku pracy.

W przypadkach zatem, kiedy kodeks pracy nie przewiduje wymogów co do formy czynności prawnej, należy uwzględnić odpowiednie przepisy kodeksu cywilnego w związku z art. 300 k.p. Forma dokumentowa może znaleźć zatem zastosowanie do oświadczenia pracownika o odmowie przyjęcia zaproponowanych warunków pracy i płacy. Przepis art. 42 § 3 k.p., dotyczący tego rodzaju oświadczenia, nie określa sposobu i formy jego złożenia przez pracownika. Kodeks pracy nie zastrzega również formy szczególnej dla oświadczeń woli stron w przedmiocie rozwiązania stosunku pracy za porozumieniem stron, czy też upoważnienia do zastępowania pracodawcy przy czynnościach z zakresu prawa pracy. Zastosowanie formy dokumentowej znajdzie zatem zastosowanie w przypadku oświadczeń woli pracownika i pracodawcy, w tym umów, dla których nie została zastrzeżona forma szczególna, np. ugoda, umowa przedwstępna. Forma dokumentowa znajdzie również zastosowanie w relacjach pracowniczych, które nie mają stricte charakteru oświadczeń woli, czego przykładem może być polecenie służbowe wydane pracownikowi w formie SMS lub korespondencji elektronicznej.

Planowane zmiany

Nowelizacja kodeksu cywilnego w zakresie formy dokumentowej nie ma natomiast przełożenia na tak istotne z punktu widzenia prawa pracy instytucje, jak umowa o pracę, jej wypowiedzenie, czy też rozwiązanie bez wypowiedzenia. Obowiązujący kodeks pracy jednoznacznie wskazuje, że czynności te powinny zostać dokonane w formie pisemnej (opatrzone własnoręcznym podpisem). Niemniej jednak, w projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku ze skróceniem okresu przechowywania akt pracowniczych oraz ich elektronizacją z 4 listopada 2016 r., przewidywane są zmiany m.in. w zakresie formy umowy o pracę, oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę, czy jej rozwiązaniu bez wypowiedzenia, poprzez dopuszczenie do złożenia tego rodzaju oświadczeń również w formie elektronicznej. Planowane zmiany wydają się jednak dość iluzoryczne, biorąc pod uwagę fakt, że zgodnie z przepisem art. 781 § 2 k.c. oświadczenie woli złożone w formie elektronicznej jest równoważne z oświadczeniem woli złożonym w formie pisemnej, a jak zaznaczono wyżej, przepisy kodeksu cywilnego mają zastosowanie do stosunku pracy w sytuacjach nieunormowanych przepisami prawa pracy, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy. Wydaje się zatem, że nawet gdyby planowane zmiany nie weszły w życie, to i tak na gruncie obecnie obowiązujących przepisów prawa, dopuszczalne jest zawarcie umowy o pracę, złożenie oświadczenia o jej wypowiedzeniu czy rozwiązaniu bez wypowiedzenia w formie elektronicznej.

Zdaniem autorki

Natalia Nafalska, adwokat z kancelarii Janusz Łomża Kancelaria Adwokacka

W ślad za nowelizacją kodeksu cywilnego w przedmiocie dokumentowej formy czynności prawnych, doszło do zmiany przepisów kodeksu postępowania cywilnego dotyczących dowodu z dokumentu. Kodeks postępowania cywilnego wyróżnia obecnie dokumenty zawierające tekst, umożliwiające ustalenie ich wystawców (art. 2431 i nast. k.p.c.) oraz dokumenty zawierające m. in. zapis obrazu, dźwięku albo obrazu i dźwięku (art. 308 k.p.c.). Mogą to być fotografie, plany, rysunki, zapisy dźwięku, czy też filmy.

Biorąc zatem pod uwagę powszechne porozumiewanie się za pośrednictwem poczty elektronicznej, czy też wiadomościami tekstowymi (np. SMS), dokumentowa forma czynności prawnych, pozwala uznać oświadczenia woli przesłane w formie korespondencji e-mail lub wiadomości SMS, za złożone w dopuszczalnej prawem formie. O ile takie oświadczenie zostanie zapisane na nośniku informacji umożliwiającym zapoznanie się z jego treścią, może stanowić dowód w sporze dotyczącym złożenia określonego oświadczenia woli.

Źródło: Rzeczpospolita
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
REKLAMA
REKLAMA