Kadry

Zasiłek macierzyński dla matki i ojca na macierzyńskim

Przyszła matka może korzystać z urlopu macierzyńskiego przed urodzeniem dziecka. Ale minimum osiem tygodni musi przypadać po dacie porodu
Rzeczpospolita
Urodzenie potomka co do zasady oznacza przerwę w aktywności zawodowej. Z tytułu przyjścia na świat dziecka mama nie dostaje pensji, tylko zasiłek
Kiedy na świecie pojawia się niemowlę, jego matka potrzebuje wolnego, aby się nim zajmować. Jeśli kobieta jest zatrudniona, to ma kodeksowo zagwarantowane prawo do urlopu macierzyńskiego.
Stanowi o tym art. 180 kodeksu pracy. Na urlop macierzyński może pójść każda pracownica, która urodzi dziecko. Nie ma znaczenia ani jej staż firmowy, ani ogólny. W przeciwieństwie do urlopu wychowawczego, który wymaga, aby rodzic, który chce z niego skorzystać, był ogółem zatrudniony co najmniej pół roku. Jest to zgodne z art. 186 § 1 k.p.

WOLNE ROZPOCZYNA SIĘ NAJPÓŹNIEJ W DNIU PORODU

Jeżeli pracownica nie korzysta z urlopu macierzyńskiego przed urodzeniem dziecka, to pierwszym dniem urlopu macierzyńskiego jest dzień narodzin
Kiedy zaczyna się macierzyński? Zatrudniona kobieta może z niego skorzystać jeszcze przed porodem. Po urodzeniu dziecka przysługuje jej wówczas urlop w części niewykorzystanej wcześniej. Jest to zgodne z art. 180 § 3 i 4 k.p. Złożenie wniosku o udzielenie urlopu macierzyńskiego co do zasady nie jest wymagane. Wystarczy, że pracodawca dowie się o porodzie w dowolny sposób, na przykład poinformuje go o tym ojciec dziecka. Jeśli jednak kobieta chce skorzystać z macierzyńskiego przed urodzeniem malucha, powinna to zrobić na co najmniej dwa tygodnie przed przewidywanym przez lekarza terminem porodu. W przeciwnym razie musi liczyć się z odmową szefa. W praktyce właśnie,  gdy pracownica chce wziąć urlop przed porodem, powinna złożyć wniosek. Przykład 1 Pani Marta jest w ciąży. Ginekolog ocenił, że poród nastąpi 15 września. Kobieta pracuje w domu i czuje się dobrze, dlatego nie korzysta ze zwolnienia lekarskiego. Chciałaby 5 września pójść już na urlop macierzyński. Jednak szef będzie mógł się na niego nie zgodzić, bo dzień rozpoczęcia urlopu przypada na mniej niż dwa tygodnie przed planowaną datą porodu. Przykład 2 Lekarz przewidywał, że pani Grażyna urodzi 1 września. Z urlopu macierzyńskiego zaczęła korzystać od 17 sierpnia. Córkę urodziła już 19 sierpnia. W tym wypadku szef udzielił urlopu prawidłowo, na dwa tygodnie przed planowanym porodem. To, że dziecko przyszło na świat wcześniej, nie ma znaczenia.

Zamiast pensji

W czasie urlopu macierzyńskiego pracownica nie dostaje wynagrodzenia. Nie zostaje jednak bez środków do życia. Za czas trwania tego wolnego otrzymuje bowiem zasiłek. Od kogo? Wypłaca go pracodawca, jeśli ma do tego uprawnienia, a jeśli nie, to bezpośrednio ZUS. Ten pierwszy ma co do zasady obowiązek ustalić i wypłacić zasiłek, gdy zgłaszał do ubezpieczenia chorobowego  powyżej 20 ubezpieczonych. Tak wynika z art. 61 ustawy z 25 czerwca 1999 o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn. DzU z 2010 r. nr 77, poz. 512 ze zm.; dalej ustawa). Pracownikom mniejszych firm świadczenie to wypłaca ZUS. Co istotne, liczbę ubezpieczonych decydującą o tym, kto wypłaca świadczenie, ustala się według stanu na  30 listopada poprzedniego roku kalendarzowego.  Natomiast w stosunku do płatników składek, którzy w tym dniu nie zgłaszali nikogo do ubezpieczenia chorobowego, według stanu na pierwszy miesiąc, w którym dokonali takiego zgłoszenia. Zasiłek generalnie przysługuje przez czas trwania urlopu macierzyńskiego. A ten ostatni zależy od liczby dzieci, które przyszły na świat przy jednym porodzie i wynosi od 20 do 37 tygodni >patrz tabela 1. Komu dokładnie przysługuje zasiłek macierzyński? Ubezpieczonej, która urodziła dziecko w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego. Tak samo jest, gdy przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – do 10 roku życia. Jednocześnie ubezpieczona musi wystąpić do sądu opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia. Zasiłek dostanie także ubezpieczona, która przyjęła na wychowanie w ramach rodziny zastępczej (ale nie rodziny zastępczej zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem) dziecko w wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – do 10 roku życia. Gdy prawo do zasiłku macierzyńskiego powstało w okresie urlopu wychowawczego, zasiłek ten przysługuje za okres odpowiadający części urlopu macierzyńskiego, która przypada po porodzie. Oznacza to, że jest to okres uszczuplony o dwa tygodnie w stosunku do maksymalnego wymiaru, jeśli taki pełny wymiar urlopu macierzyńskiego przypada w całości w czasie udzielonego urlopu wychowawczego. Gdy macierzyński w pełnym wymiarze wykracza poza urlop wychowawczy, zasiłku macierzyńskiego nie należy skracać >patrz tabela 2. Przykład 3 Pani Aneta w styczniu 2010 urodziła syna. Dzień porodu był pierwszym dniem jej urlopu macierzyńskiego. Od tego dnia zakład pracy rozpoczął wypłacanie jej zasiłku macierzyńskiego. Po zakończeniu urlopu macierzyńskiego ubezpieczona skorzystała jeszcze z dodatkowego urlopu macierzyńskiego i wykorzystała dwa tygodnie urlopu wypoczynkowego. Następnie złożyła wniosek o urlop wychowawczy. Gdy syn miał pół roku, zaszła w ciążę. Pozostała na urlopie wychowawczym do dnia rozwiązania, czyli do połowy kwietnia 2011. Wtedy urodziła córkę. Z tego tytułu pani Aneta otrzymała zasiłek macierzyński przez 20 tygodni. Pobierała go do początku września. Świadczenie przysługiwało jej bowiem w pełnym wymiarze bez skracania. Uszczuplenie o dwa tygodnie czasu pobierania zasiłku nastąpiłoby tylko, gdyby pełny urlop macierzyński nie wykraczał poza okres urlopu wychowawczego. W przypadku pani Anety urlop macierzyński przysługujący ze względu na córkę wykroczył poza urlop wychowawczy, który pracownica wzięła, aby opiekować się synem.

