Zwalniając z kosztów referendarz nie wymierza sprawiedliwości

[b]Trybunał Konstytucyjny zdecydował wczoraj (1 grudnia 2008 r., sygn. P 54/07), że orzekanie przez referendarzy o kosztach sądowych i kosztach procesu nie jest wymierzaniem sprawiedliwości, lecz czynnością dodatkową. [/b]

– [b]Dopuszczalne jest więc, by sądy w tej sprawie nie orzekały w pierwszej instancji, lecz decyzja referendarzy była tylko weryfikowana przez sąd[/b] – uzasadniał wyrok sędzia sprawozdawca Marek Kotlinowski.

Jest to odpowiedź na pytanie prawne poznańskiego sądu rejonowego, przed którym zawisła sprawa Sławomira B. dotycząca zwolnienia go z kosztów sądowych na podstawie decyzji referendarza sądowego.

Przepisy stanowią, że wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych rozpatruje albo sąd rejonowy, albo referendarz. Postanowienie wydane przez sąd rejonowy można zaskarżyć do drugiej instancji, którą jest sąd okręgowy, tymczasem odwołanie od postanowienia wydanego przez referendarza rozpatruje, jako druga instancja, sąd rejonowy.

Poznański sąd miał wątpliwości, czy przepisy te nie ograniczają ubiegającym się o zwolnienie z kosztów sądowych drogi do sądu i czy nie kreują nierówności wobec prawa.

Standard rozpatrywania analogicznej sprawy przez dwie instancje (przez sąd rejonowy i okręgowy jako drugą instancję) jest bowiem wyższy niż w razie rozpoznania jej tylko przez urzędnika sądowego, jakim jest referendarz, oraz przez sąd rejonowy, który w takim wypadku jest sądem odwoławczym.

Sąd poznański postawił też Trybunałowi pytanie, czy referendarz sądowy może być traktowany na równi z sądem, skoro nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości.

Pierwsza rozprawa dotycząca kompetencji referendarza sądowego i wydawanych przez niego decyzji odbyła się 15 lipca. Wynikało z niej, że w zasadzie chodzi o rozstrzygnięcie zagadnienia kompetencji tej nowej i nieukształtowanej jeszcze do końca instytucji.

Referendarz to urzędnik sądowy, którego zadaniem jest odciążenie sędziego i uwolnienie go od wykonywania spraw niezwiązanych ściśle ze sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości, lecz uznanych przez ustawodawcę za materię dotyczącą ochrony prawnej. Przydzielono mu więc do załatwiania takie sprawy towarzyszące wymiarowi sprawiedliwości, jak związane z księgami wieczystymi czy opłatami sądowymi.

Przepisy okazały się jednak niekonsekwentne, gdyż pozostała w nich również możliwość rozpatrywania wniosków o zwolnienie z opłat także przez sądy. [b]W różnych sądach praktyka w tej kwestii jest więc różna.[/b]

Na lipcowej rozprawie przepisu bronili przedstawiciele marszałka Sejmu i prokuratora generalnego. Ich zdaniem wątpliwości poznańskiego sądu nie mają podstaw, bo referendarzy ustanowiono właśnie po to, aby usprawnić wymiar sprawiedliwości i skrócić drogę sądową. Zróżnicowanie sytuacji osób ubiegających się o zwolnienie z kosztów sądowych wynika z dwoistej procedury, a nie z przepisów – przekonywali na rozprawie.