Z tego artykułu się dowiesz:

  • Co skłoniło Europejski Trybunał Praw Człowieka do przedłużenia odroczenia rozpatrywania skarg dotyczących reformy sądownictwa w Polsce?
  • Jakie są kluczowe konsekwencje wyroku pilotażowego w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce?
  • Jakie działania podejmuje polski rząd, aby spełnić wymogi ETPC i jakie są jego zobowiązania względem Komitetu Ministrów Rady Europy?
  • Jakie skargi związane z niezależnością sądów ETPC będzie rozpatrywać mimo odroczenia?

Jak informują służby prasowe ETPC, powodem jest konieczność zapewnienia polskiemu rządowi dodatkowego czasu na wykonanie wyroku pilotażowego w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce.  Przypomnijmy, wydany 23 listopada 2023 r. wyrok dotyczy mechanizmu skargi nadzwyczajnej oraz statusu Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego. Sędziowie uznali wówczas, że naruszenia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka wynikają z powiązanych problemów systemowych: wadliwego funkcjonowania przepisów krajowych oraz praktyki dotyczącej powoływania sędziów. W ocenie ETPC, sędziowie IKNiSP zostali powołani z rażącym naruszeniem prawa krajowego. Powodem był udział upolitycznionej tzw. neoKRS w procedurze powołań oraz fakt, że do powołań doszło pomimo toczących się postępowań przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie legalności uchwał KRS i wstrzymania ich wykonalności przez ten sąd.

Ponad 1100 spraw dotyczących reformy sądownictwa

W Trybunale w Strasburgu wciąż toczy się ponad 1100 skarg związanych z tzw. reformą sądownictwa prowadzoną przez PiS. Około 900 z nich wstrzymano w 2023 r., gdy ETPC wydał wyrok pilotażowy w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce. 

Wyrok ten nawiązywał do wcześniejszych orzeczeń, w których Trybunał stwierdził naruszenia zasad praworządności, trójpodziału władzy i niezależności sądów, m.in. w sprawach Reczkowicz, Dolińska-Ficek i Ozimek oraz Advance Pharma.

Trybunał: kluczowy problem to wadliwa procedura powoływania sędziów

ETPC ponownie podkreślił, że podstawowym problemem pozostaje procedura powoływania sędziów z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym od 2017 r. Według Trybunału wpływa ona systemowo i trwale na niezależność sędziów powołanych z udziałem tej Rady.

Jednocześnie Strasburg zwrócił uwagę z niepokojem, że ustawa przyjęta przez Sejm 12 lipca 2024 r., której celem było odwrócenie zmian z 2017 r. – w szczególności przywrócenie sędziom prawa wyboru członków-sędziów KRS – do dziś nie została ogłoszona.

Rząd prosi o więcej czasu na przywrócenie praworządności – i dostaje zgodę

Po wcześniejszym, rocznym przedłużeniu odroczenia w listopadzie 2024 r., 10 października 2025 r. polski rząd ponownie zwrócił się do Trybunału o dodatkowy rok na wdrożenie niezbędnych reform. Wskazał na podjęte już działania oraz prace nad kolejnymi rozwiązaniami legislacyjnymi.

Najważniejszym z nich jest projekt ustawy o przywróceniu prawa do niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego zgodnie z prawem, który reguluje skutki uchwał KRS przyjmowanych w latach 2018–2025.

Rząd zapewnił ETPC o gotowości regularnego raportowania postępów oraz o współpracy z Komitetem Ministrów Rady Europy, który nadzoruje wykonanie wyroków dotyczących tzw. „kryzysu praworządności” w Polsce.

ETPC: odroczenie tak, ale nie dla wszystkich spraw

Trybunał przychylił się do wniosku polskiego rządu i zgodził się na przedłużenie odroczenia do 23 listopada 2026 r. Jednocześnie zaznaczył, że nadal będzie rozpatrywać skargi dotyczące innych aspektów niezależności sądownictwa, niewchodzących bezpośrednio w zakres wyroku pilotażowego.