Postulat zwiększenia roli i udziału czynnika obywatelskiego w wymiarze sprawiedliwości jest podnoszony w debacie publicznej od lat. Poddanie pracy sądów większej kontroli społecznej sprzyja wzmocnieniu praw obywateli.

Udział obywateli w wymiarze sprawiedliwości jest zapisany w art. 182 Konstytucji RP i ściśle związany z treścią art. 4 ust. 1 Konstytucji. Przejawia się w działającej instytucji ławników oraz w propozycjach ustanowienia sędziów pokoju, którzy mają usprawnić pracę sądów oraz wzmocnić czynnik obywatelski w wymiarze sprawiedliwości. To również sposób na ściślejszy kontakt sądów i sędziów z opinią publiczną, a także na lepsze informowanie i edukowanie społeczeństwa.

Ze względu na znaczenie udziału obywateli w rozstrzyganiu spraw sądowych Krajowa Rada Sądownictwa zorganizowała w czwartek konferencję naukową „Ławnik, sędzia pokoju, ława przysięgłych – społeczeństwo w wymiarze sprawiedliwości”. Wielu dyskutantów uznało udział czynnika społecznego w wymiarze sprawiedliwości wręcz za konieczny.

– Sądy, a zwłaszcza sądy powszechne, są krytykowane za nadmierny formalizm i przewlekłość postępowania. A niekiedy również za orzekanie wbrew społecznemu poczuciu sprawiedliwości albo regułom zdrowego rozsądku – padały głosy.

Obecni ławnicy domagają się poprawy swojego statusu. Dziś czują się wyrugowani z wymiaru sprawiedliwości, narzekają na zbyt niskie diety. Pojawił się nawet pomysł, że skoro ich dotychczasowa forma powołania budzi wątpliwości, to być może powinni być powoływani w wyborach powszechnych.

Sporo miejsca podczas spotkania poświęcono sędziom pokoju. Prezydencki projekt wprowadzenia tej instytucji do wymiaru sprawiedliwości ma swoich zagorzałych zwolenników. Ale są też oponenci. Ci chcieliby, żeby sędziowie pokoju mierzyli się nie tylko z postępowaniami nakazowymi, ale wychodzili także na salę rozpraw, by mieć kontakt z obywatelem.

Czytaj więcej

Nadchodzi nowy wybór ławników do sądów. Będą zmiany