SN: Sprzeczność wyroków ma swoje granice

Wydanie dwóch odmiennych rozstrzygnięć między tymi samymi stronami w tym samym przedmiocie świadczy o rażącym naruszeniu prawa.

Publikacja: 08.03.2023 03:00

SN: Sprzeczność wyroków ma swoje granice

Foto: Fotorzepa / Jerzy Dudek

To sedno najnowszego wyroku Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN.

Sąd cywilny i karny

SN rozpatrywał sprawę, w której D. domagał się od spółdzielni mieszkaniowej 84 tys. zł za sprzedany jej opał, a zielonogórski Sąd Okręgowy wydał na tę kwotę nakaz zapłaty. Spółdzielnia wniosła o jego uchylenie i zawieszenie sprawy do czasu zakończenia sprawy karnej o przestępstwo niegospodarności uprzednich władz spółdzielni, przypuszczając, że spółdzielnia nie otrzymała opału w takiej ilości i gatunku, jak wynikało z faktur powoda.

SO utrzymał jednak nakaz, wskazując, że prokuratura umorzyła dochodzenie ws. zawyżania faktur, a spółdzielnia nie udowodniła, że nie otrzymała węgla zgodnie z fakturami. Poznański Sąd Apelacyjny werdykt utrzymał, choć spółdzielnia wnosiła, by poczekać na rozpoznanie jej kasacji w sprawie karnej. Na skutek tej kasacji zapadł po kilku latach wyrok uznający D. za winnego poświadczenia nieprawdy w fakturach VAT zawyżających ilości dostarczanego opału.

(Nie)normalność

Dlatego skargę nadzwyczajną w sprawie cywilnej wniósł prokurator generalny.

SN w składzie: Grzegorz Żmij, Mirosław Sadowski i ławnik Bożena Makuch, skargę uwzględnił, wskazując, że kiedy na skutek naruszenia prawa zapadają dwa orzeczenia inaczej oceniające ten sam stan faktyczny między tymi samymi stronami, a jednym z nich jest prawomocny wyrok karny skazujący za przestępstwo, powstaje sytuacja, która tworzy stan niepewności prawnej, naruszając konstytucyjne prawo do sądu, zasady zaufania do państwa i bezpieczeństwa prawnego. Uchylenie zaskarżonego skargą prawomocnego orzeczenia w postępowaniu cywilnym odpowiada konstytucyjnej zasadzie proporcjonalności. A że konieczne było jeszcze ustalenie, w których fakturach powód poświadczył nieprawdę, SN przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

– W polskich sądach zapadają sprzeczne wyroki różnych sądów, co nie powinno dziwić praktyka. Te różnice widać, jeżeli porównuje się wyroki sądów karnych i cywilnych. W postępowaniu karnym króluje bowiem zasada prawdy obiektywnej, co wymusza aktywność organów postępowania w poszukiwaniu dowodów z urzędu. Sąd cywilny wydaje natomiast orzeczenie na podstawie dowodów przedstawionych przez strony. Wyrok cywilny jest więc w znaczącym stopniu wynikiem aktywności lub bierności stron postępowania. Dlatego ustalenia faktyczne na bazie wybiórczo przedstawionych dowodów mogą się różnić od obiektywnego stanu rzeczy. Dlatego to sąd cywilny jest związany wyrokiem sądu karnego, a nie odwrotnie – wskazuje sędzia Cezary Zalewski.

Sygnatura akt: II NSNc 16/23

Opinia dla „Rzeczpospolitej”
Prof. Maciej Gutowski, UAM, adwokat

W praktyce mogą zdarzać się rozstrzygnięcia odmienne co do meritum. Wynika to z różnych standardów dowodowych w procesie karnym i cywilnym oraz z innych reguł proceduralnych. Niekiedy występuje też jedynie pozorna sprzeczność, gdy normy: cywilna i karna, różnią się przesłankami zastosowania. Czasem natomiast istotnie sprzeczność ta wymaga interwencji na poziomie SN. Pięknie, że SN to dostrzega. Bo w ubiegłym tygodniu rozpoznano trzy moje tożsame i złożone w tej samej sprawie wnioski o test bezstronności członków trzyosobowego składu w SN. Jeden wniosek został przez SN odrzucony (rozstrzygnięcie formalne, na które nie ma zażalenia), drugi inny skład SN oddalił (od tego jest zażalenie), w trzecim skład SN wezwał mnie do uzupełnienia wniosku z uwagi na jego niekompletność. Zgadzam się z SN, że wzajemnie sprzeczne decyzje sądowe są niefortunne, ale najlepiej, by SN zaczął od siebie, bo oceniać inne sądy jest łatwo.

To sedno najnowszego wyroku Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN.

Sąd cywilny i karny

Pozostało 97% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Konsumenci
Rzecznik generalny TSUE o restrukturyzacji Getin Banku: ocenić musi polski sąd
Praca, Emerytury i renty
Rząd ma problem z emeryturami. Trybunał wymusił kosztowne zmiany
Prawo dla Ciebie
Miliony z Funduszu bez konkursów. Eksperci są pewni: Ziobro złamał konstytucję
Podatki
Skarbówka będzie łapać już tylko prawdziwych oszustów
Materiał Promocyjny
Jaki jest proces tworzenia banku cyfrowego i jakie czynniki są kluczowe dla jego sukcesu?
Sądy i trybunały
SN dopuszcza piętrowe wyłączenia sędziów
Płace
Ostatnia taka podwyżka pensji. W przyszłym roku czeka nas rewolucja