Czy ZUS może wstrzymać emeryturę sędziemu, który dalej orzeka? Precedensowy wyrok

Dobra wiadomość dla sędziów, którzy mimo osiągnięcia wieku emerytalnego nie rezygnują z orzekania. Sąd Apelacyjny w Łodzi wydał precedensowy wyrok potwierdzający ich prawo do emerytury i wynagrodzenia z sądu. 

Czy aktywny sędzia ma prawo do emerytury wypracowanej na uczelni?

Sprawa dotyczyła wieloletniego wykładowcy akademickiego i jednocześnie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA). Problem zaczął się, gdy pod koniec 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmówił mu prawa do wypłaty emerytury. Urzędnicy co prawda nie kwestionowali, że kilka miesięcy wcześniej sędziemu przyznano emeryturę w wysokości zaliczkowej. Ani że ten przedłożył świadectwo pracy potwierdzające rozwiązanie stosunku pracy z uniwersytetem, na którym wykładał ponad 40 lat. ZUS uznał jednak, że nie ma podstaw do wypłaty emerytury, bo ubezpieczony nadal pozostaje w zatrudnieniu na stanowisku sędziego NSA.

Zgodnie zaś z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS) prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z każdym pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je pośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego. 

Czytaj więcej

Opinie Prawne

Stan spoczynku sędziego nie jest emeryturą

Stan spoczynku nie jest emeryturą, bo służba sędziowska trwa do śmierci.

Sędzia nie zgodził się z odmową i wygrał. Najpierw rację przyznał mu Sąd Okręgowy w Łodzi. Zmienił decyzję ZUS i przyznał prawo do wypłaty emerytury. Ostatecznie przegraną urzędników przypieczętował Sąd Apelacyjny w Łodzi. Również podkreślił m.in., że służba sędziowska od 1 stycznia 1998 r. pozostaje poza systemem powszechnego ubezpieczenia emerytalno-rentowego. A pomiędzy sędziami i ZUS nie istnieje stosunek prawny ubezpieczenia społecznego.

Czy sędzia ma prawo do uposażenia za orzekanie i emerytury z ZUS?

Zauważył, że do czasu wejścia w życie ustawy z 27 lipca 2001 r. – prawo o ustroju sądów powszechnych, istniała możliwość pobierania jednocześnie uposażenia ze stanu spoczynku sędziego oraz emerytury z tytułu innej pracy np. nauczyciela akademickiego. Ta możliwość została jednak uchylona.

Niemniej, jak przypomniał Sąd Apelacyjny, sędzia jest wyłączony z systemu ubezpieczenia emerytalnego tylko z tytułu służby sędziowskiej. Nie opłaca składki na ubezpieczenie emerytalne, wobec czego z tytułu pełnienia służby nie nabywa prawa do emerytury. Prowadząc jednak jednocześnie inną działalność zawodową, przeważnie naukowo-dydaktyczną, objęty jest powszechnym systemem emerytalnym i przysługuje mu prawo do emerytury. 

Czytaj więcej

Sądy i trybunały

Sędziowie negują przepisy emerytalne. Prokurator Generalny się z tym nie zgadza

Obowiązek wyboru jednego ze świadczeń przy zbiegu prawa do sędziowskiego uposażenia i emerytury z...

Sąd odniósł się też do problemu zbiegu prawa do uposażenia sędziego w stanie spoczynku i do emerytury z FUS. I doszedł do przekonania, że przepisy nie stoją na przeszkodzie nabyciu prawa do emerytury lub renty przez sędziego z tytułu innej działalności zarobkowej, bo wyłączenie dotyczy tylko emerytury lub renty z tytułu pracy na stanowisku sędziego. Ponadto w ocenie sądu ustawodawca jednoznacznie uregulował sytuację nabycia prawa do uposażenia w stanie spoczynku i emerytury według powszechnie przyjmowanej reguły pobierania jednego świadczenia, z pozostawieniem sędziemu prawa do uposażenia.

Czy pozostanie czynnym sędzią pozbawia prawa do wypłaty emerytury wypracowanej w ZUS?

W konsekwencji w razie przejścia na emeryturę lub rentę w miejscu zatrudnienia na stanowisku dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym lub naukowym np. w szkole wyższej i jednocześnie kontynuowania służby sędziowskiej, do czasu przejścia w stan spoczynku sędzia – co do zasady – może pobierać równocześnie wynagrodzenie sędziowskie oraz emeryturę lub rentę z FUS. Natomiast z chwilą przejścia w stan spoczynku sędzia zostaje objęty regulacją wykluczającą zbieg prawa do uposażenia w stanie spoczynku z emeryturą lub rentą z FUS. 

Jeśli sędzia, będący również pracownikiem podlegającym ubezpieczeniu emerytalnemu z innego tytułu, nie kończy obu aktywności w tym samym czasie, to zasada pobierania jednego świadczenia nie ma zastosowania. Sąd uznał, że jedno świadczenie przysługuje tylko sędziemu, który już zaprzestał wszelkiej aktywności zawodowej. Natomiast w przypadku pozostawania w stosunku pracy – sędziego lub innym – nie ma przeszkód prawnych do pobierania dwóch świadczeń tj. wynagrodzenia za pracę i emerytury czy uposażenia w stanie spoczynku.