Fiskus nie chce ulżyć opiekunom ukraińskich dzieci

Opiekunowie małych uchodźców nie skorzystają ani ze zwolnienia z PIT, ani z odpisu od podatku. Fiskus się nie zgadza.

Aktualizacja: 29.08.2023 06:24 Publikacja: 29.08.2023 02:00

Fiskus nie chce ulżyć opiekunom ukraińskich dzieci

Foto: Adobe Stock

Po wybuchu wojny wiele ukraińskich dzieci znalazło schronienie pod polskim dachem. Czy ich nowi opiekunowie mogą liczyć na podatkowe preferencje? Skarbówka twierdzi, że nie. Dlaczego? Bo nie są opiekunami prawnymi, tylko tymczasowymi.

Oto przykłady negatywnych interpretacji. Z pytaniem do fiskusa wystąpiła kobieta, która na początku wojny przygarnęła dziesięciu małych Ukraińców. Na podstawie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy (tzw. specustawa) sąd ustanowił ją opiekunem tymczasowym. Przyznał jej szerokie uprawnienia, m.in. do podejmowania wszelkich decyzji w sprawach medycznych, edukacji czy wyjazdów. Kobieta jest jedynym prawnym reprezentantem dzieci w Polsce, załatwia ich sprawy w urzędach, sądach, na policji. Obecnie pozostaje u niej siedmiu nieletnich Ukraińców, którymi zajmuje się razem z mężem. Małżeństwo ma też czwórkę własnych dzieci. Jest także rodziną zastępczą dla dwójki maluchów.

Czytaj więcej

Ulgi podatkowe dla wspierających uchodźców z Ukrainy

Inne instytucje

Kobieta podkreśla, że dzieci z Ukrainy stały się częścią jej rodziny i traktuje je tak jak własne. Mieszkają wszyscy w jednym domu, dba o ich potrzeby zdrowotne, są pod opieką psychologa, mają wsparcie w nauce, jeżdżą wspólnie na wakacje. Zaspokajanie ich potrzeb wymaga sporych nakładów, zdecydowaną większość wydatków ponosi sama. Uważa, że ma prawo do korzystania z ulgi na dzieci (odliczenie od podatku). Spełnia bowiem wszystkie funkcje i zadania stawiane opiekunom prawnym. Zwraca też uwagę na wyjątkową sytuację, w której znalazły się dzieci – są to sieroty, ofiary wojny.

Fiskus okazał się nieczuły na te argumenty. Wskazał, że wśród uprawnionych do ulgi ustawa o PIT wymienia opiekunów prawnych z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. A nie opiekunów tymczasowych, którzy są ustanawiani na podstawie specustawy. „Pomimo wspólnych cech, charakteryzujących instytucję opiekuna prawnego i tymczasowego należy zastrzec, że instytucje te zostały uregulowane odrębnie i nie należy ich traktować jako pojęć tożsamych” – podkreślił fiskus. I nie zgodził się na ulgę (nr 0113-KDIPT2-2.4011.153.2023.4.AKU).

Na podatkowe preferencje nie może też liczyć małżeństwo, które przygarnęło ukraińskiego chłopca. Przybył on sam do Polski i znalazł się w noclegowni. Stamtąd trafił do ich domu, a sąd ustanowił małżonków tymczasowymi opiekunami. Ponosili oni koszty jego utrzymania, troszczyli się o rozwój fizyczny i duchowy, dbali o edukację. Podkreślają, że chłopak zaczął traktować ich dom jak własny.

Potrzebna jest zmiana

Małżeństwo ma trójkę własnych pociech. Czy może skorzystać z wprowadzonego przez Polski Ład zwolnienia z PIT przysługującego rodzicom czwórki dzieci? Nie może. Zwolnienie jest bowiem dla rodziców (także zastępczych) i opiekunów prawnych. A nie opiekunów tymczasowych. „Nie należy utożsamiać instytucji opiekuna tymczasowego z ugruntowaną w prawie polskim instytucją opiekuna prawnego” – podkreślił fiskus. Dodał, że specustawa zmieniła przepisy o PIT. Nie rozszerzyła jednak katalogu uprawnionych do preferencji (nr 0114-KDIP3-2.4011.507.2023.2.AC).

