Trwają prace nad nowymi formularzami oświadczeń, na podstawie których sądy podejmują decyzje o ustanowieniu adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Zmiany mają dotyczyć także informacji podawanych przez występujących o zwolnienie z kosztów sądowych. Zawierają je projekty rozporządzeń ministra sprawiedliwości.

Wnikliwe badanie

Patrycja Loose, rzecznik prasowy ministra sprawiedliwości, podkreśla, że zmiany mają ułatwić wypełnianie formularzy. – Przyczynią się do przyśpieszenia postępowania wskutek eliminacji konieczności wzywania przez sąd do uzupełnienia lub poprawienia danych zamieszczonych w formularzach – dodaje.

Podkreśla, że dzięki zmianom sądy będą mogły wnikliwiej ocenić sytuację majątkową i rodzinną ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych lub o ustanowienie adwokata czy radcy prawnego.

Jakie dane trzeba będzie więc podawać dodatkowo?

W nowych wzorach dodana jest rubryka: dochód wnioskodawcy w ostatnim roku, za który złożone zostało oświadczenie podatkowe. Trzeba będzie do niej wpisać dochód, który został wskazany w zeznaniu podatkowym.

Najbliżsi pod lupę

Bardziej szczegółowe pytania mają dotyczyć także najbliższych. Dochody i źródła utrzymania trzeba będzie bowiem podać odrębnie dla każdej z osób – wnioskodawcy i tych, którzy pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wskazany ma także być katalog dochodów oraz źródeł utrzymania.

Obecnie adnotacja przy tej rubryce wskazuje, że wymienione mają być „wszystkie dochody i źródła utrzymania". Projekt zakłada wskazanie kilkunastu przykładowych źródeł – nie tylko wynagrodzenia czy renty, ale także praw autorskich, najmu, dzierżawy czy dopłat do produkcji rolnej.

Nowe formularze mają przyspieszyć postępowanie o przyznaniu adwokata z urzędu

Z kolei w wypadku innych przedmiotów majątkowych – ruchomości – dziś trzeba podawać tylko te, które są warte więcej niż 10 tys. zł. W projekcie proponuje się obniżenie tego progu do 1 tys. zł.

Krajowa Rada Sądownictwa uważa, że kierunek zmian jest właściwy. Krytycznie ocenia jednak m.in. obniżenie progu dla ruchomości do 1 tys. zł. Podkreśla, że stworzy to obowiązek podawania danych dotyczących sprzętów domowych, np. komputera, co i tak nie będzie miało wpływu na decyzję sądu.

Projekt dobrze ocenia także Ogólnopolskie Stowarzyszenie Referendarzy Sądowych. Podkreśla, że pozwolą one rzetelniej ocenić sytuację majątkową i osobistą wnioskodawców. Jego członkowie proponują, by konieczne było podawanie również wykształcenia i kwalifikacji zawodowych, a także sytuacji mieszkaniowej.

Delegacja ustawowa

Prokurator generalny, Andrzej Seremet, ma jednak wątpliwości, czy zmiany nie naruszają konstytucyjnej zasady proporcjonalności oraz czy nie wykraczają poza delegację ustawową. Jak podkreśla, zgodnie z ustawą o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i kodeksem postępowania cywilnego minister sprawiedliwości określa wzór oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, w związku z weryfikowaniem informacji niezbędnych do podjęcia przez sąd decyzji. Prokurator generalny ocenia, że w uzasadnieniach do projektu nie przedstawiono przekonujących argumentów za poszerzeniem zakresu informacji wymaganych w oświadczeniach.

– Uwagi zgłoszone w konsultacjach społecznych są obecnie podawane analizie – mówi Patrycja Loose.

Etap legislacyjny: konsultacje społeczne