Ustrój i kompetencje

Ograniczenia w prowadzeniu biznesu przez wójta i radnego

Adobe
Wójt, który prowadził działalność gospodarczą przed wyborami, ma na jej zaprzestanie trzy miesiące od dnia złożenia ślubowania. Taki termin obowiązuje także radnego, który prowadził działalność z wykorzystaniem mienia gminy.

Zakazy dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej przez radnych wynikają z ustawy o samorządzie gminnym (dalej u.s.g.). W przypadku wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) określa je przede wszystkim ustawa o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (dalej u.o.d.). Niezastosowanie się przez radnych i wójtów do wymagań wynikających z tych aktów może spowodować nawet wygaszenie mandatu.

Bez korzystania z mienia gminy

W art. 24f ust. 1 u.s.g. zastrzeżono, że radni nie mogą:

- prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy, w której radny uzyskał mandat, a także

- zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności.

W sytuacji, gdy radny prowadził działalność z wykorzystaniem mienia gminy przed rozpoczęciem wykonywania mandatu, powinien zaprzestać jej w ciągu 3 miesięcy od dnia złożenia ślubowania (art. 24f ust. 1a u.s.g.). Radny może w ogóle zaprzestać prowadzenia działalności albo ją kontynuować, ale już bez wykorzystania mienia gminy. Niezastosowanie się do tego obowiązku stanowi podstawę do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego przez radę gminy (por. art. 383 § 6 kodeksu wyborczego, dalej k.w.). Zgodnie z wyjaśnieniami zawartymi m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2018 r. (sygn. II OSK 426/18, LEX nr 2483011) sformułowanie „wykorzystywanie" odnosi się do wszystkich przypadków korzystania z mienia gminy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, bez względu na to, czy wykorzystanie ma podstawę prawną, jest stałe czy jednorazowe, odpłatne bądź nieodpłatne.

Przykład:

Załóżmy, że osoba wybrana na radnego prowadzi działalność gospodarczą w lokalu wynajętym od gminy. Powinna zaprzestać tej działalności w ciągu 3 miesięcy od dnia złożenia ślubowania. Termin ten nie podlega wydłużeniu ani przywróceniu. Jeżeli radny nie zaprzestanie działalności z wykorzystaniem mienia gminy w terminie tych 3 miesięcy, będzie istnieć podstawa do stwierdzenia wygaśnięcia jego mandatu. Rada gminy powinna stwierdzić wygaśnięcie mandatu radnego, w drodze uchwały, w ciągu miesiąca od upływu obowiązujących go 3 miesięcy od złożenia ślubowania. Od uchwały o wygaśnięciu mandatu radnemu przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, w terminie 7 dni od doręczenia uchwały. WSA powinien rozpatrzyć skargę w ciągu 14 dni od jej wniesienia. Od wyroku WSA radny może wnieść skargę kasacyjną do NSA, w terminie 14 dni. Wygaśnięcie mandatu radnego nastąpi z dniem uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę na uchwałę stwierdzającą wygaśnięcie mandatu.

Warto także pamiętać, że zgodnie z art. 24f ust. 5 u.s.g. radni nie mogą posiadać pakietu większego niż 10 proc. udziałów lub akcji:

- w spółkach prawa handlowego z udziałem gminnych osób prawnych lub

- przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby.

Udziały lub akcje przekraczające ten pakiet powinny być zbyte przez radnego przed pierwszą sesją rady gminy, niezależnie do tego, czy radny uczestniczy w tej sesji. Skutkiem niezastosowania się do tego obowiązku nie jest wygaszenie mandatu. W razie niedokonania zbycia, takie udziały lub akcje nie uczestniczą jednak – przez okres sprawowania mandatu i 2 lat po jego wygaśnięciu – w wykonywaniu przysługujących im uprawnień (prawa głosu, prawa do dywidendy, prawa do podziału majątku, prawa poboru).

Wygaszenie mandatu wójta

Zgodnie z art. 4 u.o.d. wójt nie może:

- być członkiem zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej spółki prawa handlowego,

- być zatrudniony lub wykonywać innych zajęć w spółkach prawa handlowego, które mogłyby wywołać podejrzenie o jego stronniczość lub interesowność,

- być członkiem zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej spółdzielni, z wyjątkiem rady nadzorczej spółdzielni mieszkaniowych,

- być członkiem zarządu fundacji prowadzących działalność gospodarczą,

- posiadać w spółkach prawa handlowego więcej niż 10 proc. akcji lub udziały przedstawiające więcej niż 10 proc. kapitału zakładowego - w każdej z tych spółek oraz

- prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności.

Wskazany wyżej zakaz zajmowania stanowisk w organach spółek nie dotyczy sytuacji, gdy wójt został zgłoszony do objęcia stanowiska w spółce przez:

- Skarb Państwa, inne państwowe osoby prawne, spółki, w których udział Skarbu Państwa przekracza 50 proc. kapitału zakładowego lub 50 proc. liczby akcji,

- jednostki samorządu terytorialnego, ich związki, inne osoby prawne jednostek samorządu terytorialnego bądź związek metropolitalny,

przy czym można być zgłoszonym do nie więcej niż 2 spółek z udziałem tych podmiotów (art. 6 ust. 1 u.o.d.).

Natomiast zakaz odnoszący się do prowadzenia działalności gospodarczej przez wójta nie dotyczy:

- działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, w formie i zakresie gospodarstwa rodzinnego, a także

- pełnienia funkcji członka zarządu na podstawie umowy o świadczenie usług zarządzania w spółce, w której uprawnienia z akcji (udziałów) przysługują: Skarbowi Państwa, jednostkom samorządu terytorialnego lub ich związkom bądź państwowym lub komunalnym osobom prawnym (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 9 czerwca 2016 r. o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami, tekst jedn. DzU z 2017 r. poz. 2190).

