Sondaż dla „Rzeczpospolitej”: prokuratorzy powinni ponosić finansową odpowiedzialność za błędy

W 2024 r. rekompensaty wypłacone za niesłuszne tymczasowe aresztowania i zatrzymania przekroczyły 8,675 mln zł. Zadośćuczynienia za te błędy zasądzono 113 osobom, co oznacza, że każda z nich dostała średnio 64,3 tys. zł. Niższe były kwoty zasądzanych średnio odszkodowań – 30,5 tys. zł. Zapewne każdy z tych przypadków to realny dramat człowieka, którego nie da się przeliczyć na pieniądze. To chociażby historia mężczyzny, który został zatrzymany na oczach rodziny i sąsiadów dzień po narodzinach swego dziecka. Za bezpodstawne zatrzymanie dostał 50 tys. zł zadośćuczynienia, które wypłacił sąd.

Nie wytoczono ani jednego postępowania regresowego wobec prokuratorów

Przepisy pozwalają na odzyskanie tych pieniędzy. Podstawą jest przepis kodeksu postępowania karnego, który daje możliwość wystąpienia z roszczeniem regresowym m.in. wobec prokuratorów, którzy bezpośrednio przyczynili się do niesłusznego tymczasowego aresztowania albo zatrzymania. Z tym że o umieszczeniu w areszcie zawsze decyduje sąd, a śledczy odpowiadają bezpośrednio za zatrzymanie.

Z przeprowadzonych przez „Rzeczpospolitą” badań wynika, że przez ostatnie 10 lat żaden prokurator w największych polskich miastach nie odpowiedział z własnej kieszeni za niesłuszne zastosowanie tego środka. W tym okresie w 15 zapytanych prokuraturach okręgowych w miastach wojewódzkich zapadło 196 decyzji podjętych przez prokuratorów, których skutkiem były odszkodowania i zadośćuczynienia wypłacone zatrzymanym. W żadnej spośród tych spraw nie domagano się zwrotu regresowego od prokuratora.

Czytaj więcej

Zawody prawnicze

Bezkarni prokuratorzy. Nie mylą się, czy może prawo jest martwe?

Przez ostatnie 10 lat żaden prokurator w największym polskim mieście nie odpowiedział z własnej k...

Czy Polacy chcą, aby prokuratorzy płacili za swoje błędy z własnej kieszeni?

Sprawdziliśmy, co o tym sądzą Polacy. W sondażu IBRIS dla „Rzeczpospolitej” zapytaliśmy, czy Skarb Państwa powinien się domagać od prokuratorów zwrotu pieniędzy wypłaconych za ich błędy, np. niesłuszne zatrzymanie. 67,1 proc. ankietowanych opowiedziało się za tym, aby śledczy odpowiadali za swoje błędy z własnej kieszeni. 39,7 proc. z nich jest zdecydowanie za tym rozwiązaniem, a 27,4 – raczej tak.

Znacznie mniej – bo jedynie 19,7 proc. – jest przeciwników wytaczania wobec prokuratorów postępowań regresowych (17,2 proc. raczej tego nie chce, a 2,6 proc. zdecydowanie nie). Zdania w tej kwestii nie ma 13 proc. respondentów.

Nieco więcej zwolenników odpowiedzialności finansowej prokuratorów za błędy jest wśród mężczyzn. Za takim rozwiązaniem opowiada się 72 proc. z nich i 63 proc. kobiet. Mężczyźni są też w tej kwestii bardziej zdecydowani. Według badań poparcie dla odzyskiwania wypłaconych zadośćuczynień i odszkodowań od prokuratorów rośnie wraz z wiekiem. Kierunek ten popiera zdecydowanie jedynie 22 proc. osób w wieku 18-29 lat, podczas gdy w grupie wiekowej 50-59 lat jest to już 52 proc. badanych. Najmniej przeciwników tego rozwiązania jest wśród najstarszych – po 11 proc. w grupach od 60-69 lat oraz powyżej 70 lat.

Czytaj więcej

Prawo karne

Rosną zadośćuczynienia za niesłuszne areszty. Ile płaci państwo za pomyłkę?

O niemal połowę wzrosły w ubiegłym roku sumy wypłacane przez państwo ofiarom niesłusznego zatrzym...

Twierdząco na pytanie o potrzebę żądania od prokuratorów zwrotu pieniędzy wypłaconych za ich błędy odpowiadają częściej mieszkańcy wsi (łącznie 71 proc.) i średnich miast liczących od 50 do 250 tys. mieszkańców (72 proc.). Mniej zwolenników tego rozwiązania jest w małych miastach do 50 tys. mieszkańców i w dużych miastach powyżej 250 tys. mieszkańców – odpowiednio 60 proc. i 64 proc. Inaczej problem odbierany jest też w zależności od poziomu wykształcenia. Za domaganiem się zwrotu rekompensat od prokuratorów jest 74 proc. osób (w tym 47 proc. zdecydowanie za) z wykształceniem podstawowym i zasadniczym zawodowym, 73 proc. (46 proc. zdecydowanie) z wykształceniem średnim i 51 proc. (28 proc. zdecydowanie) z wykształceniem wyższym.

Dużo zależy od preferencji politycznych

Zaskakiwać może zróżnicowanie poparcia dla odpowiedzialności finansowej śledczych w zależności od preferencji politycznych badanych. Za tym rozwiązaniem najliczniej – 80 proc. – opowiadają się wyborcy Konfederacji, zaraz za nimi są wyborcy Koalicji Obywatelskiej – 75 proc. i PiS – 73 proc. Mniej chętnie roszczenia regresowe wobec śledczych popierają osoby, które głosowały na Nową Lewicę – 50 proc. i Trzecią Drogę – 39 proc.