Fotoradary. Właściciel auta nie musi donosić na samego siebie

Pomimo rozwoju technologii (lepsze kamery, możliwość porównania zdjęcia wykonanego fotoradarem z fotografiami zgromadzonymi np. w bazie PESEL) na początku postępowania Inspekcja Transportu Drogowego nie jest w stanie jednoznacznie stwierdzić, że posiadacz pojazdu był jednocześnie sprawcą wykroczenia zarejestrowanego przez fotoradar. Dlatego w takich sytuacjach, obsługujące sieć fotoradarów Centrum Automatycznego Nadzoru nad Ruchem Drogowym (CANARD) kieruje pismo do właściciela, w którym przedstawia mu trzy opcje.

Pierwsza możliwość to przyznanie się do popełnienia zarejestrowanego wykroczenia (najczęściej w postaci przekroczenia dopuszczalnej prędkości). Jeśli to nie posiadacz prowadził pojazd, wówczas – na podstawie art. 78 ust. 4 prawa o ruchu drogowym ma obowiązek wskazania osoby, która w czasie popełnienia zarejestrowanego wykroczenia siedziała za kierownicą. Za niewskazanie jej grozi grzywna z art. 96 § 3 kodeksu wykroczeń (do 8 tys. zł w postępowaniu mandatowym i do 30 tys. zł w postępowaniu sądowym).

W ubiegłym roku CANARD wystosował ponad 1,3 mln takich wezwań oraz skierował do sądu 453 wnioski o ukaranie z art. 96 § 3 k.w.

RPO ma wątpliwości konstytucyjne

Takie ukształtowanie przepisów, zdaniem rzecznika praw obywatelskich, jest niezgodne z konstytucją, z uwagi na naruszenie zasady domniemania niewinności oraz prawa do obrony. Zdaniem prof. Marcina Wiącka obecne brzmienie art. 96 § 3 k.w. tych gwarancji nie zapewnia.

– W obecnym stanie prawnym sprawca wykroczenia nie ma możliwości skorzystania z prawa do milczenia wyrażonego przez zasadę nemo tenetur se ipsum accusare – wskazywał RPO.

Taka praktyka ukształtowała się, mimo iż art. 20 § 3 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczeniach stanowi, że do obwinionego w postępowaniach wykroczeniowych stosuje się odpowiednio m.in. art. 74 § 1 kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z tym przepisem oskarżony nie ma obowiązku dowodzenia swej niewinności ani dostarczania dowodów na swoją niekorzyść.

Czytaj więcej

Policja

Minister sprawiedliwości nie przepuścił pieszej. „Rzeczpospolita” ujawnia statystyki wypadków

Co drugi wypadek z udziałem pieszych ma miejsce na pasach - wynika z danych, które ujawnia „Rzeczpospolita”. Ale liczba wypadków i ofiar śmiertelny...

Co prawda, niektóre sądy – np. Sąd Okręgowy w Poznaniu (sygnatura akt: IV Ka 510/196) – brały to pod uwagę i stwierdzały, że „w sytuacji, kiedy właściciel lub posiadacz pojazdu sam pojazdem kierował lub go używał i dopuścił się w tym czasie popełnienia wykroczenia drogowego, nie ma on obowiązku wskazania, na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie”, ale w orzecznictwie dominuje interpretacja odmienna.

Dlatego też RPO zwracał się do Senatu i ministra sprawiedliwości o podjęcie inicjatywy ustawodawczej w kierunku dodania do art. 96 k.w. § 4, w którym byłoby jednoznacznie wskazane, że „nie podlega karze z § 3 ten, kto nie wskaże na żądanie uprawnionego organu, komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie, gdy udzielona w ten sposób informacja mogłaby stanowić dowód w postępowaniu w sprawie o wykroczenie przeciwko niemu samemu”.

MS zwrócił się do Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego o zaopiniowanie tej propozycji. Zdaniem autora opinii, prof. Andrzeja Sakowicza, ingerencja ustawodawcy jest zbędna. Jak przypomina, art. 96 § 3 k.w. był już przedmiotem oceny przez Trybunał Konstytucyjny. W uzasadnieniu wyroku z marca 2014 r. (sygnatura akt: P 27/13), TK stwierdził, że odpowiedzialność za wykroczenie określone w art. 96 § 3 k.w. jest wyłączona w sytuacji, gdy właściciel lub posiadacz pojazdu uchyla się od obowiązku wskazania, komu go powierzył na podstawie art. 74 § 1 k.p.k. w związku z art. 20 § 3 k.p.s.w.

Orzecznictwo TK i stanowisko doktryny są spójne: nie można żądać od właściciela pojazdu samooskarżania

– Tym samym TK podzielił pogląd wypowiadany w doktrynie, że właściciel lub posiadacz pojazdu nie ma obowiązku wskazania, komu go powierzył do kierowania lub używania w oznaczonym czasie, jeżeli sam tym pojazdem kierował lub go używał i dopuścił się np. wykroczenia przekroczenia prędkości zarejestrowanego za pomocą urządzenia rejestrującego – wskazuje prof. Sakowicz, dodając, że podobne stanowisko zostało zaprezentowane w uzasadnieniu innego wyroku TK (sygnatura akt: K3/13) i postanowienia (sygnatura akt: SK 64/13).