Komisja Wenecka o projekcie ustawy praworządnościowej: co do zasady ocena pozytywna

„Projekt został całościowo uznany za zgodny ze standardami Rady Europy. Przede wszystkim doceniamy zaaprobowanie uregulowania statusu nieprawidłowo powołanych sędziów w drodze ustawy i w ramach podziału na grupy” - napisał na X wiceminister sprawiedliwości Dariusz Mazur. Podkreślił też, że Komisja uznała koncepcję prawyborów do Krajowej Rady Sądownictwa w ramach środowiska sędziowskiego za krok w dobrym kierunku. 

„Co do niektórych, szczegółowych rozwiązań nie zgadzaliśmy się z Komisją, ale w drodze dialogu udało nam się wypracować rozwiązania pośrednie. Tak powinien wyglądać dialog demokratycznego państwa z instytucjami międzynarodowymi" - czytamy w poście Dariusza Mazura.

Trzy grupy neosędziów w projekcie Żurka

Przypomnijmy, że ustawa o przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą poprzez uregulowanie skutków uchwał Krajowej Rady Sądownictwa przyjętych w latach 2018-2025, nad której projektem już pracuje Sejm, ma uregulować status tzw. neosędziów, czyli sędziów powołanych lub awansowanych od 2018 r. z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przez polityków. 

Resort chce podzielić neosędziów na grupy, dla których przewidziano odrębne rozwiązania:

- „grupa żółta”, czyli sędziowie awansowani przez tzw. neoKRS – mają wrócić na poprzednie stanowiska, ale jednocześnie orzekać na dwuletnich delegacjach w dotychczasowych sądach (z wyjątkiem neosędziów SN i NSA);

- „grupa czerwona”, czyli osoby, które weszły do zawodu sędziowskiego z innych zawodów prawniczych -  mają stracić status sędziego i wrócić do dawnych zawodów albo zostać w sądach na stanowisku referendarza ( z wyjątkiem neosędziów SN i NSA);

- młodzi sędziowie, czyli byli asesorzy, asystenci sędziów i absolwenci Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury powołani do sądów – mają zachować dotychczasowy status z mocy ustawy.

Czytaj więcej

Sądy i trybunały

Manowska napisała do Komisji Weneckiej. Chodzi o projekt resortu Żurka

Pierwsza Prezes Sądu Najwyższego Małgorzata Manowska wystosowała pismo do Komisji Weneckiej w sprawie projektu tzw. ustawy praworządnościowej. Wska...

Komisja Wenecka: kierunek dobry, lecz szczegóły do korekty

Komisja Wenecka, organ doradczy Rady Europy, we współpracy z Dyrekcją Generalną ds. Praw Człowieka i Rządów Prawa (DGI) w trybie pilnym przygotowała opinię o projekcie na wniosek Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Z opublikowanej 27 lutego opinii wynika, że Komisja Wenecka co do zasady pozytywnie ocenia kierunek proponowanej reformy i wyraziła zrozumienie dla zamiaru szybkiego ustawowego rozwiązania problemu neosędziów. Jest on bowiem uzasadniony koniecznością odbudowy autorytetu sądownictwa zgodnie z europejskimi standardami.  

Komisja pozytywnie odniosła się do rezygnacji z unieważniania nominacji sędziowskich z mocą wsteczną, że przewiduje proporcjonalne podejście do różnych kategorii sędziów i uznaje powołania sędziów, którzy nie mieli innych możliwości wejścia do zawodu niż poprzez wadliwą procedurę. Komisji podoba się też, że projekt przewiduje pewną formę kontroli sądowej nad zaklasyfikowaniem sędziego do danej grupy oraz ustanawia procedurę ponownego rozpoznawania spraw według wcześniej określonych zasad.

Jednak w ocenie Komisji zaproponowany przez MS podział sędziów i procedura weryfikacji ich statusu wymagają korekt. Projekt musi zostać dostosowany tak, aby w pełni uwzględniał zasady nieusuwalności sędziów, pewności prawa i proporcjonalności, wynikające z prawa międzynarodowego – wskazała Komisja. 

Czytaj więcej

Opinie Prawne

Maciej Gutowski, Piotr Kardas: Żółta kartka dla ustawy praworządnościowej

Projekt regulacji, które mają rozwiązać kwestię wadliwych powołań sędziowskich, trzeba poprawić, choć przyjęty kierunek jest słuszny – to sedno sta...