Naruszenie zakazów z art. 4 u.o.d. powoduje wygaśnięcie mandatu wójta, co stwierdza uchwałą rada gminy. W myśl art. 492 § 4 k.w., jeżeli wójt przed dniem wyboru wykonywał funkcję lub prowadził działalność gospodarczą, które są dla niego zakazane, powinien zrzec się tej funkcji lub zaprzestać działalności w terminie 3 miesięcy od dnia złożenia ślubowania.

Przykład:

Załóżmy, że osoba wybrana na wójta jest członkiem zarządu koła łowieckiego. Jeżeli koło łowieckie prowadzi działalność gospodarczą, a wójt jako członek zarządu kieruje (zarządza) tą działalnością, to powinien zrzec się funkcji członka zarządu w terminie 3 miesięcy od dnia ślubowania (por. wyrok NSA z 28 marca 2017 r., sygn. II OSK 150/17, LEX nr 2295123). Jeżeli tego nie zrobi, rada gminy powinna stwierdzić wygaśnięcie jego mandatu, w drodze uchwały, w terminie miesiąca od upływu wskazanych wyżej 3 miesięcy. Od uchwały o wygaśnięciu mandatu wójt może wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a od wyroku WSA ewentualnie skargę kasacyjną do NSA. Wygaśnięcie mandatu wójta nastąpi z dniem uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę na uchwałę o wygaśnięciu mandatu.

Utrata funkcji

W myśl art. 24f ust. 2 u.s.g., w brzmieniu nadanym ustawą z 11 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 130 ze zm.) m.in.:

- wójtowie i radni,

- ich małżonkowie oraz

- osoby pozostające we wspólnym pożyciu z wójtami bądź radnymi

nie mogą być członkami władz zarządzających lub kontrolnych i rewizyjnych ani pełnomocnikami spółek handlowych z udziałem gminnych osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby (w poprzednim stanie prawnym omawiany przepis nie obejmował wójta ani osób pozostających we wspólnym pożyciu). Wybór lub powołanie wskazanych wyżej osób na te funkcje są z mocy prawa nieważne.

Jeżeli wybór lub powołanie na powyższe funkcje nastąpiły przed rozpoczęciem wykonywania mandatu radnego albo dniem wyboru wójta, to radny i wójt powinni zrzec się zakazanej funkcji, w terminie 3 miesięcy od dnia złożenia ślubowania. W razie niezrzeczenia się zakazanej funkcji radny i wójt tracą ją z mocy prawa po upływie 3 miesięcy od ślubowania (art. 24f ust. 4 u.s.g.).

Przykład:

Załóżmy, że osoba wybrana na wójta jest członkiem komisji rewizyjnej stowarzyszenia prowadzącego działalność gospodarczą, w którym uczestniczy gminna osoba prawna. Wójt powinien zrzec się tej funkcji w ciągu 3 miesięcy od dnia złożenia ślubowania. Jeżeli tego nie zrobi, to i tak utraci ją z mocy prawa po upływie tych 3 miesięcy.

Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 13 lipca 2004 r. (sygn. K 20/03, Dz.U. z 2004 r. poz. 167 nr 1759) uznano art. 24f ust. 4 u.s.g. – w części, w jakiej dotyczy małżonków osób wskazanych w art. 24f ust. 2 u.s.g. – za niezgodny z Konstytucją. Powoduje to, że jeżeli małżonkowie radnych albo wójtów zostali wybrani lub powołani na członków władz zarządzających lub kontrolnych i rewizyjnych bądź pełnomocników:

- spółek handlowych z udziałem gminnych osób prawnych lub

- przedsiębiorców, w których uczestniczą gminne osoby prawne,

przed rozpoczęciem wykonywania mandatu radnego albo wyborem wójta, to nie mają obowiązku zrzec się tych funkcji w ciągu 3 miesięcy od ślubowania radnego albo wójta. Jednak późniejszy wybór lub powołanie tych osób na wskazane wyżej stanowiska będą z mocy prawa nieważne. Po zmianie przepisów dotyczy to także osób pozostających we wspólnym pożyciu z radnym albo wójtem.

Ujawnienie stanu majątkowego

Radny i wójt muszą złożyć pierwsze oświadczenie majątkowe w terminie 30 dni od dnia złożenia ślubowania. Radny składa oświadczenie przewodniczącemu rady gminy, a wójt i przewodniczący rady gminy – wojewodzie. Do pierwszego oświadczenia majątkowego radny powinien dołączyć informację o sposobie i terminie zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia gminy, w której uzyskał mandat, a wójt informację o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, jeżeli prowadzili taką działalność przed dniem wyboru (art. 24h ust. 4 u.s.g.).

W przypadku wójtów i ich małżonków dodatkowym środkiem służącym ujawnieniu stanu majątkowego jest obowiązek zgłaszania informacji do Rejestru Korzyści, prowadzonego przez Państwową Komisję Wyborczą (art. 12 u.o.d.). Do rejestru zgłasza się m.in. informacje o udziale w organach fundacji, spółek prawa handlowego i spółdzielni - nawet gdy z tego tytułu nie są pobierane żadne świadczenia pieniężne.

podstawa prawna: art. 24f, art. 24h-24l ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. DzU z 2018 r. poz. 994 ze zm.)

podstawa prawna: art. 2 pkt 6, art. 3-4, art. 5 ust. 1 pkt 3, art. 6 ust. 1, art. 9, art. 12 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne (tekst jedn. DzU z 2017 r. poz. 1393)

podstawa prawna: art. 383, art. 384, art. 492, art. 493 ustawy z 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (tekst jedn. DzU z 2018 r. poz. 754 ze zm.).

Źródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL