„Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi! Tej ziemi!” – pamiętne słowa wypowiedziane przez Jana Pawła II na warszawskim placu Zwycięstwa nie były adresowane tylko do Polaków, ale do wszystkich narodów sowieckiego imperium. Jak szybko Kreml zorientował się, że ziemia, o której mówi papież, to także Rosja?

Niemal natychmiast. Zawsze uważałem za niezwykłe, że tymi, którzy najszybciej zrozumieli, iż wybór papieża Polaka potencjalnie zmieni kierunek historii świata, byli dwaj Rosjanie. Pierwszy to Aleksander Sołżenicyn, który od razu powiedział swojej rodzinie, że wybór Wojtyły to najważniejsze wydarzenie od wybuchu pierwszej wojny światowej – coś, co „zmieni wszystko”. A drugi to Jurij Andropow, ówczesny szef KGB. Dokumenty, które zostały odtajnione, pokazują, że w ciągu kilku tygodni od wyboru Wojtyły Andropow polecił opracować raport o jego potencjalnym wpływie na sytuację zarówno w krajach satelickich ZSRS, jak i na sam Związek Sowiecki. A to sugeruje, że Andropow orientował się w sympatii, jaką nowy papież żywił zarówno względem Litwy, jak i Ukrainy. Od razu zaczęto też wprowadzać program mający ograniczyć wpływ Jana Pawła II na sytuację międzynarodową. Chodziło o to, aby przedstawić w zachodniej prasie Wojtyłę jako niebezpiecznego ekstremistę, zagrożenie dla światowego pokoju.