Likwidacja i upadłość

Zasiłek macierzyński przysługuje również w razie urodzenia dziecka po ustaniu zatrudnienia, ale krócej o dwa tygodnie. Stanie się tak, jeżeli ubezpieczenie ustało w okresie ciąży wskutek ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy albo z naruszeniem przepisów prawa, gdy zostało to stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu. Mówi o tym art. 30 ust. 1 ustawy. W przypadku gdy zatrudnienie ustało w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy a pracownicy nie zapewniono innego zatrudnienia, dodatkowo do dnia porodu ma ona prawo do zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. Stanowi o tym art. 30 ust. 3 ustawy. Zasiłek macierzyński przysługuje również pracownicy zatrudnionej na podstawie umowy o pracę na czas określony, na czas wykonania określonej pracy albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, z którą umowa o pracę została przedłużona do dnia porodu. Zgodnie bowiem z art. 177 § 3 k.p. taka umowa, gdyby miała się rozwiązać po upływie trzeciego miesiąca ciąży, zostaje przedłużona do dnia porodu. Prawo do zasiłku przysługuje, bo poród ma miejsce w ostatnim dniu zatrudnienia, czyli jeszcze w okresie ubezpieczenia chorobowego. Natomiast absolwentce, która urodzi dziecko w ciągu miesiąca od ukończenia stażu, okres pobierania stypendium powinien być przedłużony o czas, przez który przysługiwałby jej zasiłek macierzyński. Orzekł o tym Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 października 2001 (II SA 1542/2001). Matka dostanie zasiłek macierzyński także przez okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego. Taki urlop jest udzielany jednorazowo, w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności, bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego. To, ile takiego ekstrawolnego przysługuje pracownicy, zależy zarówno od liczby dzieci, które przyjdą na świat przy jednym porodzie, jak i od roku, w którym kobieta zamierza z niego skorzystać >patrz tabela 3. Przyjęcie dziecka na wychowanie pozwala osobie ubezpieczonej na skorzystanie z dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego. Jego wymiar jest taki, jak dodatkowego urlopu macierzyńskiego. TABELA 1 Liczba dzieci, które przyszły na świat przy jednym porodzie (lub przysposobionych) Czas trwania świadczenia 1 20 tyg. 2 31 tyg. 3 33 tyg. 4 35 tyg. 5 i więcej 37 tyg.   TABELA 2 Liczba dzieci przy jednym porodzie Urlop macierzyński w całości wypada na urlopie wychowawczym Urlop macierzyński 1 18 tyg 20 tyg 2 29 tyg 31 tyg 3 30 tyg 33 tyg 4 33 tyg 35 tyg 5 i więcej 35 tyg 37 tyg   TABELA 3 Lata obowiązywania 2010 – 2011 2012 – 2013 2014 Liczba dzieci       jedno przy jednym porodzie/przysposobieniu do 2 tyg. Do 4 tyg. do 6 tyg. więcej niż jedno przy jednym porodzie/przysposobieniu do 3 tyg. do 6 tyg. do 8 tyg.         Zobacz serwisy: Kadry i płace » Urlopy » Urlop macierzyński i ojcowski ZUS » Zasiłki » Zasiłek macierzyński Składki ZUS » Dokumenty, rejestracja, rozliczenia
Źródło: Rzeczpospolita

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL