Sędziowie negują przepisy emerytalne. Prokurator Generalny się z tym nie zgadza

Obowiązek wyboru jednego ze świadczeń przy zbiegu prawa do sędziowskiego uposażenia i emerytury z ZUS nie narusza konstytucji – uważa Prokurator Generalny.

Publikacja: 05.04.2023 14:55

Sędziowie negują przepisy emerytalne. Prokurator Generalny się z tym nie zgadza

Foto: Fotorzepa/ Jerzy Dudek

Przypomnijmy, że z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego w tej sprawie wystąpiła I prezes SN Małgorzata Manowska.

Podważa w nim zgodność z ustawą zasadniczą art. 100 par. 6 i 7 prawa o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. DzU z 2020 r., poz. 2072 ze zm.). Zgodnie z tymi przepisami w razie zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z prawem do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wypłaca się wyłącznie uposażenie. Od tej reguły przewidziano jednak wyjątek. Dotyczy on sędziego, który do chwili przejścia w stan spoczynku pełnił swoją funkcję w niepełnym wymiarze czasu pracy. Takiej osobie wypłaca się emeryturę oraz uposażenie. Jest jednak pewien haczyk. Suma tych świadczeń nie może przekraczać wysokości całego uposażenia, jakie by otrzymywał, gdyby nie wykonywał swoich obowiązków w niepełnym wymiarze godzin.

Alternatywnie zakwestionowano także art. 6 pkt 1 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w zakresie, w jakim obejmuje on obowiązkiem podlegania ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym sędziów pełniących służbę w pełnym wymiarze czasu pracy, mimo iż emerytury lub renty z ZUS nie dostaną.

Praca na uczelni

W praktyce chodzi o to, że sędziowie, którzy pracują lub pracowali poza sądami, np. na uniwersytecie, muszą z tytułu takiego zatrudnienia opłacać składki na ubezpieczenia społeczne (w przeciwieństwie do systemu zaopatrzeniowego, w którym takiego obowiązku nie mają). W efekcie po osiągnięciu wieku emerytalnego przysługuje im nie tylko uposażenie w stanie spoczynku (za pracę na rzecz wymiaru sprawiedliwości), ale też emerytura z ZUS (np. za zatrudnienie na uczelni). Zgodnie z przepisami muszą jednak zdecydować się na jedno z nich.

Prokurator Generalny, jako uczestnik postępowania przed TK przygotował w tej sprawie opinię. Twierdzi w niej, że mając na względzie kwestie formalne, warunki merytorycznego rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny spełnia jedynie zarzut niezgodności art. 100 par. 6 prawa o ustroju sądów powszechnych( wyrażający zasadę wypłaty jednego świadczenia) z art. 67 ust. 1 ( tj. prawem do zabezpieczenia społecznego) w związku z art. 2 konstytucji (tj. wywodzoną z niego zasadą sprawiedliwości rozdzielczej, która przewiduje przyznanie świadczenia z zabezpieczenia społecznego na podstawie kryterium pracy). Uważa jednak, że wymienione przepisy ustawy zasadniczej nie zostały w tym przypadku naruszone.

Czytaj więcej

Sędziowie negują przepisy emerytalne. Sprawą zajmie się Trybunał Konstytucyjny

Kumulacja świadczeń

Robert Hernand, zastępca Prokuratora Generalnego, który podpisał się pod opinią do TK przypomniał, że zasada niekumulacji świadczeń obowiązuje również m.in. w systemie powszechnym.

Zwrócił też uwagę, że z orzecznictwa TK jasno wynika, że z art. 67 ust. 1 konstytucji nie da się wyprowadzić prawa do konkretnej postaci świadczenia ani określonego mechanizmu jego ustalania i waloryzowania.

Natomiast do naruszenia istoty prawa do zabezpieczenia społecznego dochodziłoby, gdyby osoby, które zaprzestaną pracy zarobkowej (w związku z osiągnięciem konkretnego wieku), zostały całkowicie pozbawione świadczeń lub gdyby ich wysokość uniemożliwiała uprawnionym zaspokojenie ich potrzeb życiowych co najmniej w podstawowym zakresie. A, jak zaznaczył PG, w niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi.

Sędzia przechodzący lub przeniesiony w stan spoczynku z powodu wieku, choroby lub utraty sił dostaje bowiem uposażenie w wysokości 75 proc. wynagrodzenia zasadniczego i dodatku za wysługę lat, pobieranych na ostatnio zajmowanym stanowisku.

PG nie dopatrzył się też naruszenia art. 2 konstytucji i wywodzonej z niego zasady sprawiedliwości rozdzielczej, która we wniosku odnoszona jest do braku odpowiedniego odzwierciedlenia opłacanych składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w pobieranym świadczeniu. Dlaczego?

Jak zauważył, brak prostej zależności między prawem do świadczeń i ich wysokością, a okresem opłacania i rozmiarem składki nie zawsze oznacza niekonstytucyjność konkretnej regulacji.

Tym bardziej, że od wynagrodzenia sędziów nie odprowadza się składek na ubezpieczenie społeczne, a uposażenie w stanie spoczynku finansowane jest z budżetu państwa.

Dlatego, jak wskazał, w sytuacji, gdy osoba, podlegająca w okresie aktywności zawodowej różnym systemom zabezpieczenia społecznego, ma wypłacane świadczenie z systemu zaopatrzeniowego ( za takie uznaje się uposażenie w stanie spoczynku) i nie może jednocześnie pobierać emerytury lub renty z FUS, to odprowadzane przez nią składki na ubezpieczenie społeczne należy postrzegać jako element wkładu w funkcjonowanie systemu ubezpieczeń społecznych, a więc element solidarności społecznej.

Przypomnijmy, że z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego w tej sprawie wystąpiła I prezes SN Małgorzata Manowska.

Podważa w nim zgodność z ustawą zasadniczą art. 100 par. 6 i 7 prawa o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. DzU z 2020 r., poz. 2072 ze zm.). Zgodnie z tymi przepisami w razie zbiegu prawa do uposażenia w stanie spoczynku z prawem do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wypłaca się wyłącznie uposażenie. Od tej reguły przewidziano jednak wyjątek. Dotyczy on sędziego, który do chwili przejścia w stan spoczynku pełnił swoją funkcję w niepełnym wymiarze czasu pracy. Takiej osobie wypłaca się emeryturę oraz uposażenie. Jest jednak pewien haczyk. Suma tych świadczeń nie może przekraczać wysokości całego uposażenia, jakie by otrzymywał, gdyby nie wykonywał swoich obowiązków w niepełnym wymiarze godzin.

Pozostało 81% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Konsumenci
Paliwo będzie droższe o 50 groszy na litrze, rachunki za gaz o jedną czwartą
Praca, Emerytury i renty
Krem z filtrem, walizka i autoresponder – co o urlopie powinien wiedzieć pracownik
Podatki
Wykup samochodu z leasingu – skutki w PIT i VAT
Nieruchomości
Jak kwestionować niezgodne z prawem plany inwestycyjne sąsiada? Odpowiadamy
Materiał Promocyjny
Mity i fakty – Samochody elektryczne nie są ekologiczne
Nieruchomości
Wywłaszczenia pod inwestycje infrastrukturalne. Jakie mamy prawa?