W praktyce ustalenie, czy podstawą podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym menedżerów powinna być prowadzona przez nich działalność gospodarcza, czy też umowa – kontrakt menedżerski dotyczący zarządzania określoną firmą, bywa sporne.

Tytuły w ustawie

Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. DzU z 2016 r., poz. 963 ze zm.; dalej: ustawa) przewiduje różne tytuły podlegania tym ubezpieczeniom. W szczególności może to być umowa agencyjna, umowa zlecenia albo inna umowa o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia lub prowadzenie działalności gospodarczej (art. 6 pkt 4 i 5).

Kontrakt menedżerski jest umową o zarządzanie firmą lub jej zorganizowaną częścią. Stanowi on umowę nienazwaną, do której mogą mieć odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego o zleceniu (art. 724–751 k.c.).

Natomiast osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą definiuje art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy. Stanowi on, że jest to osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej. W myśl art. 4 ust. 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. DzU z 2015 r., poz. 584) przedsiębiorcą w rozumieniu tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie będąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą.

Obowiązek ubezpieczenia osoby prowadzącej firmę wynika z faktycznego prowadzenia działalności. Zatem o rozpoczęciu wykonywania działalności gospodarczej, powodującym obowiązkowo objęcie ubezpieczeniami społecznymi, decyduje faktyczne prowadzenie działalności.

Umowy z członkami zarządu...

Zdarza się, że ZUS kwestionuje możliwość, aby tytułem podlegania ubezpieczeniom społecznym menedżera była jego działalność gospodarcza obejmująca zarządzanie. Dotyczy to zwłaszcza członków zarządu spółek kapitałowych (tj. spółek z o.o. i akcyjnych). Wydaje wówczas decyzje stwierdzające podleganie ubezpieczeniom społecznym na podstawie umowy kontraktu menedżerskiego, ustala podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne, jak również kwoty należnych od spółki składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

... bez przymiotu samodzielności...

Autopromocja
CFO Strategy & Innovation Summit 2021

To już IV edycja kongresu dla liderów świata finansów

WEŹ UDZIAŁ

Postępowanie ZUS jest akceptowane przez sądy rozstrzygające odwołania od decyzji Zakładu.

W szczególności w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2015 r. (III UZP 2/15) stwierdzono, że tytułem do podlegania ubezpieczeniom społecznym przez członka zarządu spółki akcyjnej, który zawarł z tą spółką umowę o świadczenie usług w zakresie zarządzania w ramach prowadzonej przez siebie pozarolniczej działalności gospodarczej, jest umowa o świadczenie usług (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej). SN uznał, że w ogólności należy przyjąć, iż w stosunku do członków zarządu spółek kapitałowych tzw. kontrakt menedżerski nie może przekazywać uprawnień do zarządzania spółką, a ma znaczenie jedynie w zakresie ustalenia wynagrodzenia za wykonywanie funkcji w zarządzie, a także obowiązków dotyczących zarządzania spółką czy zakazów w zakresie konkurencji. Z umów o zarządzanie należy więc wyłączyć umowy o zatrudnienie członków zarządów spółek kapitałowych, gdyż ich prawa i obowiązki w zakresie prowadzenia spraw i reprezentacji spółki wynikają przede wszystkim z powołania ich w skład zarządu i przyznania mandatu do pełnienia tych funkcji. W takim przypadku działalność menedżera nie ma przymiotu samodzielności. Działa on bowiem w ramach struktury organizacyjnej zarządzanej spółki, w istocie nie ponosi kosztów swojej działalności, a jego wynagrodzenie nie jest uzależnione od ekonomicznego ryzyka. Działa w imieniu i na rzecz zarządzanej spółki, a więc właściwie bez ryzyka co do popytu, konkurencji, czy ostatecznego rezultatu własnego przedsiębiorstwa.

... do oskładkowania

Konsekwencją powyższego jest uznanie przez orzecznictwo, że co prawda przedmiotem działalności gospodarczej może być zarządzanie, niemniej – skoro mandat do pełnienia funkcji w spółce wynika z powołania w skład zarządu – to w tak określonym przedmiocie usług nie mieści się umowa (kontrakt menedżerski) zawarta przez członka zarządu spółki kapitałowej z tą spółką.

Podobnie wypowiadał się Sąd Najwyższy w wyroku z 8 marca 2016 r. (II UK 99/15). Uznał, że skoro wykonywanie przez członka zarządu spółki kapitałowej kontraktu menedżerskiego nie mieści się w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, bo umowa ta faktycznie nie jest umową o zarządzanie spółką, to tytułem ubezpieczenia społecznego jest wykonywanie tej umowy bez względu na jej nazwę.

Inne kontrakty

Powyższa zasada odnosi się jednak tylko do członków zarządu spółek. Natomiast w innych sytuacjach, gdy kontrakt menedżerski został zawarty w ramach prowadzonej przez menedżera działalności gospodarczej, to działalność ta stanowi podstawę podlegania ubezpieczeniom społecznym. Taki wniosek można wyprowadzić również z wyroku SN z 24 maja 2017 r. (I UK 247/16). SN stwierdził w nim, że działalność gospodarcza, której dozwolonym przedmiotem jest zarządzanie, wyprzedza i pochłania wykonywanie umowy menedżerskiej. Ponadto zaznaczono, że działalność gospodarcza może polegać na wykonywaniu szeregu umów różnego rodzaju, takich samych zleceń albo nawet tylko jednego (stałego) zlecenia rozciągniętego w czasie. Nie niweczy to wówczas działalności gospodarczej podmiotu, który zarejestrował działalność gospodarczą i wykonuje takie zlecenie.

Podobnie SN wypowiadał się w wyroku z 29 marca 2017 r. (I UK 116/16), wyjaśniając, że dopuszczalne jest zawarcie tzw. kontraktu menedżerskiego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a w takiej sytuacji tytułem do podlegania przez menedżera ubezpieczeniom społecznym jest prowadzenie tej działalności, który to tzw. bezwzględny tytuł ubezpieczeniowy "wyprzedza i pochłania wykonywanie umowy menedżerskiej".

Należy zatem podkreślić, że kontrakty menadżerskie nie stanowią samodzielnej podstawy podlegania ubezpieczeniom społecznym, jeżeli są realizowane w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej.

Przykład

Pan Adam prowadził działalność gospodarczą w zakresie zarządzania i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniom społecznym. Zawarł ze spółką umowę o zarządzanie o nazwie kontrakt menedżerski na okres 2 lat. Obejmowała ona kierowanie wydzieloną częścią przedsiębiorstwa, tj. filią w Kielcach. Pan Adam zlecone czynności wykonywał osobiście. ZUS uznał, że tytułem podlegania ubezpieczeniom społecznym pana Adama powinna być nie działalność gospodarcza, lecz umowa o zarządzanie. Pan Adam złożył odwołanie do sądu, który je uwzględnił. Sąd stwierdził, że kontrakt menedżerski nie stanowi samodzielnej podstawy podlegania ubezpieczeniom, jeżeli jest realizowany w ramach działalności gospodarczej.

Autor jest sędzią Sądu Okręgowego w Kielcach