Sygnaliści doczekają się ochrony. Jest projekt ustawy

Rząd w kwestii przepisów osłonowych dla osób zgłaszających naruszenia inspiruje się poprzednikami. Ale nie tylko.

Publikacja: 15.01.2024 07:16

Sygnaliści doczekają się ochrony. Jest projekt ustawy

Foto: Adobe Stock

W tym roku eksperci spodziewają się przyjęcia, a przynajmniej podjęcia prac nad kilkoma ważnymi aktami z zakresu prawa pracy (pisaliśmy o tym w "RZ" nr 4/2024).

Działania w wielu przypadkach wymuszają na nich przepisy unijne. Tak jest m.in. w przypadku regulacji dotyczących sygnalistów. Polska musi bowiem dostosować krajowe regulacje do unijnej dyrektywy 2019/1937 z 23 października 2019 r. w tym zakresie. Powinna to zrobić do 17 grudnia 2021 r. Do tej pory tak się jednak nie stało. Chociaż uczciwie należy przyznać, że próby były podejmowane przez poprzedni rząd. Niestety bezskutecznie.

Problem w tym, że odwlekanie realizacji obowiązków wynikających z przepisów unijnych może w każdej chwili zakończyć się nałożeniem na nas kar finansowych. Tym bardziej, że przed Trybunałem Sprawiedliwości UE toczy się przeciwko Polsce postępowanie w tym zakresie.

Czytaj więcej

Sygnalista jest chroniony mimo braku krajowych przepisów

Być może obecny rząd w końcu doprowadzi sprawę do końca. Właśnie pojawiła się na to szansa. Do uzgodnień trafił bowiem projekt ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa.

Większa ochrona

Wyłącza on możliwość narażenia na jakikolwiek uszczerbek lub możliwość postawienia zarzutu osobom dokonującym zgłoszenia lub ujawnienia publicznego na zasadach określonych w tym akcie. Natomiast gdyby jednak doszło do działań odwetowych zgłaszający będzie miał prawo dochodzenia odszkodowania z tego tytułu.

Przewidziane w projekcie gwarancje i środki prawne będą przysługiwały osobie dokonującej zgłoszenia naruszenia, niezależnie od podstawy i formy świadczenia pracy lub pełnienia służby (m.in. umowa o pracę, umowa cywilnoprawna, prowadzenie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną, kontrakt menedżerski, wolontariat, staż, praktyka czy służba wojskowa). Ochroną zostaną objęci również ludzie, którzy uzyskali informacje o nadużyciach w kontekście związanym z pracą, ale jeszcze przed nawiązaniem odpowiedniego stosunku prawnego ( np. umowy o pracę).

Tematy zapalne

A jak uregulowano sprawy, wokół których było do tej pory najwięcej kontrowersji?

I tak, w kwestii podmiotu właściwego do przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych ustalono, że będzie to ostatecznie rzecznik praw obywatelskich. Sygnaliści mający wątpliwość gdzie przesłać takie zgłoszenie będą kierować je właśnie do niego. Poprzednie projekty zakładały, że takim organem będzie Państwowa Inspekcja Pracy. Przypomnijmy, że procedura zgłoszeń zewnętrznych określa, że sygnalista, który wie jaki organ jest właściwy do ich rozpoznania kieruje się bezpośrednio do niego (np. problem z zamówieniami publicznymi - Urząd Zamówień Publicznych). Jeśli nie będzie pewny gdzie się zwrócić - wówczas odpowiedni, zgodnie z nowym projektem, ma być RPO. Projektodawcy tłumaczą, że pełnienie tej roli przez rzecznika jest zasadne ze względu na fakt, iż przyjmowanie zgłoszeń łączyłoby się w tej instytucji z funkcją udzielania wsparcia i informacji informującym o naruszeniach. Dalej wskazują, że za wyborem RPO przemawia również fakt, że organ ten jest powołany do ochrony praw obywateli, a jego niezależność i niezawisłość gwarantuje konstytucja.

Ponadto w kręgu podmiotów uprawnionych do zgłaszania nieprawidłowości znaleźli się funkcjonariusze służb mundurowych (np. policjantów) oraz żołnierze zawodowi. Wcześniejsze propozycje zmian ich natomiast wykluczały. Eksperci krytykowali z kolei takie podejście twierdząc, że może naruszać zasadę równego traktowania.

W nowym projekcie wprowadzono też możliwość (nie zaś obowiązek) wydawania zgłaszającemu zaświadczeń o podleganiu ochronie przewidzianej w projektowanej ustawie.

Etap legislacyjny: Projekt skierowany do uzgodnień

Opinia

Powinno się rozszerzyć katalog możliwych zgłoszeń

Beata Baran-Wesołowska, radca prawny z kancelarii BKB Baran Książek Bigaj

Nowy projekt to zmodyfikowana wersja propozycji, które zostały opracowane w poprzedniej kadencji parlamentu. Powrócono w niej do pierwotnej koncepcji organu wspierającego zgłaszających, rolę którego przyjmie rzecznik praw obywatelskich. Zastąpił on proponowaną wcześniej Państwową Inspekcję Pracy. Jednak RPO jest organem, który ma kompetencje i doświadczenie w rozpatrywaniu zagadnień z różnych obszarów życia społecznego. Ponadto nowy projekt nie przewiduje etapowego wejścia w życie tych regulacji w odniesieniu do poszczególnych grup pracodawców. Zgodnie zaś z dyrektywą, kryterium kolejności obowiązywania przepisów stanowi liczebność załóg. Największe podmioty miały zrealizować nowe obowiązki w pierwszej kolejności. Może to w praktyce stanowić wyzwanie dla podmiotów, które do tej pory nie korzystały z rozwiązań sygnalistycznych. Rezygnacja z obowiązkowych zaświadczeń o statusie sygnalisty oraz odbierania oświadczeń o prawdziwości przekazywanych informacji pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania to pozytywne kroki likwidujące potencjalne przeszkody dla sygnalistów. Niestety nie odniesiono się do postulatów dotyczących rozszerzenia katalogu możliwych zgłoszeń o naruszenia z obszaru HR compliance, które stanowią najliczniejszą grupę przekazywanych informacji.

W tym roku eksperci spodziewają się przyjęcia, a przynajmniej podjęcia prac nad kilkoma ważnymi aktami z zakresu prawa pracy (pisaliśmy o tym w "RZ" nr 4/2024).

Działania w wielu przypadkach wymuszają na nich przepisy unijne. Tak jest m.in. w przypadku regulacji dotyczących sygnalistów. Polska musi bowiem dostosować krajowe regulacje do unijnej dyrektywy 2019/1937 z 23 października 2019 r. w tym zakresie. Powinna to zrobić do 17 grudnia 2021 r. Do tej pory tak się jednak nie stało. Chociaż uczciwie należy przyznać, że próby były podejmowane przez poprzedni rząd. Niestety bezskutecznie.

Pozostało 89% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Spadki i darowizny
Poświadczenie nabycia spadku u notariusza: koszty i zalety
Materiał Promocyjny
Wykup samochodu z leasingu – co warto wiedzieć?
Prawo w Firmie
Trudny państwowy egzamin zakończony. Zdało tylko 6 osób
Podatki
Składka zdrowotna na ryczałcie bez ograniczeń. Rząd zdradza szczegóły
Ustrój i kompetencje
Kiedy można wyłączyć grunty z produkcji rolnej
Sądy i trybunały
Reforma TK w Sejmie. Możliwe zmiany w planie Bodnara