Trybunał: Ludzka partenota nie jest embrionem, może być przedmiotem patentu

Organizm powstały w drodze partenogenezy z ludzkiej niezapłodnionej komórki jajowej nie jest embrionem, jeśli nie ma wrodzonej zdolności do rozwinięcia się w jednostkę ludzką - orzekł Trybunał Sprawiedliwości UE w Luksemburgu.

Publikacja: 21.12.2014 08:00

Trybunał: Ludzka partenota nie jest embrionem, może być przedmiotem patentu

Foto: Fotorzepa

Wyrok TSUE z 18 grudnia 2014 r. w sprawie C-364/13 rozstrzyga sporną dotychczas kwestię, czy można opatentować wynalazki biotechnologiczne wiążące się z wykorzystaniem ludzkich komórek jajowych aktywowanych w drodze partenogenezy (dzieworództwa). Partenogeneza polega na aktywacji podziału i rozwoju komórki jajowej bez udziału plemników, lecz za pomocą bodźców chemicznych i elektrycznych. Powstały w ten sposób organizm jest zwany „partenotą".

Czy takie organizmy mogą być wykorzystywane w biotechnologii? Unijna dyrektywa w sprawie ochrony prawnej wynalazków biotechnologicznych wyklucza opatentowanie wynalazków, których wykorzystanie byłoby sprzeczne z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami. Jako przykład podaje wykorzystywanie embrionów ludzkich do celów przemysłowych lub handlowych. W wyroku z 2011 r. w sprawie Brüstle (C-34/10) TSUE stwierdził, że "pojęcie embrionu ludzkiego obejmuje także niezapłodnione ludzkie komórki jajowe, które zostały pobudzone do podziału i dalszego rozwoju w drodze partenogenezy, ponieważ takie komórki jajowe mogą zapoczątkować proces rozwoju jednostki ludzkiej, tak jak embriony powstałe w wyniku zapłodnienia komórki jajowej".

Pojęcie „embrionu ludzkiego" zdefiniowane w wyroku sprzed trzech lat zrodziło wątpliwości wysokiego sądu sprawiedliwości Zjednoczonego Królestwa (High Court of Justice ), który rozpatrywał spór między spółką International Stem Cell Corporation (ISCO) a brytyjskim urzędem patentowym. Sąd poprosił TSUE o odpowiedź, czy dotyczy ono tylko organizmów, które mogą rozwinąć się w istotę ludzką. Sąd dodał, że zgodnie z aktualną wiedzą naukową partenoty nie mogą w żadnym wypadku rozwinąć się w jednostkę ludzką.

Trybunał stwierdził, że organizm niezdolny do rozwinięcia się w jednostkę ludzką nie jest embrionem w rozumieniu dyrektywy w sprawie ochrony prawnej wynalazków biotechnologicznych. To oznacza, że co do zasady wykorzystanie takiego organizmu do celów przemysłowych lub handlowych może zostać opatentowane.

- Aby móc zostać uznaną za „embrion ludzki", niezapłodniona ludzka komórka jajowa musi koniecznie mieć wrodzoną zdolność rozwinięcia się w jednostkę ludzką. W konsekwencji sama okoliczność, iż ludzka komórka jajowa aktywowana w drodze partenogenezy rozpoczyna proces rozwoju, nie jest wystarczająca do uznania jej za „embrion ludzki". Natomiast w sytuacji, gdy taka komórka jajowa ma wrodzoną zdolność rozwinięcia się w jednostkę ludzką, powinna ona być traktowana we wszystkich stadiach swojego rozwoju w taki sam sposób, jak zapłodniona ludzka komórka jajowa – uznał Trybunał.

Dodał, że do brytyjskiego sądu należy ustalenie, czy w świetle wiedzy, która została wystarczająco zbadana i potwierdzona w międzynarodowej nauce medycyny, organizmy będące przedmiotem wniosków ISCO o rejestrację mają wrodzoną zdolność rozwinięcia się w jednostkę ludzką, czy też nie mają takiej zdolności.

- To orzeczenie jest w stu procentach racjonalne - skomentował w rozmowie z Polską Agencją Prasową embriolog prof. Marek Maleszewski z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. - Jeśli chcemy przyjąć, że ludzki zarodek ma jakiś określony status prawny, to przynajmniej musimy przyjąć, że jest to zarodek, o którym wiemy, że ma on pełny potencjał rozwojowy aż do urodzenia. Jeżeli wiadomo, że zarodek się nie rozwinie w człowieka, to wtedy nie ma już z tym problemu etycznego.

Sądy i trybunały
Sędzia Piebiak może stracić immunitet. Oskarża go były lider KOD
Materiał Promocyjny
Tajniki oszczędnościowych obligacji skarbowych. Możliwości na różne potrzeby
Konsumenci
Frankowicze mają nowy sposób na banki. Donoszą do prokuratury
Podatki
Ryczałtowcy chcą dzielić biznes, by obniżyć składkę zdrowotną
Praca, Emerytury i renty
Będzie dodatkowa waloryzacja emerytur i rent. Rząd odsłania karty
Materiał Promocyjny
Naukowa Fundacja Polpharmy ogłasza start XXIII edycji Konkursu o Grant Fundacji
Nieruchomości
Mieszkania społeczne. Koniec wyodrębniania na własność