Dostęp do akt nadal zależy od dobrej woli śledczego

Procedurę karną poprawić było trzeba ([link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=321131]DzU nr 127, poz. 1051[/link]), bo dotychczasowy przepis regulujący dostęp do akt na różnych etapach postępowania (głównie na tym najwcześniejszym) jest niekonstytucyjny. Nie gwarantuje pokrzywdzonemu praw, o których mówi ustawa zasadnicza.

Pomysłów na zmiany było kilka, choć projekt przygotowali senatorowie. W trakcie prac w komisji do spraw zmian w kodyfikacjach zasadniczo zmieniono treść proponowanego przepisu.

[srodtytul]Święte prawo do obrony[/srodtytul]

[link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=E25F40F524C6752FBBC54D2FEF08EE09?id=77990]Konstytucja[/link] wyraźnie stanowi, że każda osoba, przeciwko której prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania. Za wszczęcie postępowania karnego zaś uważa się moment postawienia zarzutów, czyli początek sprawy.

– To była totalna patologia. Stawałem przed sądem i jako obrońca mówiłem, że wprawdzie akt sprawy nie znam, ale twierdzę, że mój klient nie powinien trafić do aresztu – mówi „Rz” mecenas Jacek Kondracki. Podobnego zdania są inni adwokaci.

– Ważąc dobro śledztwa i niezbywalne prawo do obrony, pierwszeństwo trzeba przyznać prawu do obrony – twierdzi adwokat Piotr Gazdowski.

Rację adwokatom przyznał też rzecznik praw obywatelskich, który wielokrotnie występował w tej kwestii do ministra sprawiedliwości.

Całą sprawę przypieczętował jednak Trybunał Konstytucyjny, uznając niekonstytucyjność przepisu. I chociaż dziś, na skutek wyroku, prawo się zmienia, to jednak treść przepisu, który zaczyna obowiązywać, także nie odpowiada adwokatom. Chodzi o to, że [b]parlament wprawdzie przesądził o możliwości dostępu do akt, ale w następnym zdaniu wprowadził szerokie wyłączenie od zasady dostępności [/b](o tym, kiedy prokurator będzie mógł odmówić dostępu – patrz ramka).

[srodtytul]Przepisy powinny być precyzyjne[/srodtytul]

– To worek bez dna i z pewnością grozi nadużywaniem przez prokuratorów – ocenia Jacek Kondracki.

– Nie na wiele się zda nowy przepis. Pod niektóre z wyłączeń można podciągnąć każdą sytuację – wtóruje Piotr Gazdowski.

– Poczekajmy, aż zacznie działać – studzi krytykę prokurator Bogusława Marcinkowska z Prokuratury Okręgowej w Krakowie.

– Zmiana nie powinna skomplikować postępowań przygotowawczych – przekonuje z kolei prokurator Mateusz Martyniuk z warszawskiej Prokuratury Okręgowej. I przyznaje, że katalog wyłączeń jest tak szeroki, że w niektórych – jak zapewnia, uzasadnionych – sytuacjach podejrzany i jego pełnomocnik akt nie zobaczą. Twierdzi jednak, że o powodzeniu nowego prawa zdecyduje praktyka.

[srodtytul]Senat chciał lepiej[/srodtytul]

Senatorowie chcieli wprowadzić przepis (art. 156 § 5 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=61C32FDF4C231C53610463C4FF104227?id=75001]kodeksu postępowania karnego[/link]), który stanowi, że podejrzany lub jego obrońcy mają dostęp do akt sprawy, a w szczególności do dowodów zebranych przez prokuratora, na podstawie których żąda on zastosowania najsurowszego ze środków zapobiegawczych, tj. aresztu. Chodzi o:

- uzasadnienie postanowienia o areszcie,

- dowody świadczące o popełnieniu przez oskarżonego przestępstwa,

- przytoczone okoliczności wskazujące na istnienie podstawy i konieczność zastosowania takiego środka.

[ramka][b]Możliwa odmowa[/b]

[b]W określonych sytuacjach prokurator będzie mógł odmówić zgody na udostępnienie akt. Konkretnie, gdy:[/b]

- zachodzi uzasadniona obawa, że narażałoby to na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia pokrzywdzonego lub innego uczestnika postępowania,

- groziłoby to ukryciem lub zniszczeniem dowodów albo tworzeniem fałszywych dowodów,