Dużo zmian we franczyzie. Ustawa wzmocni pozycję tysięcy franczyzobiorców

Pisemna umowa oraz konkretna informacja mają ułatwić franczyzobiorcom prowadzenie biznesu.

Aktualizacja: 02.08.2023 10:42 Publikacja: 02.08.2023 03:00

Dużo zmian we franczyzie. Ustawa wzmocni pozycję tysięcy franczyzobiorców

Foto: Adobe Stock

Te i wiele innych zmian ma zawierać nowy fragment kodeksu cywilnego „Umowa franczyzy”.

Nazwa i know-how

Przypomnijmy, że umowa franczyzy polega na tym, że franczyzodawca zobowiązuje się udostępnić franczyzobiorcy za wynagrodzeniem koncepcję lub technikę prowadzenia działalności gospodarczej oraz rzeczy lub prawa służące wykonywaniu tej działalności, w szczególności nazwę przedsiębiorstwa, znaki towarowe i patenty. Franczyzobiorca natomiast zobowiązuje się do prowadzenia we własnym imieniu i na własny rachunek działalności gospodarczej opartej na udostępnionej koncepcji lub technice, rzeczy lub prawie.

Chodzi tu o ogromny segment gospodarki, na dodatek stale się rozwijający: w 2020 r. działało w Polsce 1310 sieci franczyzowych i ponad 83 tys. franczyzobiorców, a liczba zaangażowanych to ponad pół miliona.

W niektórych krajach – także w Polsce – umowa franczyzy nie jest uregulowana prawnie w szczegółach, i stosowane są ogólne zasady kodeksowe dotyczące swobody umów, ale i niedopuszczalnych odstępstw.

Czytaj więcej

Ewa Szadkowska: Ustawa franczyzowa. Rynek regulowany na pozór

Wedle badań i oceny Ministerstwa Sprawiedliwości, autora projektu, umowy franczyzowe często nie podlegają negocjacjom, zawierane są masowo przy użyciu wzorców, a franczyzobiorców, którzy są najczęściej małymi lub mikroprzedsiębiorcami nie stać na prowadzenie sporów prawnych z franczyzodawcami, którzy z kolei są zwykle dużymi firmami. Te dysproporcje rodzą wiele niekorzystnych skutków, jak narzucanie nierynkowych cen nabywania towarów lub osób. Problemem może być narzucanie kanałów odbioru towarów, ukrytych opłat, długoterminowości umów franczyzowych, czyniących nieraz z franczyzobiorcy „więźnia” kontraktu, a w praktyce mają oni ograniczone możliwości rozwiązania umowy.

Ochrona słabszego

Wzmocnieniu pozycji franczyzobiorcy ma służyć wiele rozwiązań: wymóg formy dokumentowej umowy pod rygorem jej nieważności i obowiązek przedstawienia franczyzobiorcy przed jej podpisaniem dokumentu zawierającego informację o wzajemnych zobowiązaniach stron, sposobie wykonywania działalności gospodarczej, o koniecznych i prognozowanych przychodach franczyzobiorcy z działalności. Podanie nieprawdziwych informacji może upoważniać do odstąpienia od umowy i domagania się odszkodowania od franczyzodawcy. Będą też określone inne przesłanki wypowiedzenia umowy przez którąś ze stron. Wreszcie uprawnienia franczyzobiorcy do zmniejszenia wynagrodzenia franczyzodawcy za czas, w którym jego przychód znacznie zmalał, ograniczenia co do kar umownych oraz stosowania zakazu konkurencji po rozwiązaniu współpracy.

Obawy

– Z mojej praktyki wynika, że uregulowanie relacji franczyzowych między dużymi firmami lepiej pozostawić im samym. Z reguły mają one własne wystarczające zasoby, aby zabezpieczyć swój interes. Dlatego postuluję wyłączenie dużych firm z projektowanych przepisów. Nowa ustawa przysporzy także sporów sądowych. Daje bowiem franczyzobiorcom np. możliwość natychmiastowego zerwania umowy oraz roszczenie o obniżenie opłat franczyzowych. Tymczasem w ocenie skutków projektowanej ustawy jako remedium na wzrost liczby sporów sądowych wskazano zwiększenie liczby etatów sędziowskich o pięć i liczby urzędników o osiem. Tylko czy to wystarczy – wskazuje Sławomir Wójcik, radca prawny, mediator.

Czytaj więcej

Rząd bierze się za franczyzę. Oto, co ma się zmienić w przepisach

– Nie wydaje mi się, aby ten projekt rozwiązywał problemy funkcjonowania franczyzy w Polsce. Tytułem przykładu problematyka kształtowania nierynkowych cen franczyzobiorcom jest przedmiotem regulacji (całkiem niezłej) prawa o ochronie konkurencji i konsumentów w wymiarze polskim i Unii Europejskiej. Nieufność budzi także wprowadzanie tak istotnej zmiany do kodeksu cywilnego wobec zapaści jakichkolwiek zasad legislacji w Polsce. Zdziwienie budzi także procedowanie tak ważnego projektu w końcówce kadencji parlamentu – ocenia Michał Romanowski, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, adwokat.

Etap legislacyjny: konsultacje publiczne

Przepisy
Na świecie dwa modele

Silna regulacja: Tak jest m.in. w USA, regulacje amerykańskie przewidują silną ochronę interesów franczyzobiorców, nakładają na franczyzodawcę obowiązek dostarczenia dokumentu informacyjnego co najmniej 14 dni przez podpisaniem umowy franczyzy. Dokument musi być napisany językiem zrozumiałym dla franczyzobiorcy, nawet jeśli jest niezaznajomiony z działalnością franczyzową.

Swoboda umów: W niektórych krajach umowa franczyzy nie jest uregulowana prawnie. Regulacja stosunków między stronami umowy franczyzy podlegają zasadzie swobody umów i jej stosowanie jest oparte na praktyce biznesowej oraz case law. Sytuacja taka występuje we Francji i w Niemczech i – do tej pory – w Polsce.

Czytaj więcej

Prof. Rafał Adamus: Krok w stronę wsparcia słabszego kontrahenta

Te i wiele innych zmian ma zawierać nowy fragment kodeksu cywilnego „Umowa franczyzy”.

Nazwa i know-how

Pozostało 98% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Praca, Emerytury i renty
Rząd ma problem z emeryturami. Trybunał wymusił kosztowne zmiany
Prawo dla Ciebie
Amerykański prawnik o zakazie krzyży: Trzaskowski nie rozumie czym jest neutralność
Sądy i trybunały
SN dopuszcza piętrowe wyłączenia sędziów
Spadki i darowizny
Wzięła darowiznę i poszła swoją drogą. SN rozstrzygnął spór babci z wnuczką
Materiał Promocyjny
Jaki jest proces tworzenia banku cyfrowego i jakie czynniki są kluczowe dla jego sukcesu?
Sądy i trybunały
Problem prokuratury SN rozstrzygnie we wrześniu. Chodzi o Dariusza Barskiego
Prawo dla Ciebie
Miliony z Funduszu bez konkursów. Eksperci są pewni: Ziobro złamał konstytucję