Od początku marca uchodźcy, których pobyt w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania przekroczył 120 dni, będą pokrywać 50 proc. kosztów pomocy – jednak nie więcej niż 40 zł za osobę dziennie. A od 1 maja 2023 r. uchodźcy, których pobyt przekroczy 180 dni, będą pokrywać 75 proc. kosztów, ale nie więcej niż 60 zł dziennie za osobę. Tak wynika z wchodzących właśnie w życie niektórych przepisów specustawy o pomocy obywatelom Ukrainy.
Obowiązek państwa
Regulacja ma sprzyjać usamodzielnieniu się uchodźców, ale krytykują ją prawnicy. Jak mówią, odpłatność za zakwaterowanie uchodźców jest niezgodna z dyrektywą UE o ochronie czasowej.
– To obowiązek państwa, by zapewnić zakwaterowanie i wyżywienie uchodźcom – komentuje Małgorzata Jaźwińska, adwokatka, członkini zarządu Stowarzyszenia Interwencji Prawnej.
Według danych resortu spraw wewnętrznych i administracji w polskich bursach, akademikach czy w halach wciąż mieszka prawie 82,5 tys. osób.
Wątpliwości gmin
Samorządy mają jednak wątpliwości, jak ocenić, kto ma płacić, a kto ma być zwolniony z tego obowiązku i jak postępować z osobami, które nie zapłacą. Zgodnie z wchodzącymi w życie przepisami z opłat zwolnieni są seniorzy, osoby, które mają orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, kobiety w ciąży, osoby wychowujące dziecko do 12. miesiąca życia, małoletni i osoby samotnie sprawujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej opiekę nad trojgiem i więcej dzieci. Prawo zezwala na zwolnienie z opłat osoby w trudnej sytuacji życiowej, uniemożliwiającej ich udział w kosztach pomocy. To właśnie „trudna sytuacja życiowa” może nastręczać problemów interpretacyjnych.
– Z jednej strony przepis jest bardzo ogólny, a z drugiej życie pisze różne scenariusze i trudno ująć wszystko w ściśle określone ramy.
– Będziemy prosić ukraińskich gości o oświadczenia ws. ich sytuacji życiowej – mówi Marek Wójcik ze Związku Miast Polskich.
O problemie ze stosowaniem nowego prawa alarmowała Unia Metropolii Polskich. Zdaniem jej przedstawicieli brakuje procedur. Nie wiadomo, jak nakładać na obywateli Ukrainy wymóg pokrywania części kosztów, jak to wyegzekwować i jak rozstrzygać, kiedy uchodźca jest zwolniony z obowiązku uiszczenia tych kosztów. Przepisy nie rozstrzygają, czy można eksmitować tych, którzy mimo możliwości odmówią partycypacji w kosztach utrzymania.
Są też samorządy, którym interpretacja przepisów nie sprawia problemów.
Czytaj więcej
Centrum Koordynacji i Pomocy Prawnej planuje wzbogacić działalność m.in. poradami udzielanymi przez chatbota oraz w namiocie przy stołecznym Dworcu...
– W Łodzi daliśmy mieszkańcom do wypełnienia ankiety o ich sytuacji. Wiele z nich to matki z małymi dziećmi, często w nie najlepszej formie psychicznej. Próbowały znaleźć zatrudnienie, ale dzieci po pójściu do przedszkola czy żłobka zaczęły chorować. Nie usamodzielniły się więc finansowo – mówi Zbigniew Kuleta, dyrektor wydziału zarządzania kryzysowego i bezpieczeństwa łódzkiego magistratu. I dodaje, że takie osoby z pewnością nie będą musiały partycypować w kosztach. Właśnie po to przepisy są elastyczne.
– Do opłat z reguły będą zobowiązane bezdzietne, pracujące osoby. Nikt w Łodzi nie będzie też ponosił opłat za nocleg w remizie czy hali, bo ukraińscy uchodźcy nie mieszkają w naszym mieście w takich warunkach. Rodziny mają osobne pokoje z łazienkami na korytarzu. Warunki są naprawdę przyzwoite – zaznacza Zbigniew Kuleta.
Eksmisja ostatecznie
– Jesteśmy po spotkaniach z wojewodami. Eksmisja to ostateczność. Nikt nie będzie wyrzucał ludzi, zwłaszcza z dziećmi, na bruk. Chodzi raczej o motywację do tego, by stanąć na własne nogi. Część wojewodów, szczególnie w województwach, w których jest niewielu uchodźców, nie będzie angażować samorządów w wykonanie nowych przepisów. Sami się tym zajmą – mówi Marek Wójcik. I dodaje, że w województwach mają też zostać powołani pełnomocnicy ds. kontaktów z samorządami, którzy wspomogą gminy w realizacji ustawy.
Podstawa prawna: niektóre przepisy ustawy z 13 stycznia 2023 r. (DzU z 27 stycznia 2023 r., poz. 185)
Czytaj więcej
Polacy, którzy udzielają uchodźcom pomocy, często muszą się zmierzyć z ich pytaniami, na które nie zawsze znają odpowiedź. Dotyczą dostępu do lecze...
