Sam komornik nie może tego zrobić. To wnioski z piątkowej rozprawy Sądu Najwyższego (sygnatura akt: III CZP 47/12).

Rozpatrywał on pytanie prawne szczecińskiego Sądu Okręgowego: czy art. 98 § 1 kodeksu postępowania cywilnego może stanowić podstawę zasądzenia od wierzyciela na rzecz dłużnika kosztów egzekucji, gdy komornik ją umorzy z powodu uchylenia podstawy egzekucji (klauzuli wykonalności wyroku, nakazu zapłaty).

Dwie zasady

Art. 98  k.p.c. ustanawia jako generalną zasadę postępowania cywilnego, że strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić wygrywającemu koszty niezbędne do obrony (koszty procesu). W postępowaniu egzekucyjnym obowiązuje jednak  inna zasada, wyrażona w art. 770 k.p.c., że dłużnik powinien zwrócić wierzycielowi koszty niezbędne do przeprowadzenia egzekucji. Komornik po prostu egzekwuje i dług, i koszty. Wprawdzie ustawa o komornikach (art. 49 ust. 4) daje komornikowi możliwość obciążenia kosztami wierzyciela, jeżeli dojdzie do niecelowego wszczęcia egzekucji, ale w praktyce rzadko to się zdarza,  ponieważ komornicy musieliby dokonywać  oceny prawnej samej podstawy egzekucji (wyroku, nakazu), a do tego nie są powołani.

Według Jarosława Świeczkowskiego, komornika z Pomorza, komornik zwykle nie ma wiedzy, z jakich powodów odpadła podstawa egzekucji (klauzula została uchylona).Zwykle chodzi o nieprawidłowości w zawiadomieniu pozwanego, np. zostało wysłane pod zły adres, ale może to być też spłata długu, nieraz już w trakcie egzekucji. Może być i tak, że częściowo egzekucja była uzasadniona, a częściowo nie, natomiast komornik nie ma prawa żądać części kosztów od wierzyciela, a części od dłużnika.

Trzeba się odwołać

W tej sprawie komornik oddalił wniosek Marka S. o przyznanie mu od wierzyciela 1200 zł wydatków, jakie poniósł  na adwokata (tzw. zastępstwo procesowe), który go wspierał w tej egzekucji, zresztą skutecznie. Rozpatrując  skargę Marka S., sąd rejonowy przyznał mu tę kwotę. Z kolei sąd okręgowy powziął wątpliwości, czy przepisy k.p.c. dają w ogóle podstawę  do obciążenia wierzyciela wydatkami dłużnika.

Komornik nie ma prawa żądać części kosztów od wierzyciela, a części od dłużnika

W  ten sposób sprawa trafiła do Sądu Najwyższego. Ten z przyczyn formalnych nie podjął uchwały, ale w takich wypadkach prezentuje od razu uzasadnienie, które stanowi wyraźną odpowiedź.

– Komornik nie ma prawa obciążać wierzyciela negatywnymi skutkami uchylenia klauzuli wykonalności, ponieważ nie ma prawa kwestionować orzeczeń sądu. Nie znaczy to jednak, że dłużnik jest bezbronny – powiedziała sędzia SN Irena Gromska-Szuster. – Dłużnik może zaskarżyć postanowienie komornika, i w tym postępowaniu, już sądowym, ma zastosowanie ogólna procesowa zasada, że kosztami postępowania obciąża się przegrywającego. W tym bądź innym postępowaniu przed sądem, w którym dłużnik zwalcza egzekucję, może on  zatem żądać obciążenia jej kosztami  egzekucji wierzyciela, jeżeli  była ona nieuzasadniona.