Problemy kobiety zaczęły się, gdy fiskus zażądał od niej PIT od dochodu uzyskanego w 2018 r. z odpłatnego zbycia zabudowanej nieruchomości, które miało miejsce przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku nabycia. Zgodnie bowiem z przepisami, jeśli podatnik sprzeda prywatny dom czy mieszkanie przed upływem tego terminu, to co do zasady musi liczyć się z koniecznością zapłaty podatku.
Czy własne potrzeby mieszkaniowe można realizować w cudzym domu?
Kobieta nie kwestionowała, że nieruchomość została sprzedana przed upływem wskazanych pięciu lat, ale w jej ocenie wraz z mężem spełnili warunki do skorzystania ze zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt. 131 ustawy o PIT, czyli tzw. ulgi mieszkaniowej. Pieniądze uzyskane ze sprzedaży jednego lokum przeznaczyli bowiem na zakup innego.
To nie przekonało fiskusa. Zauważył, że jednocześnie z zakupem nowego domu, podatniczka darowała go wraz z mężem wnukom w zamian za opiekę na starość. Darowiznę w imieniu małoletnich dzieci przyjął ich ojciec. W ocenie urzędników samo poniesienie wydatku na nabycie nieruchomości nie świadczy jeszcze o tym, że została spełniona przesłanka skorzystania z ulgi. Jednym z podstawowych warunków jest wykazanie przez podatnika, że wydatek został poniesiony na zrealizowanie własnych celów mieszkaniowych, czyli na potrzeby zapewnienia sobie tzw. „dachu nad głową”. Fiskus uznał, że samego zamiaru zamieszkiwania w nieruchomości, która nie stanowi już własności babci – czasowo lub dopiero po upływie jakiegoś czasu od zakupu – nie można uznać za zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych.
Czytaj więcej
Zbliżający się termin składania zeznań podatkowych to dobry moment, aby przypomnieć sobie, z jakich ulg można skorzystać. Jedną z nich jest ulga mi...
Kobieta postanowiła bronić swoich racji przed sądem, ale w pierwszej instancji przegrała. Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Bydgoszczy zgodził się z fiskusem, że wydatki na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych innych osób – w tym wypadku wnuków skarżącej, nie dają prawa do ulgi z art. 21 ust. 1 pkt. 131 ustawy o PIT. Sąd zauważył, że dom zakupiony przez skarżącą został zamieszkany przez obdarowanych. Nie przekonało go, że babcia po dokonaniu darowizny zajmowała się wychowaniem nieletnich wnuków i przez ok. pięć lat przebywała na zmianę z mężem w ich domu, prowadząc dwa gospodarstwa. W opinii WSA dom, na który zostały wydane pieniądze z opodatkowanej sprzedaży nieruchomości, nie służył realizacji własnego celu mieszkaniowego, lecz stanowił pomoc w opiece i wychowaniu wnuków.
Czy ulgę mieszkaniową przekreśla darowizna domu tuż po jego zakupie?
Inaczej na ten problem spojrzał NSA. Nie miał wątpliwości, że skarżąca uzyskała przychód ze sprzedaży jednej nieruchomości, a następnie nabyła inną mieszkalną. W tym samym akcie notarialnym dom darowała wnukom, w udziałach po ½, w zamian za opiekę na starość. Co prawda, jak zauważył NSA, skarżąca nie zawarła umowy dożywocia z wnukami. Nie ustanowiła też na nieruchomości służebności osobistej. Niemniej nie oznacza to, że fiskus i WSA mają rację, jeśli chodzi o rozumienie „wydatkowania przychodu na własne cele mieszkaniowe”.
Czytaj więcej
Wydatki m.in. na podjazd czy ogrodzenie działki z domem są objęte ulgą mieszkaniową w PIT.
NSA wytknął im, że wymaganie, aby sporne wydatki dotyczyły nieruchomości, w której podatnik musiałby faktycznie zamieszkać, nie znajduje oparcia w ustawie. A to chociażby dlatego, że za cele mieszkaniowe uznaje się np. wydatki na spłatę kredytu mieszkaniowego czy zakup działki budowlanej. Ponadto argumentacja fiskusa i WSA zawiera wewnętrzne sprzeczności. Jak bowiem zauważył NSA, z jednej strony dopuścili oni możliwość skorzystania ze zwolnienia, gdyby zakupione mieszkanie zostało odpłatnie zbyte w drodze umowy dożywocia, a jednocześnie odmówili podatnikowi, który po nabyciu darował nieruchomość wnukom, deklarując jednocześnie zamieszkiwanie w tym lokalu.
Podejście do problemu w spornym przypadku NSA uznał za arbitralne. Gdyby było konsekwentne, to fakt pomieszkiwania w nabytym domu mieszkalnym powinien stanowić wystarczającą przesłankę zwolnienia, niezależnie od rozporządzenia prawem własności do niego. Skarżąca twierdziła bowiem, że zakupiła sporną nieruchomość z domem z intencją zamieszkania w nim wraz z rodziną – zstępnymi. Zdaniem NSA, skoro przychód ze sprzedaży w ustawowym okresie został przeznaczony na zakup nieruchomości – domu mieszkalnego, to należy uznać, że warunek zwolnienia w sprawie został spełniony. Wyrok jest prawomocny.
Sygnatura akt: II FSK 682/24.
