Marta Romańska: Głos w sporze o istniejące i nieistniejące orzeczenia SN

W dyskusji na łamach „Rzeczpospolitej” (Maciej Gutowski i Piotr Kardas, „To nie chwalebne intencje są podstawą orzeczeń sądowych”, 23 stycznia 2026 r., Piotr Mgłosiek, „Anarchia w systemie już jest”, 26 stycznia 2026 r., Andrzej Olaś, „Sądy uwikłane w walkę o władzę i jej profity”, 28 stycznia 2026 r., Maciej Gutowski i Piotr Kardas, „Skutki nieistnienia orzeczeń niczym lawina”, 2 lutego 2026 r.), o przyczynach i skutkach uznawania orzeczeń za niebyłe, chcę dodać parę uwag z perspektywy starego sędziego SN.

Wadliwość powołań przy udziale neo-KRS. Co wynika z orzeczeń ETPC i TSUE?

Przypadki odmawiania skuteczności orzeczeniom wydanym przez tzw. neosędziów są ostatnio częściej nagłaśniane, lecz w praktyce miały miejsce bezpośrednio po rozpoczętym w 2017 r. „skoku na wymiar sprawiedliwości”, który nie miałby szans na powodzenie, gdyby nie wsparcie tych, którzy widzieli w nim jedyną i być może niepowtarzalną okazję rozwoju własnej kariery. Skoro okazja została wykorzystana, to jasne jest, że będą wspierać tych, którzy ją stworzyli i dają gwarancję, że chwila będzie trwać. Odważne przyznanie, że sposób obsadzenia stanowisk w SN spowodował uwikłanie w tego rodzaju zależności (vide: wywiady Małgorzaty Manowskiej w związku z wyborami z 2025 r. i ich wynikami) zasługuje na szacunek.

Czytaj więcej

Opinie Prawne

Maciej Gutowski, Piotr Kardas: Skutki nieistnienia orzeczeń niczym lawina

Przyczyna stanu zapaści sądownictwa nie zwalnia prawidłowo powołanych sędziów od obowiązku orzeka...

Gdyby nie podawanie w wątpliwość istnienia orzeczeń wydanych w Sądzie Najwyższym w składach obsadzonych przez osoby, które objęły urzędy sędziów tego Sądu na podstawie uchwał neo–KRS nr 330/2018 i nr 331/2018, to nie doszłoby do wydania wyroku z 4 września 2025 r., C-225/22.

TSUE przyznał w nim rację tej ocenie stopnia wadliwości procedur nominacyjnych do Sądu Najwyższego i jej skutków, za którą w przedstawionym mu pytaniu opowiedział się Sąd Apelacyjny w Krakowie. Za nieprzekonującą uznał argumentację osób uczestniczących w postępowaniach zakończonych uchwałami neo–KRS nr 330/2018 i nr 331/2018, jakoby nie wiedziały, w jakiej funkcjonują rzeczywistości prawnej i społecznej, co miałoby je rozgrzeszać z odpowiedzialności za udział w deformowaniu wymiaru sprawiedliwości, z nadzieją, że zaangażowanie w ten proces Prezydenta sanuje wszystkie wady ich powołań.

Na marginesie wypada zauważyć, że status osób, które zgłosiły udział w kolejnych konkursach do obsadzenia urzędów sędziowskich w Sądzie Najwyższym, nie jest ani trochę jaśniejszy i bardziej niepodważalny. Przeciwnie. Nie jest możliwe, żeby po przetoczeniu się przez kraj, środowisko prawnicze i sądy sporów w związku z powołaniami na podstawie uchwał neo–KRS nr 330/2018 i nr 331/2018 zgłaszający udział w później ogłaszanych konkursach nie wiedzieli, w jak bardzo wadliwej procedurze uczestniczą i jak mocno wiążą swój oczekiwany status z tymi przedstawicielami władzy ustawodawczej i wykonawczej, którzy im zagwarantują jego niepodważalność. A że będzie on kwestionowany, to było oczywiste.

Czytaj więcej

Opinie Prawne

Andrzej Olaś: Sądy uwikłano w walkę o władzę i jej profity

Czy arbitraż i John Rawls mogą pomóc uratować polski wymiar sprawiedliwości?

Jeśli coś w dyskursie o istnieniu lub nieistnieniu orzeczeń osób, które objęły urzędy sędziów Sądu Najwyższego w wadliwej procedurze budzi zdumienie, to nie stanowisko TSUE i siedmiu sędziów Izby Pracy SN wyrażone w uchwale z 24 września 2025 r., III PZP 1/25, lecz wypowiedzi pełniącej obowiązki prezesa IP sędzi Agnieszki Góry-Błaszczykowskiej (wywiad w „Rzeczpospolitej” z 26 stycznia 2026 r.), że „starzy sędziowie orzekali wbrew przepisom”. Trudno uwierzyć, że osoba z tytułem naukowym, odwołująca się do 27-letniego stażu pracy w sądownictwie, może przemilczeć, że obowiązki państwa wywodzone z art. 19 w związku z art. 2 Traktatu o UE, art. 47 KPP i objaśniane w orzecznictwie TSUE, wymagają respektowania wykładni prawa dokonanej przez TSUE, a nie chowania się za budzącym już tylko rozbawienie orzecznictwem TK.

