Gdy zawodzi pełnomocnik, WSA nie musi dawać drugiej szansy skarżącemu

Tak wynika z poniedziałkowej uchwały poszerzonego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA). Sprawa została zainicjowana wnioskiem jego prezesa, który zwrócił uwagę na rozbieżności, jakie pojawiły się na tle praktyki sądowej związanej z wezwaniem strony do uzupełnienia braków formalnych skargi przez jej podpisanie. Konkretnie chodzi o przypadki, gdy skarga do sądu administracyjnego została podpisana przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, bądź nie przedstawiła pełnomocnictwa.

Czy sąd administracyjny musi wzywać do uzupełnienia braków formalnych skargi?  

W orzecznictwie ukształtowały się bowiem odmienne dwa podejścia do tego ważkiego problemu, który może zaważyć na dalszym losie wielu sporów sądowych. Zgodnie z pierwszym wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek wezwać stronę do podpisania skargi w sytuacji, gdy pełnomocnik, który pierwotnie ją podpisał, nie wykazał się stosownym umocowaniem. Mówiąc inaczej, zgodnie z tym nurtem braki formalne skargi, które nie zostały uzupełnione w terminie przez pełnomocnika, powinny skutkować skierowaniem wezwania do ich uzupełnienia poprzez podpisanie takiego pisma do samej strony, czyli skarżącego. Podkreślano, że inna interpretacja byłaby zbyt rygorystyczna, bo w praktyce oznaczałaby odrzucenie skargi i zamykałaby mocodawcy prawo do sądu. Za takim podejściem opowiadał się rzecznik prawo obywatelskich.

Czytaj więcej

Sądy i trybunały

Wadliwe umocowanie pełnomocnika, a odrzucenie skargi administracyjnej

W stanie faktycznym sprawy strona niezadowolona z decyzji administracyjnej złożyła za pośrednictw...

Część składów orzekających podchodziła jednak do problemu mniej liberalnie. W przypadkach takiego częściowo „wybrakowanego” środka zaskarżenia nie widziały konieczności dawania drugiej szansy. Argumentowano, że takie dwukrotne wzywanie prowadziłoby niejako do "dwuetapowej" procedury uzupełniania braków formalnych skargi. Najpierw należałoby bowiem wzywać do tego profesjonalnego pełnomocnika, a w przypadku nieuzupełnienia braków przez niego, dodatkowo też mocodawcę, czyli samego skarżącego.

Prezes NSA nie miał wątpliwości, że ten poważny problem związany z konstytucyjnym prawem do sądu oraz zasadą równości, wymaga przesądzenia. Dlatego wystąpił do poszerzonego składu NSA o rozstrzygnięcie, czy podpisanie skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, bądź która nie przedstawiła pełnomocnictwa stanowi brak formalny, podlegający uzupełnieniu przez wezwanie strony do jej podpisania, Czy też w takim wypadku skarga powinna zostać odrzucona?

Czy przez brak pełnomocnictwa w aktach WSA można stracić prawo do sądu?

Siedmioosobowy skład NSA, aż tak kompleksowo do sprawy się nie odniósł. Zajął się tylko przypadkiem nieprzedstawienia pełnomocnictwa, bo tylko on, jak dotąd, wywołał rozbieżności w orzecznictwie. I w tej kwestii przychylił się jednak do bardziej rygorystycznego podejścia do spornej kwestii. Uznał, że podpisanie skargi przez osobę, która nie przedstawiła dokumentu pełnomocnictwa, stanowi brak formalny skargi podlegający usunięciu przez jej wezwanie do jego dołączenia. Jednocześnie zastrzegł, że nieusunięcie tego braku formalnego skargi stanowi już podstawę do jej odrzucenia.

Kluczem okazało się pełnomocnictwo, rozumiane jednak bardziej nie jako dokument, a stosunek między konkretną osobą a pełnomocnikiem. Zdaniem NSA, żeby można było taki dokument przedłożyć, to najpierw musi być umocowanie. Przy czym w pewnym sensie jest ono autonomiczne w odniesieniu do samego postępowania sądowo-administracyjnego. Jeśli zaś chodzi o samą kwestię uzupełnienia spornego braku formalnego, to, jak przypomniał NSA, przepisy jednoznacznie wskazują, że przy pierwszej czynności procesowej osoba, która wnosi skargę i ją podpisuje, bo przedstawia się jako pełnomocnik, ma obowiązek dołączenia dokumentu pełnomocnictwa.  

Czytaj więcej:

Administracja

Zmiany w postępowaniu administracyjnym – jak stosować prawo w praktyce

13 lipca weszła w życie tzw. ustawa d...

Pro

Sąd nie dopatrzył się, by na ocenę tej przesłanki dołączenia pełnomocnictwa, duży wpływ miała nowelizacja procedury sądowo-administracyjnej obowiązująca od 5 listopada 2025 r. Nowe rozwiązanie zwalniające z fizycznego przedkładania dokumentu umocowania odnosi się bowiem tylko do sytuacji, gdy pełnomocnictwo może być zweryfikowane i zbadane przez sąd w rejestrach, do których ma dostęp drogą elektroniczną. A przy istniejących rozwiązaniach na razie wiele to nie zmienia. W praktyce nadal, jeżeli pełnomocnictwo w rejestrach elektronicznych nie zostanie przez sąd potwierdzone, to odżywa obowiązek jego przedłożenia. 

Czy przez błąd pełnomocnika można stracić prawo do zaskarżenia decyzji administracyjnej? 

NSA nie miał wątpliwości, że uzupełnienie spornych braków formalnych może się odbywać tylko poprzez wezwanie pełnomocnika do przedłożenia dokumentu pełnomocnictwa w ustawowym terminie 7 dni. I to pod rygorem odrzucenia skargi. Nie przekonały go argumenty natury konstytucyjnej, zwłaszcza w kontekście prawa do sądu. W ustnych motywach uzasadnienia uchwały wskazano, że w świetle orzecznictwa konstytucyjnego elementem tej gwarancji jest klarowność procedury. Tymczasem w ocenie NSA procedura sądowo-administracyjna jest jasna i gwarantuje każdemu takie samo traktowanie, bez względu na to, czy działa osobiście, czy przez pełnomocnika. Z samej istoty pełnomocnictwa wynika ponadto, że pełnomocnik działa w imieniu, na rzecz i ze skutkami dla strony. 

Czytaj więcej

W sądzie i w urzędzie

Do sądów administracyjnych tylko z numerem PESEL

Brak PESEL w skardze to błąd formalny. Trzeba go wpisać, nawet gdy dane są gdzieś w aktach.