– Z przykrością stwierdzam, że fiskus ma rację. I obawiam się, że nic nie pomoże odwoływanie się do wykładni celowościowej czy też zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatników. Przepisy są bowiem jasne – mówi dr Piotr Sekulski, doradca podatkowy w kancelarii Outsourced.pl.

– W tej kwestii potrzebna jest interwencja ustawodawcy. Krąg osób uprawnionych do ulg powinien być poszerzony o opiekunów tymczasowych. Problem mógłby też choć częściowo naprawić minister finansów, wydając korzystną dla podatników interpretację ogólną bądź objaśnienia – dodaje Piotr Sekulski.

Negatywne interpretacje
Dyżurny argument skarbówki

Ulgi i zwolnienia stanowią odstępstwo od generalnej zasady powszechności opodatkowania wyrażonej w art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 9 ust. 1 ustawy o PIT. Dlatego powinno się je interpretować ściśle, niedopuszczalna jest interpretacja rozszerzająca. Ulga jest przywilejem, a jeśli podatnik chce z niej skorzystać, musi spełnić określone przez ustawodawcę warunki. To dyżurny argument fiskusa, stosowany w negatywnych interpretacjach. Nie tylko w opisanych, które dotyczą opiekunów ukraińskich dzieci, ale także we wcześniejszych. Na przykład w sprawie babci, która zabrała wnuki od nieodpowiedzialnych rodziców. Nadużywali oni alkoholu i nie interesowali się dziećmi. Babcia zaopiekowała się wnukami, dopiero jednak po pół roku uprawomocnił się wyrok sądu, na podstawie którego stała się ich opiekunem prawnym i pełni funkcję rodziny zastępczej. Za wcześniejszy okres nie ma prawa do ulgi – uznał fiskus. Podkreślił, że nie wystarczy faktyczne sprawowanie opieki, konieczne jest załatwienie formalności przed sądem (interpretacja nr 0113-KDIPT3.4011.190.2019.2.SK). 

Po wybuchu wojny wiele ukraińskich dzieci znalazło schronienie pod polskim dachem. Czy ich nowi opiekunowie mogą liczyć na podatkowe preferencje? Skarbówka twierdzi, że nie. Dlaczego? Bo nie są opiekunami prawnymi, tylko tymczasowymi.

Oto przykłady negatywnych interpretacji. Z pytaniem do fiskusa wystąpiła kobieta, która na początku wojny przygarnęła dziesięciu małych Ukraińców. Na podstawie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy (tzw. specustawa) sąd ustanowił ją opiekunem tymczasowym. Przyznał jej szerokie uprawnienia, m.in. do podejmowania wszelkich decyzji w sprawach medycznych, edukacji czy wyjazdów. Kobieta jest jedynym prawnym reprezentantem dzieci w Polsce, załatwia ich sprawy w urzędach, sądach, na policji. Obecnie pozostaje u niej siedmiu nieletnich Ukraińców, którymi zajmuje się razem z mężem. Małżeństwo ma też czwórkę własnych dzieci. Jest także rodziną zastępczą dla dwójki maluchów.

Pozostało 82% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Spadki i darowizny
Ten testament wywołuje najwięcej sporów. Sąd Najwyższy wydał ważny wyrok
Prawo karne
Akta znalezione w domu Zbigniewa Ziobry. Prokuratura przekazała nowe informacje
ABC Firmy
Firma zapłaci prawie 240 tys. zł kary. Wszystko przez zgubionego pendrive'a
Zawody prawnicze
Adwokaci apelują do Tuska. Chcą uchylenia rozporządzenia MS
Praca, Emerytury i renty
Czternasta emerytura z wieloma znakami zapytania. Będzie podwyżka?
Materiał Promocyjny
Technologia na etacie. Jak zbudować efektywny HR i skutecznie zarządzać kapitałem ludzkim?