Czy wyrok nakazowy trzeba uzasadniać na piśmie? Nowe pytanie do Sądu Najwyższego

Zagadnienie to sformułował Sąd Okręgowy w Sosnowcu, który przed miesiącem zajmował się zażaleniem oskarżonych bezskutecznie starających się uzyskać pisemne uzasadnienie wyroku nakazowego. Przypomnijmy, że orzeczenie takie wydawane jest w szczególnym trybie, który ma zapewnić szybkie rozstrzyganie spraw o prostej sytuacji faktycznej. Warunkami zastosowania postępowania nakazowego jest materiał dowodowy niebudzący wątpliwości i prowadzenie postępowania przygotowawczego w formie dochodzenia. Sąd nie może wymierzyć takim wyrokiem kary pozbawienia wolności, ma za to prawo do orzeczenia ograniczenia wolności i grzywny do 200 tys. zł

Wyrok nakazowy bez podania motywów. Czy oskarżony może domagać się pisemnego uzasadnienia?

W postępowaniu nakazowym sprawa rozpatrywana jest w sposób odformalizowany, bez przeprowadzania rozprawy, na posiedzeniu bez udziału stron. Oznacza to, że ani oskarżony, ani oskarżyciel nie mają możliwości zapoznania się z ustnymi motywami wyroku. Strony mogą jednak złożyć sprzeciw od takiego orzeczenia w terminie siedmiu dni od jego dostarczenia. Wówczas wydany wyrok traci moc, a sprawa rozpatrywana jest następnie na zasadach ogólnych.

Czytaj więcej

Prawo karne

RPO: wyroki nakazowe są nadużywane

Sprawy obywateli korzystających z konstytucyjnego prawa do wolności zgromadzeń coraz częściej są...

I właśnie tego rodzaju wyrok nakazowy zapadł w sprawie, która stała się przyczynkiem do zadania pytania prawnego. Wydający go Sąd Rejonowy w Dąbrowie Górniczej nie uzasadnił jednak tego orzeczenia na piśmie. Obaj oskarżeni nie wnieśli sprzeciwu od wyroku, ale zawnioskowali za to o sporządzenie jego pisemnego uzasadnienia. Prezes sądu rejonowego odmówił przyjęcia tych wniosków, na co zażalenie złożyli oskarżeni.

Sprawa trafiła zatem do sądu okręgowego, który jednak jej nie rozstrzygnął. Sąd z Sosnowca ma bowiem wątpliwości, czy w postępowaniu nakazowym strona może skutecznie wnioskować o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia wyroku, jeśli nie zamierza korzystać ze środka odwoławczego, jakim jest sprzeciw.

Podkreśla przy tym, że zgodnie z art. 504 § 2 k.p.k. wyrok nakazowy nie musi mieć uzasadnienia. Co ważne, przepisy o postępowaniu nakazowym nie regulują sytuacji, w których strona domaga się sporządzenia uzasadnienia pisemnego. Oznacza to, że w myśl art. 500 § 2 k.p.k. powinno stosować się w tym przypadku normy o postępowaniu zwyczajnym.

Sosnowiecki sąd zauważył, że w sprawie możliwości złożenia przez stronę wniosku o pisemne uzasadnienie wyroku nakazowego nie ma zgodności w doktrynie. Zgodnie z poglądem podzielanym przez większość ekspertów, strona nie ma prawa do kierowania takiego wniosku, gdyż [[może]] wyrok nakazowy można zaskarżyć sprzeciwem. Z kolei według drugiego mniejszościowego stanowiska, strona jest uprawniona do wnioskowania o pisemne uzasadnienie z uwagi na jej prawo do informacji.

Nowe zagadnienie prawne do Sądu Najwyższego. Chodzi o pisemne uzasadnienie wyroku nakazowego

W konsekwencji sąd z Sosnowca postanowił zapytać Sąd Najwyższy, czy przepisy uprawniające do złożenia wniosku o pisemne uzasadnienie orzeczenia w ciągu 7 dni od jego ogłoszenia stosuje się także wobec wyroku nakazowego.

– Z jednej bowiem strony oskarżonemu przysługuje przecież sprzeciw od wyroku nakazowego, gdy ten się z nim nie zgadza i w ten sposób może realizować swoje uprawnienia. (…) Z drugiej jednak strony oskarżony, który nie chce składać sprzeciwu od wyroku nakazowego, a chciałby poznać motywy, jakimi kierował się sąd, wydając rozstrzygnięcie, nie miałby takiej możliwości – argumentuje swoje pytanie sosnowiecki sąd.

Sąd Najwyższy nie wyznaczył jeszcze terminu odpowiedzi na to pytanie prawne. Sprawozdawcą w tej sprawie będzie sędzia Andrzej Stępka.

Sygnatura akt: I KZP 5/25