„Prace w podkomisji oraz Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka uwydatniły przy tym, że proponowane zmiany wcale nie stanowią kompromisowego rozwiązania pomiędzy trzema projektami ustaw, dotyczącymi Trybunału Konstytucyjnego, które zostały złożone do laski marszałkowskiej" – mówi Marcin Wolny, prawnik HFPC.

Prace Komisji opierały się w całości na pierwotnym projekcie autorstwa klubu poselskiego Prawa i Sprawiedliwości. Ponownie w pracach Komisji nie uwzględniono żadnych opinii wskazujących na jego niekonstytucyjność projektu. Opinie takie zgłaszało Biuro Legislacyjne Sejmu, opozycja parlamentarna i organizacje pozarządowe.

Najpoważniejszą zmianą wprowadzoną do projektu jest nowa treść art. 68. Pozwala on na zgłoszenie 4 sędziom Trybunału, w trakcie narady pełnego składu, sprzeciwu względem projektowanej treści orzeczenia. Do sytuacji takiej może dojść jedynie w sprawach szczególnie doniosłych dla ustroju państwa lub dla porządku publicznego. W praktyce jednak interpretacja tych dwóch terminów należeć będzie zawsze do sędziów Trybunału, co pozwoli skorzystać z trybu przewidzianego w art. 68 projektowanej ustawy w każdej możliwej sprawie.

Złożenie sprzeciwu powoduje automatyczne odroczenie narady o 3 miesiące. Po tym terminie w trakcie ponownej narady 4 sędziów może złożyć kolejny sprzeciw, który oprócz odroczenia sprawy o ten sam okres powoduje to, że Trybunał orzeka w danej sprawie większością kwalifikowaną 2/3 głosów. Brak zebrania wymaganej większości skutkuje umorzeniem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym.

„Regulację tę należy oceniać mając na uwadze fakt, iż projektowana ustawa przyznaje Prezydentowi RP, Prokuratorowi Generalnemu oraz 3 sędziom Trybunału kompetencję do decydowania o tym, kiedy Trybunał Konstytucyjny rozpozna sprawę w pełnym składzie. Tym samym omawiana procedura będzie mogła mieć zastosowanie w każdej możliwej sprawie" – dodaje Marcin Wolny. Należy mieć także na uwadze fakt, że wymóg uzyskania kwalifikowanej większości powoduje, że za niekonstytucyjnością ustawy wypowiedzieć musi się 8 sędziów Trybunału. Gdy treści orzeczenia sprzeciwia się czwórka sędziów – do sytuacji takiej nigdy nie dojdzie.

W rezultacie może się zdarzyć sytuacja, w której Trybunał de facto zostanie zablokowany, niezdolny do wypełniania swojej roli przewidzianej ustawą zasadniczą. Ten stan rzeczy wprost wpłynie na realizację konstytucyjnych praw i wolności jednostki, eliminując jeden z mechanizmów ich ochrony.

W swojej opinii HFPC zwraca uwagę również na fakt, że projekt ustawy nie spełnia rekomendacji zawartych w opinii Komisji Weneckiej z marca 2016 r. m.in. w dalszym ciągu utrzymano przepis zobowiązujący Trybunał do rozpatrywania spraw w kolejności ich wpływu. Projekt wprowadza również przepisy temporalne, w świetle których wszystkie sprawy, w których nie będzie obowiązku dostosowania pism do nowych wymogów, a nie rozstrzygnięte przez Trybunał przed dniem wejścia w życie tej ustawy powinny zostać osądzone w ciągu roku od dnia wejścia w życie ustawy. Pozostałe sprawy, w których będzie zachodziła konieczność dostosowania pism złożonych w sprawie do nowych wymogów, zostaną zawieszone na 6 miesięcy.

„Wszelkie te okoliczności skłaniają HFPC do przyjęcia tezy, że omawiana propozycja stanowi kolejną próbę podporządkowania Trybunału Konstytucyjnego władzy wykonawczej. Równocześnie wprowadza ona mechanizmy pozwalające na blokowanie Trybunału w wypełnianiu jego ustrojowej roli. Z tych względów HFPC apeluje do Sejmu RP o nieprzyjmowanie przedmiotowej ustawy" – czytamy w opinii.

Zobacz: Opinia HFPC