Rekomendacje Komisji Weneckiej

Oto rekomendacje Komisji Weneckiej i DGI, na które zwraca uwagę Ministerstwo Sprawiedliwości:

1. Komisja Wenecka oceniła za proporcjonalne i zgodne z EKPC wygaszenie z mocy prawa mandatów zarówno obecnych jak i byłych sędziów Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, a także uznała za dopuszczalne (jako pozostające w zakresie kompetencji organów krajowych) zastosowanie tego rozwiązania również w odniesieniu do byłych sędziów Izby Dyscyplinarnej przesuniętych następnie do innych izb (pkt. 59 i 60 opinii, a także pkt. 79a i konkluzji opinii ) ;

2. szczególną pilność należy nadać konkursom dla tzw. grupy czerwonej, zwłaszcza na stanowiska w Sądzie Najwyższym oraz innym obszarom, gdzie standardy prawa do sądu są najbardziej narażone;

2. sędziowie z grup „żółtej” i „czerwonej” (za wyjątkiem sędziów Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz byłej Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego) powinni pozostać na swoich stanowiskach do czasu rozstrzygnięcia nowych konkursów;

3. nowe procedury konkursowe powinny zawierać wyraźne, przejrzyste kryteria dotyczące niezależności i neutralności kandydatów, a wyniki tych konkursów powinny podlegać kontroli sądowej w celu zapewnienia zgodności z europejskimi standardami.

5. optymalnym rozwiązaniem jest przeprowadzenie tych zmian po wyborze nowej KRS zgodnie ze standardami europejskimi (wybór członków sędziowskich przez sędziów). Komisja Wenecka akceptuje, aby w sytuacji, kiedy nowelizacja ustawy o KRS nie weszła w życie, wybór sędziowskich członków KRS przez Sejm został poprzedzony prawyborami na szczeblu samorządu sędziowskiego. Komisja Wenecka stwierdziła dosłownie, że to „krok we właściwym kierunku” w sytuacji braku osiągnięcia porozumienia politycznego co do projektu ustawy.

Czytaj więcej

Sądy i trybunały

Fundacja Helsińska ostrzega ws. wyborów do KRS. Ta grupa sędziów będzie premiowana

Helsińska Fundacja Praw Człowieka ma wątpliwości odnośnie nowych zasad przeprowadzania wyborów sędziowskiej części Krajowej Rady Sądownictwa, które...

Co odpowiedziało Komisji Weneckiej Ministerstwo Sprawiedliwości

Ministerstwo Sprawiedliwości podczas sesji plenarnej reprezentowała Maria Ejchart, podsekretarz stanu w MS. W sesji plenarnej wziął także udział doradca prezydenta Karola Nawrockiego Jacek Saryusz-Wolski.

„To dla nas bardzo ważna opinia – Komisja oceniła projekt jako całościowo zgodny ze standardami Rady Europy. Jej rekomendacje mają charakter punktowy i mogą zostać uwzględnione w dalszych pracach legislacyjnych. Tam, gdzie – ze względu na polskie uwarunkowania prawne i faktyczne – mamy odmienne stanowisko, zaproponowaliśmy rozwiązania kompromisowe. Cieszy nas także powrót Polski do aktywnej współpracy z instytucjami międzynarodowymi, dzięki czemu nasze reformy mogą w pełni odpowiadać europejskim standardom” - mówiła Maria Ejchart.

Jak wynika z komunikatu na stronie resortu sprawiedliwości, MS popiera zasadnicze cele przedstawione w opinii Komisji Weneckiej i DGI. Zwraca uwagę, że orzecznictwo TSUE i ETPCz nie daje podstaw do różnicowania sędziów SN w zależności od izby, do której zostali powołani. Dlatego MS postuluje, aby w ramach „grupy czerwonej” uwzględnić również tych sędziów z zachowaniem koniecznych gwarancji proceduralnych oraz możliwości kontroli sądowej.

Czytaj więcej

Sądy i trybunały

Waldemar Żurek: mam plan B, jeśli prezydent nie podpisze ustawy

3 i pół - tak minister sprawiedliwości, prokurator generalny Waldemar Żurek ocenił dotychczasowe działania koalicji rządzącej na rzecz przywracania...

Ocena mechanizmów prawnych. Ministerstwo wskazuje, że jeśli status sędziego wynika bezpośrednio z ustawy, kontrola sądowa powinna dotyczyć wyłącznie prawidłowości przypisania do odpowiedniej grupy, natomiast pełna ocena kwalifikacyjna i merytoryczna powinna następować w konkursach z możliwością odwołania się do Sądu Najwyższego.

Grupa żółta oraz delegacje. Ministerstwo rozważy modyfikację przepisów dotyczących wcześniejszego odwołania sędziego z delegacji ustawowej, co wymaga zmiany odpowiednich przepisów projektu, celem zapewnienia prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w okresie realizacji opiniowanej ustawy.

Wzruszalność orzeczeń. Ministerstwo zgadza się, że procedury wznowienia spraw powinny uwzględniać ogólne reguły proceduralne, jednak nie jest konieczne badanie, czy naruszenia w procesie powołania miały faktyczny wpływ na niezależność i bezstronność sędziego. Kluczowy jest wymóg ustanowienia sądu na podstawie prawa zgodnie z art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.