O dostępie do informacji niejawnych musi decydować sędzia

Dlaczego służby nie powinny zdecydować o zdjęciu klauzuli?

Wyobraźmy sobie, że ktoś zarzuca im działanie niezgodne z prawem. Żeby to udowodnić, musi mieć dostęp do informacji niejawnych. A o tym decyduje służba, której zarzuca nielegalne działanie. Oczywiście nie będzie zainteresowana jego udzieleniem. Z drugiej strony przy odpowiedzialności na zasadzie ryzyka np. jednostka wojskowa musi wykazać, że szkody powstały z winy kogo innego, co potwierdzają dokumenty objęte klauzulą tajności. Będzie więc zainteresowana zdjęciem klauzuli. To pokazuje „nierówność broni” w sporach ze służbami. Z drugiej strony służba może woleć przegrać proces, by pewnych informacji nie ujawnić i nie mieć problemów z mediami i opinią publiczną. I tu można się zastanawiać, czy to jeszcze sąd prowadzi proces, czy już służby.

A jak to wygląda w procedurze karnej? Czy można przenieść tę regulację do cywilnej?

To nie jest dobrze, bo to dwa różne postępowania. Zresztą tam też nie dostanie się dostępu, jeśli służba nie wyrazi zgody (w zakresie klauzul: tajne i ściśle tajne), choć sąd (i prokurator) ma nieco większe możliwości zwalniania świadków z tajemnicy (w zakresie klauzul „poufne i zastrzeżone”). W postępowaniu cywilnym zakaz zeznawania na okoliczność informacji niejawnych jest bezwzględny. Najsensowniej by było, gdyby sąd mógł ocenić dokumenty na początku bez udziału stron. Może to być też przekazane do decyzji innego sądu, wyspecjalizowanego w badaniu materiałów niejawnych. Bo nie może każdy, kto wniesie pozew, dostać np. dostęp do szcze- gółów tajnej operacji.