Kiedy sporządza się ustny testament? Ważny wyrok Sądu Najwyższego

Szczególna forma ostatniej woli jest możliwa, gdy stan zdrowia spadkodawcy stopniowo pogarsza się w związku z ciężką chorobą, która prowadzi do nieodległej śmierci.

Publikacja: 08.05.2024 19:09

Kiedy sporządza się ustny testament? Ważny wyrok Sądu Najwyższego

Foto: Adobe Stock

To sedno najnowszego wyroku SN, tym ważniejszego, że ustnych testamentów jest wiele i w praktyce wywołują często spory o ich ważność.

W omawianej sprawie chodzi o wykładnie art. 952 § 1 kodeksu cywilnego, który stanowi, że jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu np. pisemnej lub notarialnej jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków. Dodajmy, że ta forma testamentu od lat budzi duża krytykę ze względu na możliwość jej nadużycia, przygotowywana jest nowelizacja tych przepisów, w szczególności w zakresie owej obawy rychłej śmierci.

Jaki stan zdrowia uzasadnia ustny testament?

Sprawa dotyczyła stwierdzenia nabycia spadku. Sąd rejonowy, a następnie Okręgowy w Kielcach stwierdziły, że spadek po zmarłym nabyła w całości konkretna osoba na podstawie testamentu ustnego sporządzonego na rok przed śmiercią spadkodawcy. W sprawie przedstawiono dwie opinie biegłych z zakresu onkologii: według pierwszego biegłego spadkodawca w dniu sporządzenia testamentu nie był w stanie gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia, a nadto w czasie bliskim tej dacie nie zachodziły w jego organizmie gwałtowne zmiany. W opinii biegły stwierdził, że nie istniała obawa rychłej śmierci. Inne natomiast ustalenia poczynił kolejnego biegły, który uznał, że przesłanka rychłej śmierci jednak wystąpiła.

Inny pretendent do spadku (wnioskodawca) nie pogodził się z tym orzeczeniem i odwołał do Sądu Najwyższego. Zarzucił, że Sąd Okręgowy nie poddał analizie przeciwstawnych, niedających się pogodzić opinii, a tym samym ich ocena dowodowa jest wadliwa w stopniu znacznym. Sąd drugiej instancji nie usunął wątpliwości w tym zakresie, a tym samym sama podstawa dziedziczenia jest wadliwa.

Czytaj więcej

Poświadczenie nabycia spadku u notariusza: koszty i zalety

Obawa rychłej śmierci uzasadnia ustną formę testamentu

Sąd Najwyższy nie podzielił tych zarzutów wskazując, że skarżący zupełnie pomija argumentację sądu odwoławczego, która wyjaśnia dlaczego oparł się on na dopuszczonym z urzędu dowodzie z opinii biegłego onkologa powołanego w postępowaniu apelacyjnym (stał się podstawą zasadniczych ustaleń faktycznych). Z wywodów Sądu Okręgowego wynika, że przyjęta przez niego określona wykładnia art. 952 § 1 k.c. i zawartego w nim pojęcia „obawy rychłej śmierci” zadecydowała o wyborze opinii, na jakiej sąd ten ostatecznie się oparł. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że o wystąpieniu tej obawy nie musi decydować gwałtowne pogorszenie się stanu zdrowia spadkodawcy lub nowe prognozy wskazujące na jego rychłą śmierć (na brak takich okoliczności wskazywał pierwszy biegły lekarz onkolog, wykluczając obawę rychłej śmierci). - Obawa taka może także wystąpić w sytuacji, gdy stan zdrowia spadkodawcy stale, stopniowo i w sposób odczuwalny pogarsza się w związku z ciężką chorobą, która niechybnie prowadzi do nieodległej w czasie śmierci - wskazał w konkluzji sędzia Władysław Pawlak. Rozstrzygniecie SN jest ostateczne.

Sygnatura akt. I CSK 2053/23

To sedno najnowszego wyroku SN, tym ważniejszego, że ustnych testamentów jest wiele i w praktyce wywołują często spory o ich ważność.

W omawianej sprawie chodzi o wykładnie art. 952 § 1 kodeksu cywilnego, który stanowi, że jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu np. pisemnej lub notarialnej jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków. Dodajmy, że ta forma testamentu od lat budzi duża krytykę ze względu na możliwość jej nadużycia, przygotowywana jest nowelizacja tych przepisów, w szczególności w zakresie owej obawy rychłej śmierci.

2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Prawo dla Ciebie
Prof. Andrzej Kidyba: decyzja o odsunięciu mnie od zajęć jest skandaliczna
Aplikacje i egzaminy
Nowa KRS nie zostawia suchej nitki na kandydacie Bodnara na dyrektora KSSiP
Edukacja i wychowanie
Duże zmiany w szkołach od 1 września 2024 r. Nowacka podpisała rozporządzenie
Prawo w Firmie
Ta ustawa ma chronić przed hakerami ze Wschodu. Firmy i samorządy protestują
Prawo karne
Prokuratura umarza postępowanie w sprawie Lisa. Posłanka: Nieprawdopodobne uzasadnienie
Materiał Promocyjny
CERT Orange Polska: internauci korzystają z naszej wiedzy