Na praktyczny problem art. 32 ustawy o Sądzie Najwyższym uwagę zwrócił rzecznik praw obywatelskich, do którego trafił wniosek od osób orzekających w najwyższej instancji sądowej, pragnących zawrzeć związek małżeński. Nie mogą tego zrobić, jeśli nadal chcą orzekać. Przepis wprowadzony w 2018 r. zakazuje bowiem krewnym, powinowatym i małżonkom jednoczesnego zajmowania stanowisk sędziego Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Zakaz wprowadzono w celu zachowania zasady bezstronności orzekania w SN i NSA oraz zapewnienia niezawisłości sędziowskiej. Przed 2018 r. małżonkowie nie mogli jedynie pracować w tej samej izbie, orzekać w ramach tego samego składu orzekającego, nie można było także doprowadzić do sytuacji, w której jeden z małżonków podlega służbowo drugiemu. Według nowelizacji z 20 lipca 2018 r. Prawa o ustroju sądów powszechnych, art. 32 ustawy o SN nie stosuje się do osób pozostających ze sobą w stosunku pokrewieństwa do drugiego stopnia lub powinowactwa pierwszego stopnia oraz małżonków, będących sędziami SN w dniu wejścia w życie tej ustawy.
Czytaj więcej
Jeśli ona orzeka w Sądzie Najwyższym, a on w Naczelnym Sądzie Administracyjnym (albo odwrotnie),...
RPO: urzędujący sędziowie SN i NSA powinni mieć możliwość zawierania między sobą małżeństw
Zdaniem rzecznika, przepisy te nieproporcjonalnie ograniczają prawo sędziów do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, chronione przepisami Konstytucji RP i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. „Rozwiązanie obowiązujące przed 2018 r., choć także mogło budzić wątpliwości, było bardziej wyważone z prawami osobistymi sędziów. Sędzia mógł bowiem wziąć ślub z drugim sędzią, jeśli przeniósł się do innej izby, przy czym samo przeniesienie było i nadal jest uzależnione od uznaniowej decyzji Pierwszego Prezesa SN czy Prezesa NSA” – pisał RPO do ministra sprawiedliwości.
Przyznał, że „dążenie do zapewnienia bezstronności i niezawisłości orzekania stanowi wartość konstytucyjną zasługującą na ochronę”, ale jego zdaniem cel ten można zrealizować mniej radykalnymi środkami. „Urzędujący sędziowie SN i NSA powinni mieć możliwość zawierania między sobą małżeństw bez konieczności rezygnacji z urzędu sędziowskiego” – wskazywał RPO.
