SN dopuszcza piętrowe wyłączenia sędziów

Możliwe jest rozpoznawanie wniosku o wyłączenie sędziego wyznaczonego do orzekania w przedmiocie wniosku o wyłączenie innego sędziego.

Publikacja: 12.06.2024 11:35

SN dopuszcza piętrowe wyłączenia sędziów

Foto: Adobe Stock

To sedno uchwały siedmiu sędziów Izby Kontroli Nadzwyczajnej SN, która ma znaczenie także dla wydajności sądów, gdyż wniosków o wyłączenie sędziego jest sporo. 

O rozstrzygnięcie tej kwestii wystąpiła prezes tej Izby Joanna Lemańska, licząc na usunięcie rozbieżności w tej kwestii. Jak wynika z uchwały, występujący o wyłączenie sędziego może wystąpić także o wyłączenie tego sędziego, który ten wniosek ma rozpatrywać. Nie przyspieszy to zapewne postępowań.

Sprawę zainicjował M. J., który w sprawie gospodarczej (a tam stosowana jest procedura cywilna) wystąpił o wyłączenie sędziego Sądu Rejonowego w Katowicach od orzekania, a następnie o wyłączenie od orzekania w sprawie wyłączenia owego sędziego sędziów SN. Rozpoznając ten drugi wniosek Joanna Lemańska — prezes Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN — zwróciła się do szerszego składu SN o rozstrzygnięcie, czy w procedurze cywilnej dopuszczalny jest taki tryb, że strona wnosi o wyłączenie sędziego wyznaczonego — dodajmy: wylosowanego — do rozpoznania wniosku o wyłączenie tego pierwszego sędziego.

Czytaj więcej

Jak wyłączenie sędziego, to całkowite

Kiedy możliwe jest wyłączenie sędziego?

Na podstawie art. 49 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, który stanowi, że sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

W uzasadnieniu pytania prezes Lemańska wskazała, że orzecznictwo Izby Cywilnej oraz Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN w kontekście wykładni art. 49 § 1 k.p.c., dopuszcza takie wielostopniowe wnioski. Z drugiej strony uzasadnione racje przemawiają za uznaniem takiego kolejnego wniosku za niedopuszczalny. W świetle ugruntowanego stanowiska Trybunału Konstytucyjnego prawo do sądu nie ma bezwzględnego charakteru, nie daje stronie nieograniczonej ochrony praw na drodze sądowej. W przeciwnym razie można by zakwestionować ograniczenia proceduralne, które służą szybszej i bardziej efektywnej ochronie praw i interesów stron postępowania.

Instrumentalne wyłączenie sędziów

A w sprawach cywilnych, zwłaszcza w ostatnim czasie, zdarza się, że strony instrumentalnie wykorzystują wyłączenia sędziego. Składając takie wielostopniowe wnioski, świadomie próbując nierzadko skutecznie, udaremnić wydanie rozstrzygnięcia w sprawie w rozsądnym terminie. Tego rodzaju nadużycie praw procesowych nie służy określonej w Konstytucji RP oraz prawie Unii Europejskiej bezstronności czy też rzetelności procesu. Nie służy również budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości — wskazywała prezes Lemańska w pytaniu, której nie było w siedmioosobowym składzie.

Siódemka sędziów SN nie "zablokowała" jednak możliwości składania takich wniosków o wyłączenie kolejnego sędziego, a czym się kierowała, wskaże w pisemnych uzasadnieniu.

Dodajmy, co zresztą w pytaniu zaznaczono, że w orzecznictwie Izby Karnej SN, na tle prawie takiego samego art. 41 k.p.k. dominuje stanowisko, że strona nie może żądać wyłączenia sędziego wyznaczonego do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego.

— Wniosek o wyłączenie sędziego przedłuża postępowanie, wszystko więc zależy od wagi argumentów, jakie wnioskodawca przedstawi, jeśli są one mocne, to nie można wniosku lekceważyć, bo sędzia winien być bezstronny. Jeśli nie ma istotnych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego, to znaczy, że wniosek zmierza do przedłużenia postępowania, a nawet niedopuszczenia do wydania wyroku i powinien być odrzucony — ocenia adwokat Roman Nowosielski.

Sygnatura akt: I NZP 6/22

Czytaj więcej

NSA: Wyłączenie sędziego i test niezawisłości to różne procedury

To sedno uchwały siedmiu sędziów Izby Kontroli Nadzwyczajnej SN, która ma znaczenie także dla wydajności sądów, gdyż wniosków o wyłączenie sędziego jest sporo. 

O rozstrzygnięcie tej kwestii wystąpiła prezes tej Izby Joanna Lemańska, licząc na usunięcie rozbieżności w tej kwestii. Jak wynika z uchwały, występujący o wyłączenie sędziego może wystąpić także o wyłączenie tego sędziego, który ten wniosek ma rozpatrywać. Nie przyspieszy to zapewne postępowań.

Pozostało 86% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Nieruchomości
Jak kwestionować niezgodne z prawem plany inwestycyjne sąsiada? Odpowiadamy
Materiał Promocyjny
Jak wykorzystać potencjał elektromobilności
Praca, Emerytury i renty
Krem z filtrem, walizka i autoresponder – co o urlopie powinien wiedzieć pracownik
W sądzie i w urzędzie
Jak otrzymać bon energetyczny? Jest wzór wniosku
Nieruchomości
Większe odległości od działki sąsiada. Jakie zmiany się szykują
Administracja
Rzeka zabrała część nieruchomości. Kiedy przysługuje odszkodowanie?