Prawo spadkowe: Wierzyciele nie będą już zaskakiwać długami po zmarłych

Najnowsza nowelizacja kodeksu cywilnego, którą we wtorek przyjął rząd, wprowadza zasadniczą zmianę w sposobie dziedziczenia. Ułatwi uniknięcie płacenia z własnego majątku za długi zmarłego.

Dziś, jeśli spadkobiercy nie wykażą się żadną aktywnością, obejmują schedę po zmarłym ze wszystkimi długami, niezależnie od ich wysokości.

W prawie cywilnym istnieje co prawda instytucja przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, jednak aby z niej skorzystać, trzeba złożyć odpowiednie oświadczenie. Spadkobierca ma na to sześć miesięcy od chwili, w której dowiedział się o powołaniu go do spadku (czyli w praktyce najczęściej o śmierci osoby, po której dziedziczy).

Rząd zmienia ten mechanizm. Zasadą będzie przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza – jeżeli w ciągu sześciu miesięcy nie złoży się oświadczenia o odrzuceniu spadku bądź o przyjęciu go wprost (czyli ze wszystkimi długami).

Czekają pół roku

– Ta zmiana jest zgodna z poczuciem moralności i sprawiedliwości – komentuje radca prawny Lech Obara. – Żyjemy w tak zatomizowanym społeczeństwie, że często nie wiemy o długach swoich rodziców czy dziadków – zauważa.

Opowiada, że sam miał niedawno w kancelarii sprawę kobiety, która nie utrzymywała kontaktów z ojcem. O jego śmierci dowiedziała się z pism wierzycieli. – A ci często specjalnie czekają pół roku z uruchomieniem drogi sądowej, by termin na złożenie oświadczenia o sposobie przyjęcia spadku minął ?–wskazuje mecenas Obara.

Nowe przepisy dobrze ocenia także sędzia Marcin Łochowski z Sądu Okręgowego Warszawa-Praga. – Od paru lat obserwujemy coraz więcej sytuacji, w których krewni zmarłego nie wiedzą o jego długach. Różne instytucje kredytowe są bowiem coraz bardziej dostępne i powszechne – mówi sędzia. Podkreśla jednak, że nadal będzie potrzebna aktywność spadkobierców.

Spis i wykaz

– Dokumentem, który pozwala się bronić przed wierzycielami, jest wykaz lub spis inwentarza, w którym umieszcza się aktywa i pasywa wchodzące w skład spadku. Potrzebna jest więc także świadomość tego, że należy taki dokument sporządzić – wskazuje sędzia. Jego zdaniem mogłaby pomóc kampania edukacyjna, która informowałaby o skutkach braku takiego dokumentu.

Dziś ze sporządzeniem przez komornika spisu inwentarza wiążą się spore koszty. Dlatego w projekcie daje się możliwość sporządzenia prywatnego wykazu. Będzie go można złożyć w sądzie lub u notariusza. Jeśli jednak wierzyciele nie zgodzą się z wykazem, konieczne będzie sporządzenie przez komornika spisu.

Chronić wierzycieli ma także inny nowy przepis. Jeśli osoba, która przyjęła spadek z dobrodziejstwem inwentarza, zaspokoiła roszczenia tylko niektórych wierzycieli, mimo że wiedziała o pozostałych, będzie odpowiadać za te niespłacone długi. Ale z własnej kieszeni będzie musiała zapłacić tylko tyle, ile uzyskałby ze spadku dany wierzyciel, gdyby go nie pominęła.

Etap legislacyjny: trafi do Sejmu