W Szwecji Lenin wiecznie żywy?

Korespondencja ze Sztokholmu

Istniejącym od 27 lat wyróżnieniem honoruje się pisarzy lub artystów, którzy odwołują się do tradycji krytyki lewicowej i rewolty społecznej. Zwana jest też Wielką Nagrodą Jana Myrdala.

– W hotelu w Varberg na zachodzie kraju wręcza ją Lasse Diding, stary komunista, milioner, właściciel nieruchomości – mówi „Rzeczpospolitej” Kristian Gerner, profesor historii na Uniwersytecie w Lund, ekspert ds. Europy Wschodniej.

 Kto wręcza nagrodę, kto ją przyjmuje, a kto odmawia

– Diding zawsze podziwiał komunistycznego pisarza Jana Myrdala, który był synem laureatki Pokojowej Nagrody Nobla, Alvy Myrdal, i słynnego noblisty w dziedzinie ekonomii, Gunnara Myrdala. Sam uważał się za nowego Augusta Strindberga. Pisarz Myrdal i milioner Diding to świadomi prowokatorzy – dodaje prof. Gerner.

Działalność milionera bulwersuje wielu Szwedów, a zwłaszcza mieszkańców Varberg, gdzie jest przyznawane to wyróżnienie. Dlaczego w kraju tak krytycznym wobec imperialistycznej Rosji może w przestrzeni publicznej funkcjonować nagroda imienia Włodzimierza Lenina, twórcy komunistycznego imperium i ważnej persony dla Władimira Putina, który rozpętał wojnę z Ukrainą?

Czytaj więcej

Polityka

Władimir Putin: Komunizm "prawie jak chrześcijaństwo"

Prezydent Rosji Władimir Putin porównał Lenina do świętego i oświadczył, że ideologia, którą kult...

– W Szwecji można się zajmować komunizmem, nawet jeżeli nie jest to traktowane poważnie przez kręgi intelektualistów – tłumaczy Kristian Gerner.

Laureaci zazwyczaj chętnie odbierają wyróżnienie w wysokości 100 tys. koron (równowartość 39 tys. zł). Odmówiła jej przyjęcia w 2014 r. pisarka fińskiego pochodzenia Susanna Alakoski, która w swoich książkach zajmuje się proletariatem. Stwierdziła, że nie chce być kojarzona z totalitarnymi ideologiami i reżimami. – Moja babcia przewróciłaby się w grobie, gdybym tę nagrodę przyjęła – dodała. 

Laureatem tegorocznej Nagrody Lenina został Andreas Malm, badacz klimatu, marksista i aktywista zwany „humanoekologiem”. „W dobie rasizmu, imperialistycznych wojen, ludobójstwa na Palestyńczykach i katastrofy klimatycznej ze swoją brawurową, intelektualną odwagą stał się decydującym szwedzkim głosem w świecie” – brzmiało uzasadnienie. „Dumny leninista” Malm znany jest z popierania akcji sabotażu jako metody na powstrzymanie wydobycia paliw kopalnych.

Nagroda Lenina jako popkulturowy kicz

– Niektórzy uważają, że posługiwanie się imieniem Lenina jest zabawne, widzą w tym kicz. W parku rozrywki Dzikiego Zachodu High Chaparral w Smålandii od około dekady stoi pomnik Włodzimierza Lenina z Nowej Huty. Ale dziś postać Lenina jest tak mało znana wśród Szwedów, że niewiele osób się tym w ogóle przejmuje – mówi Kristian Gerner.

Próbował oświecić rodaków publikacją w magazynie historycznym: „Lenin – święty czy masowy morderca?”. Napisał w niej, że „marksizm i leninizm zaślepiają w ten sam sposób, jak klasyczne religie”. I jak argumentował, „w ten sam sposób, jak bezsensowne jest obarczanie Jezusa Chrystusa i Mahometa odpowiedzialnością za głupotę i okrucieństwo chrześcijan i muzułmanów, tak irracjonalne jest obarczanie odpowiedzialnością Lenina za wszelkie zbrodnie, które popełniono w jego imieniu. Jednak imperatyw intelektualnej uczciwości wymaga uznania, że historycznie Lenin należy do tej samej szajki, co Hitler, Stalin, Mao i Pol Pot, do rzeszy masowych morderców”.

Jednak pytanie, czy Lenin jest częścią żywej historii, to kwestia moralności – konkluduje Gerner.

Gdy dwa lata temu nagrodą honorowano wybitnego norweskiego pisarza Karla Ovego Knausgårda, mówił on o zaszczycie. – Zaszczyt nie jest jednak bezwarunkowy, biorąc pod uwagę wiele reakcji, które się pojawiły po ogłoszeniu nagrody. Słowo „wstyd”, które w tym kontekście pojawiło się, jest dokładnie przeciwieństwem zaszczytu – przyznał. – Czy powinienem się wstydzić, że odbieram tę nagrodę? Wstyd to poczucie świadomości lub zrozumienia hańby, niełaski lub potępienia – kontynuował.

Lewica kocha Lenina, bo nienawidzi NATO i USA

Knausgård, który mieszka w Szwecji, jest autorem cyklu autobiograficznych powieści „Moja walka”. Sam tytuł książki wywołał pewne kontrowersje, ponieważ był taki sam jak autobiografia Hitlera „Mein Kampf”. „Moja walka” Knausgårda obnażała szczegóły z prywatnego życia rodziny i przyjaciół pisarza. Autobiograficzna seria pobiła rekord wydawniczy w jego rodzinnej Norwegii i doczekała się tłumaczeń na kilkadziesiąt języków.

Czytaj więcej

Plus Minus

Szczerość zamiast opowieści

Wreszcie. Po czterech latach od wydania w Polsce pierwszego tomu „Mojej walki", autobiograficznej...