Pensje nauczycieli niższe za czas strajku

Nauczyciele uczestniczący w proteście nie zachowują za te dni prawa do wynagrodzenia. Ponieważ dostają je „z góry" za dany miesiąc, szkoła odliczy nadpłatę z kolejnej wypłaty.

Publikacja: 18.04.2019 06:50

Pensje nauczycieli niższe za czas strajku

Foto: AdobeStock

Strajk jest najdalej idącym uprawnieniem zbiorowości pracowników w celu ochrony ich praw, bez względu na to, czy dotyczy pracowników zakładu pracy, czy całej grupy zawodowej. Z drugiej strony nie jest możliwe przystąpienie do strajku bez wyczerpania wszystkich prawnych procedur.

Choć jest to z reguły działanie zbiorowości – czasem nawet na ogromną skalę, gdy dotyczy całych grup zawodowych – to konsekwencjami decyzji o przystąpieniu do strajku dotknięty jest każdy pracownik indywidualnie, a co za tym idzie i jego rodzina.

Bez zagrożenia etatu

Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (tekst jedn. DzU z 2019 r., poz. 174) udział w strajku zorganizowanym zgodnie z przepisami tej ustawy nie stanowi naruszenia obowiązków pracowniczych. Uczestnik protestu nie może więc ponosić z tego powodu konsekwencji dyscyplinarnych, ze zwolnieniem dyscyplinarnym włącznie.

Udział w legalnym strajku nie powoduje zatem automatycznego ustania więzi prawnej regulowanej przepisami indywidualnego prawa pracy. Ponadto okres przerwy w wykonywaniu pracy spowodowany udziałem w legalnej akcji strajkowej wlicza się do okresu zatrudnienia w zakładzie pracy i jest okresem składkowym z punktu widzenia ubezpieczeń społecznych.

Nie oznacza to jednak, że strajkujący pracownik zachowuje również prawo do wszystkich świadczeń. Biorący udział w legalnym strajku zachowuje uprawnienia pracownicze i socjalne, ale nie prawo do wynagrodzenia.

Strata wynagrodzenia

Zgodnie z art. 23 ust. 2 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, strajkujący pracownik zachowuje prawo do świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz innych uprawnień ze stosunku pracy, z wyjątkiem prawa do wynagrodzenia.

W tym zakresie polskie prawo nie narusza międzynarodowych standardów, w tym Komitetu Wolności Związkowej Międzynarodowej Organizacji Pracy. Niemniej jednak realizuje jego postulaty na najniższym poziomie. MOP dopuszcza bowiem sytuację, w której pracodawca „odpowiedzialny" za wywołanie akcji strajkowej wypłaca wynagrodzenie pracownikom uczestniczącym w akcji i wypłata takiego wynagrodzenia nie stanowi naruszenia zasady wolności i niezależności związkowej. Ponieważ MOP nie wymaga, aby takie wynagrodzenie za czas strajku było płacone, część ustawodawstw, w tym polskie, nie przewiduje takiej możliwości.

Brak możliwości wypłaty wynagrodzenia za okres strajku wynika z brzmienia art. 80 kodeksu pracy. Przepis ten stanowi, że wynagrodzenie przysługuje za wykonaną pracę (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14 listopada 1996 r., I PRN 112/96).

Wobec strajkującego pracownika nie mają też zastosowania przepisy o wynagrodzeniu gwarancyjnym (art. 81 § 1 k.p.).

Obowiązek zwrotu

Kwestia wynagrodzeń nauczycieli jest dość problematyczna w tym zakresie. Art. 39 Karty Nauczyciela stanowi bowiem, iż wynagrodzenie wypłacane jest nauczycielowi miesięcznie z góry w pierwszym dniu miesiąca. Nad tym zagadnieniem pochylił się Sąd Najwyższy w uchwale z 8 grudnia 1994 r. (I PZP 49/94). Zaznaczył w niej, że pracownik otrzymujący wypłatę wynagrodzenia „z góry" powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu wynagrodzenia w każdej sytuacji niewykonywania pracy, chyba że za określony czas z mocy przepisu szczególnego zachowuje do niego prawo.

Pracownik, który otrzymał wynagrodzenie „z góry" w pełnej wysokości, a następnie nie świadczył pracy z powodu udziału w strajku, otrzymał nienależną mu kwotę. Zwrot nienależnie pobranego wynagrodzenia następuje na podstawie art. 87 § 7 k.p. Przepis ten uprawnia pracodawcę do odliczenia z wynagrodzenia za pracę w pełnej wysokości kwoty wypłaconej w poprzednim terminie płatności za okres nieobecności w pracy, za który pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia (a takim okresem jest okres strajku).

W przeciwieństwie do należności, o jakich mowa w art. 87 § 1 k.p., których potrącenia pracodawca może dokonać tylko w określonej kolejności i wysokości, potrącenia, o których mowa w art. 87 § 7 k.p., nie podlegają żadnym ograniczeniom. Nie jest też wymagana zgoda pracownika na dokonanie takiego potrącenia.

Środki związkowe

Czy strajkujący nauczyciele w ogóle mogą liczyć na jakieś świadczenia?

Prawnym narzędziem, który umożliwia strajkującym zachowanie jakiejkolwiek rekompensaty w momencie strajku jest fundusz strajkowy, uregulowany w art. 24 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. Stanowi on, iż to związki zawodowe decydują o tworzeniu i wykorzystaniu funduszów strajkowych, a fundusze te nie podlegają egzekucji. W związku z tym pracodawca nie może z nich dokonywać automatycznych potrąceń.

Zgodnie z zasadą autonomii związkowej, która gwarantuje organizacjom związkowym prawo do swobodnego regulowania w statutach związków zawodowych źródła finansowania działalności związkowej oraz sposób ustanawiania składek członkowskich, mają one również możliwość tworzenia funduszy strajkowych i, w razie potrzeby, swobodnego dysponowania zgromadzonymi środkami.

Fundusze strajkowe mają charakter celowy. Powinny być przeznaczane na działanie związane ze strajkami i akcjami protestacyjnymi organizowanymi przez związki zawodowe. Ich głównym celem jest też wsparcie strajkujących. Jednak w przypadku długotrwałych akcji protestacyjnych, obejmujących duże grupy, zasoby takich funduszy szybko się kończą.

Karolina Stawicka counsel, kieruje praktyką prawa pracy w polskim biurze kancelarii Bird & Bird

W sytuacji obecnie strajkujących nauczycieli już wiadomo, że fundusze strajkowe są niewystarczające. Wiele zależy od samorządów i dyrektorów szkół, który muszą działać w zgodzie z prawem i dyscypliną finansów publicznych. Pozostaje więc inicjatywna społeczna i dobrowolne datki na ten cel.

Michał Zabost prawnik w praktyce prawa pracy w polskim biurze kancelarii Bird & Bird

Źródłem rekompensaty nauczycielom wynagrodzenia za czas strajku nie mogą być fundusze zgromadzone przez rady rodziców. Zgodnie z art. 84 ust. 6 prawa oświatowego, w celu wspierania działalności statutowej szkoły lub placówki, rada rodziców może gromadzić fundusze z dobrowolnych składek rodziców oraz innych źródeł. Jednak co do zasady takich funduszy nie wolno przekazać na bieżącą działalność szkoły, za którą odpowiada jej dyrektor.

Strajk jest najdalej idącym uprawnieniem zbiorowości pracowników w celu ochrony ich praw, bez względu na to, czy dotyczy pracowników zakładu pracy, czy całej grupy zawodowej. Z drugiej strony nie jest możliwe przystąpienie do strajku bez wyczerpania wszystkich prawnych procedur.

Choć jest to z reguły działanie zbiorowości – czasem nawet na ogromną skalę, gdy dotyczy całych grup zawodowych – to konsekwencjami decyzji o przystąpieniu do strajku dotknięty jest każdy pracownik indywidualnie, a co za tym idzie i jego rodzina.

Pozostało 91% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Konsumenci
Rzecznik generalny TSUE o restrukturyzacji Getin Banku: ocenić musi polski sąd
Praca, Emerytury i renty
Rząd ma problem z emeryturami. Trybunał wymusił kosztowne zmiany
Prawo dla Ciebie
Miliony z Funduszu bez konkursów. Eksperci są pewni: Ziobro złamał konstytucję
Podatki
Skarbówka będzie łapać już tylko prawdziwych oszustów
Materiał Promocyjny
Jaki jest proces tworzenia banku cyfrowego i jakie czynniki są kluczowe dla jego sukcesu?
Sądy i trybunały
SN dopuszcza piętrowe wyłączenia sędziów
Płace
Ostatnia taka podwyżka pensji. W przyszłym roku czeka nas rewolucja