Sędzia Marta Romańska: wybór prezesa SN odbywa się w cieniu sporu o praworządność

Co wybór nowego I prezesa oznacza dla funkcjonowania SN?

Zobaczymy, kogo prezydent obsadzi w tej roli. Relacje w SN były takie, że po pierwszych próbach złamania postaw starych sędziów i skłonienia nas do działań, które będą legitymizować neosędziów, dano nam nieco spokoju, na zasadzie, że czas i biologia zrobią swoje. Teraz sytuacja się zmieniła. Strach o własną przyszłość w obliczu powstałych projektów ustaw praworządnościowych wywołuje nerwowe reakcje. Stąd ten projekt ustawy kagańcowej-bis, a w SN wnioski dyscyplinarne, które mają nas złamać, stąd – zrealizowana zresztą – zapowiedź, że przewodniczący wydziału w IK traci funkcję, jeśli nie przyjdzie wybierać neoprezesa SN. Atmosfera jest zatem taka, że spodziewam się raczej zaostrzenia kursu.

Czy jest szansa na zażegnanie chaosu w funkcjonowaniu SN?

Tylko pod warunkiem, że wejdą w życie projekty ustaw mających doprowadzić do przywrócenia praworządności. Jeśli to nie nastąpi, będziemy w nim trwać do kolejnych wyborów parlamentarnych, a może i dłużej.

Czytaj więcej

Sądy i trybunały

Są kandydatury na pierwszego prezesa Sądu Najwyższego. Na stole sześć nazwisk

Sześcioro sędziów kandyduje w wyborach na pierwszego prezesa Sądu Najwyższego. Decyzja o tym, które nazwiska trafią na biurko prezydenta, zapadnie...

Jaką widzi pani przyszłość dla SN?

Po politycznej akcji, która w 2018 r. rozpoczęła demontaż TK, od znajomego nieprawnika usłyszałam: „wy będziecie następni”. Mówił to z całą powagą, a ja wtedy uśmiechałam się pobłażliwie, bo jakoś nie mogłam w to uwierzyć. Zapewniałam, że to się nie uda, bo są przecież bezpieczniki konstytucyjne, systemowe, że SN nie jest obsadzany z politycznego klucza itd. Pewnie by się nie udało, gdyby nie znaleźli się prawnicy – dla mnie – frustraci piszący projekty ustaw łamiących konstytucję, pozytywnie opiniujący te projekty i wreszcie – traktujący wprowadzane rozwiązania jak „szansę na sukces” osobisty i finansowy. Działania neo-KRS i postawa dwóch osób kolejno pełniących urząd prezydenta wobec problemów praworządności nie napawają optymizmem. Społeczeństwo oswaja się z sytuacją, ci, którzy wychodzili na ulice w obronie sądów, mogą być rozczarowani opieszałym przywracaniem praworządności, rozkładaniem rąk, bo się nie da, bo stosujący łamiące konstytucję przepisy mają wsparcie w wydawanych na ich zamówienie decyzjach TK, który bez oporów podejmuje najdziwniejsze decyzje, byle ochronić status quo. Zdarzają się i zaskakujące zmiany postaw. Dla mnie zdumiewającym przykładem jest choćby pewien znany konstytucjonalista. W 2018 r. bił na alarm w obliczu projektów rewolucji w SN i wymiarze sprawiedliwości szykowanej przez ówczesne władze (mam notatki z jego wówczas wygłaszanych referatów, mogę przypomnieć), a dziś twierdzi, że wzruszenie tych rozwiązań, które wówczas nazywał niekonstytucyjnymi, ma być naruszeniem konstytucji. Skąd ta zmiana optyki? Przyzwyczaił się?

Jak pani sądzi, dlaczego wybór kandydatów odbywał się niejawnie? Na posiedzenie zgromadzenia ogólnego nie wpuszczono mediów...

Trudno mi powiedzieć, dlaczego przewodnicząca temu zebraniu zdecydowała o wyłączeniu udziału w nim mediów. Skoro spotkali się na nim „sami swoi”, to trudno mi uwierzyć, że miałyby tam miejsce sytuacje zagrażające sprawnemu przeprowadzeniu zebrania, zebrania, że znalazłby się ktoś, kto zadaje trudne pytania i oczekuje na nie odpowiedzi. Wyobrażam sobie raczej, że padały tam pytania o postawę, jaką będzie prezentował kandydat wobec nas, starych sędziów, o stosunek do projektów mających przywracać praworządność, w tym przez zlikwidowanie IKNiSP i IOZ, ale i deklaracje obrony status quo, a może nawet „zaostrzenia kursu”, co od pewnego momentu odczuwamy. Pewnie lepiej, żeby media tego nie słyszały. Szczere wyznania pani Małgorzaty Manowskiej co do jej preferencji wyborczych są przecież do dziś komentowane.

Czy jest szansa, by wybór kandydatów do nowej KRS odbył się po myśli rządu?

To określenie „po myśli rządu” traktuję jak uproszczenie. Powiedziałabym – zgodnie z deklaracjami, że politycy podejmą próbę samoograniczenia i wykażą się postawą, która sprawi, że spróbujemy osiągnąć stan możliwie zbliżony do konstytucyjnego wzorca, gdy chodzi o obsadzenie KRS. Im dłużej trwamy w tym chaosie, tym gorzej, tym bardziej nieodwracalne są pewne procesy, także mentalne. W ciągu ostatnich ośmiu lat pracę w wymiarze sprawiedliwości zaczęli młodzi sędziowie, po szkole. Dla nich te osiem lat to epoka. Z tym, co nazwałabym normalnym funkcjonowaniem, przez ten czas się nie zetknęli. Odbudowanie struktur i sposobu myślenia o tym zawodzie zajmie lata. Długo by mówić o tym, że zawłaszczenie wymiaru sprawiedliwości przez polityków może służyć budowaniu takich wspólnot, jak za naszą wschodnią granicą, ale nie demokratycznego państwa prawa.