Jeszcze jedna prawidłowość wymaga odnotowania. Otóż im bardziej jednoznacznie i stanowczo organy międzynarodowej ochrony prawnej wypowiadają się o wadliwości obsadzenia stanowisk sędziowskich w Sądzie Najwyższym i im poważniejsze konsekwencje z tej wadliwości wyprowadzają, tym bardziej histeryczne stają się reakcje osób, które objęły stanowiska w sądach w postępowaniach prowadzonych przed neo–KRS na wytykane wadliwości orzeczeń wydanych w składach z ich udziałem.

Czym jest eksces orzeczniczy

Przed zdeformowaniem wymiaru sprawiedliwości na postępowanie dyscyplinarne lub wytyk orzeczniczy narażał się ten sędzia, którego czynności spowodowały nieważność postępowania. Dotyczyło to tym bardziej sędziego, który by ową wadliwość świadomie i celowo spowodował. Obecnie te sankcje, inicjowane przez osoby broniące swoich wadliwie objętych stanowisk, mają dotykać sędziów, którzy stwierdzili nieważność postępowania i ujawnili jej przyczyny (vide: postanowienie w sprawie III CZ 273/24). Za eksces orzeczniczy uchodzi podjęcie przez skład orzekający SN działań mających doprowadzić do sanowania sytuacji stron objętych orzeczeniem składu SN, którego dotyczą oceny prawne wyrażone w wyroku TSUE C-225/22 (vide: wyrok w sprawie II CSKP 2339/22), nie są natomiast takimi ekscesami orzeczenia zapadające w SN, oparte na poglądach kontestujących wiążące orzecznictwo międzynarodowych organów ochrony prawnej wyłącznie w celu ochrony własnych stanowisk, niezależnie od konsekwencji dla państwa i stron postępowania.

Czytaj więcej

Opinie Prawne

Sędzia Piotr Mgłosiek odpowiada profesorom: „Anarchia w systemie już jest”

Zawsze mnie będzie zastanawiało, jak łatwo ekspertom, autorytetom, komentatorom, przychodzi odwra...

I jeszcze jedno, skoro sędzia Agnieszka Góra-Błaszczykowska twierdzi, że państwo płaci „odpowiednie kwoty” za działalność orzeczniczą neosędziów w SN, bo chce, czego wyrazem jest zawieranie w tym przedmiocie ugód zanim dojdzie do wydania orzeczenia przez ETPC, to państwo powinno zawrzeć umowy z osobami, których działalność stwarza te spory, i zadeklarować, że przestanie zawierać ugody w związku z ich działalnością, a one zobowiążą się do pokrywania wydatków ponoszonych przez państwo na odszkodowania i koszty postępowania.

Ile nasz kosztują neosędziowie?

Wydaje się, że jest to jedyna droga do weryfikacji, czy państwo płaci za neosędziów w SN „bo lubi”, czy dlatego, że musi, ale także do weryfikacji, czy kwota ugodzonych odszkodowań jest rzeczywiście niższa niż ta, o której orzeka ETPC. Nie ma innej możliwości przekonania nie tylko opinii publicznej, ale i osób, które powinny zabiegać o urząd sędziego SN w konkursach przed prawidłowo obsadzoną KRS, że pora przywrócić praworządność w tym Sądzie.

W wydanej sześć lat temu uchwale połączonych Izb SN określił skutki lekceważenia naruszeń prawa, do których doszło w związku z przeprowadzonym z naruszeniem konstytucji „zamachem” władzy na KRS, SN (NSA) i na obsadzanie stanowisk w sądach powszechnych. Uchwała wyrażała stanowisko kompromisowe i określała granice kompromisu. Odpowiedzialni za jej wykonanie ostentacyjnie ją zlekceważyli, o czym przypominam ubolewającym dziś nad brakiem kompromisu.

Czytaj więcej

Sądy i trybunały

Agnieszka Góra-Błaszczykowska odpowiada Piotrowi Prusinowskiemu

„Nowi” sędziowie orzekają na podstawie obowiązujących aktów prawnych, a nie osobistych przekonań,...

Każda kolejna wypowiedź ETPC i TSUE o statusie neosędziów w SN i o skutkach nieusunięcia naruszeń prawa w związku z organizacją i działaniem wymiaru sprawiedliwości szła dalej niż pogląd wyrażony w uchwale. Pewnie i w Trybunałach zorientowano się, że jedynym celem tych, którzy zdewastowali wymiar sprawiedliwości, jest utrzymanie status quo, a karykaturalna procedura tzw. testu bezstronności wprowadzona została wyłącznie w celu zamydlenia oczu obserwatorom sytuacji w kraju oraz wywarcia wrażenia, że oto weszliśmy na drogę przywracania praworządności (i zasłużyliśmy na środki z KPO).

Otóż jeszcze nie weszliśmy, a jeśli nie zostaną uchwalone projekty ustaw o KRS i SN przygotowane przez komisję kodyfikacyjną, to na nią nie wejdziemy. To właśnie te projekty zakładają uporządkowanie sytuacji personalnej w wymiarze sprawiedliwości, przy zagwarantowaniu stabilności orzeczeń wydanych po 2018 r., i to, co najważniejsze – szybkie uporządkowanie. Rozciągnięcie tego procesu w czasie, jak tego chcą Komisja Wenecka i Helsińska Fundacja Praw Człowieka, sprawi, że nigdy nie wyjdziemy z piekiełka, w którym tkwimy.