Fiskus nie zastąpi sądu powszechnego w sporze od zachowek. Wyrok ważny dla spadkobierców

Tak wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o podatek od spadków i darowizn. 

Zasadniczy spór koncentrował się jednak wokół art. 201 § 1 pkt 2 ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem fiskus powinien zawiesić prowadzone postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W tym przypadku chodziło o prawomocne rozsądzenie procesu o zachowek. 

Fiskus upierał się, że czekać wcale na to nie musi, bo ustalenie , ile winien jest mu podatnik nie jest uzależnione od wcześniejszego ustalenia prawa do zachowku. Urzędnicy tłumaczyli, że długiem spadkowym jest przecież wyłącznie zachowek wypłacony, a to w sprawie nie miało miejsca. W konsekwencji ewentualny wyrok sądu cywilnego sam w sobie nie będzie miał wpływu na podstawę opodatkowania i jego brak nie uniemożliwia wydania decyzji w sprawie ustalenia zobowiązania w podatku od spadków i darowizn. 

Czy zachowek ma znaczenie dla wyliczenia podatku od spadków?

Inaczej uznał najpierw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodził się, że odmawiając zawieszenia postępowania w sprawie ustalenia zobowiązania w podatku od spadków i darowizn z uwagi na toczącą się sprawę cywilną o zachowek fiskus naruszył jednak art. 201 § 1 pkt 2 ordynacji podatkowej. 

Podobnie do sprawy ostatecznie podszedł NSA. Przypomniał, że pod pojęciem „zagadnienia wstępnego” rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie podatkowej uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego. I to takiego, którego fiskus nie może rozstrzygnąć w ramach własnych kompetencji. Oznacza to, że bez rozstrzygnięcia wstępnego zagadnienia prawnego przez inny organ lub sąd, wydanie decyzji w danej sprawie jest niemożliwe. Od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego „zależeć” powinno rozpatrzenie sprawy w ogóle, nie zaś wydanie decyzji o określonej treści. 

Czytaj więcej

Podatki

Ważny wyrok NSA ws. podatku od zachowku

W ustawie o podatku od spadków i darowizn zaistniała niezamierzona przez ustawodawcę luka prawna...

NSA zaznaczył, że spornym zagadnieniem wstępnym może być wyłącznie kwestia prawna, która dotyczy istotnej dla sprawy przesłanki decyzji, a nie wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy. Niemniej nie miał wątpliwości, że w spornym przypadku rozstrzygnięcie prawomocnym wyrokiem sprawy dotyczącej roszczenia o zachowek jest zagadnieniem wstępnym, które wymaga przesądzenia. Postępowanie w sprawie o zasądzenie zachowku ma bowiem istotne znaczenie dla wymiaru podatku od spadku. 

Jak zauważył sąd, spory w których uczestniczą jako pozwani spadkobiercy testamentowi, dotyczą nie tylko ustalenia osób uprawnionych do zachowku. Chodzi w nich również o wysokość zachowku, na co wpływ mają różne okoliczności faktyczne, jak np. relacje strony powodowej ze spadkodawcą za jego życia oraz inne wątpliwości natury aksjologicznej co do uprawnień do zachowku ze względu na relacje uprawnionego do zachowku i spadkodawcy. Mogą być one podstawą do obniżenia zachowku. Spadkobierca może być też w ogóle pozbawiony prawa do zachowku np. w przypadku uznania go za niegodnego dziedziczenia albo wydziedziczenia. 

Czy skarbówka musi poczekać na prawomocny wyrok sądu powszechnego w sporze o zachowek?

Jak tłumaczył NSA, w wyniku postępowania przed sądami powszechnymi, dochodzić może do zmiany wysokości żądanego zachowku. A do badania tego zobowiązane są wyłącznie sądy powszechne, których fiskus nie może w tym zastępować. W przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w których suma pieniężna potrzebna do pokrycia zachowku, zostałaby zasądzona już po zakończeniu postępowania podatkowego decyzją ostateczną i prawomocną.

Czytaj więcej

Podatki

NSA: niezrealizowane prawo do zachowku nie obniży podatku od spadków

Nierealizowane, czyli nieskonkretyzowane ustawowe prawo do zachowku nie stanowi długu, który podl...

Zdaniem NSA, konsekwencje zapadających wyroków sądów powszechnych w sprawach o zachowek mają więc istotne i bezpośrednie znaczenie dla ustalenia prawidłowej podstawy wymiarowej w podatku od spadków i darowizn. Zwłaszcza, że podstawę jego opodatkowania stanowi wartość spadku pomniejszona o wypłaty z tytułu zachowku. Najpierw ustalany jest więc zachowek, a potem podatek od spadku, a nie odwrotnie. Przy czym, w opinii sądu, zasada szybkości postępowania nie może mieć większego znaczenia niż legalizmu i trwałości decyzji podatkowej. Wyrok jest prawomocny.