Podział majątku po rozwodzie: deklaracja notarialna przegrywa z kodeksem rodzinnym

Deklaracja notarialna o pochodzeniu środków nie jest decydująca przy kwalifikowaniu majątku jako wspólnego bądź osobistego. O tym decyduje prawo (art. 33 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). W razie sporu badane są inne okoliczności, zwłaszcza z jakich źródeł środki pochodziły. To sedno najnowszego wyroku Sądu Najwyższego (sygnatura akt: II CSK 363/11).

Żona płaciła, małżonkowie kupowali

Kwestia ta wynikła w sprawie o podział majątku wspólnego między Mariuszem i Renatą M., na który składało się mieszkanie o wartości 160 tys. zł i używany opel astra wyceniony na 1400 zł.

Sąd Rejonowy Łódź-Widzew przyznał auto mężczyźnie, a mieszkanie kobiecie. Ustalił, i fakty były niesporne, że 15 lat temu nabyli oni dwupokojowe mieszkanie przy ul. Pomorskiej za pieniądze, które Renata M. uzyskała ze sprzedaży jej własnej działki. Wcześniej dostała ją w darowiźnie od siostry, a więc były to jej osobiste pieniądze. Akt notarialny twierdził jednak, że małżonkowie M. kupują to mieszkanie „za fundusze należące do wspólności majątkowej małżeńskiej, w której pozostają". Rok później dokonali sprzedaży (a w zasadzie zamiany) tego mieszkania, nabywając nieco mniejsze spółdzielcze, ale o lepszym standardzie, i właśnie to mieszkanie było przedmiotem sądowego podziału (wycenione na 160 tys. zł).

Sąd rejonowy uznał, że mieszkanie jest surogatem tego pierwszego, kupionego za pieniądze kobiety, stanowi więc jej majątek osobisty, a mąż nie ma do niego żadnych praw, także do spłaty. Zgodnie bowiem z art. 33 pkt 10 k. r. i. o. do majątku osobistego każdego z małżonków należą także przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, a takim majątkiem osobistym są niewątpliwie przedmioty nabyte poprzez darowiznę (szerzej o składzie majątku osobistego w ramce).

Akt nie rozstrzyga

Sąd okręgowy był innego zdania i zaliczył mieszkanie do majątku wspólnego byłych małżonków, uznał bowiem, że deklarując w akcie notarialnym, że mieszkanie nabywane jest do majątku wspólnego, żona dokonała transferu swoich pieniędzy do majątku wspólnego. W konsekwencji zasądził na rzecz męża spłatę połowy wartości mieszkania (80 tys. zł). Zdecydowały o tym informacje zawarte w akcie notarialnym.

Skargę kasacyjną złożyła oczywiście kobieta, a jej pełnomocnik adwokat Michał Adamczyk przekonywał SN, że informacja o pochodzeniu majątku, choćby z aktu notarialnego, nie stanowi aktu woli, nie mogła więc przesunąć majątku żony do majątku wspólnego. Można sobie wyobrazić takie rozszerzenie wspólności majątkowej, ale musiałoby być ono wyraźnie wyrażone, a nie w sposób dorozumiany.

Sąd Najwyższy podzielił to stanowisko.

– Oświadczenie notarialne o pochodzeniu środków na poczet ceny nie przesądza o ich charakterze – powiedział sędzia Grzegorz Misiurek. – O tym decydują zasady kodeksu rodzinnego (art. 33). SO dokonał powierzchownej oceny, nie do zaakceptowania. Dlatego musi dokonać ponownego rozliczenia.

Mimo że akt nie przesądza definitywnie o pochodzeniu środków, notariusze dopytują o te informacje i je zapisują w akcie.

– To nasz obowiązek, chodzi o zabezpieczenie naszych klientów na wypadek sporu np. o podział majątku – powiedziała „Rz" Anna Dańko-Roesler, notariusz z Warszawy. – Często są to bardzo dokładne informacje, że np. pieniądze pochodzą z darowizny od rodziców z danego dnia, i choć notariusz nie ma narzędzi, by je weryfikować, to w przyszłym sporze zapewne mogą mieć znaczenie.

Czym nie trzeba się dzielić

- przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,

- nabyte w spadku lub darowiźnie, chyba że inna była wola spadkodawcy, darczyńcy,

- służące wyłącznie do osobistych potrzeb małżonka,

- prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,

- odszkodowanie za uszkodzenie ciała lub rozstroju zdrowia albo zadośćuczynienie,

- wierzytelność z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z działalności zarobkowej,

- uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia małżonków,