Nie będzie łatwej reprywatyzacji lasów

Zwrotu na szeroką skalę nieruchomości rolnych i leśnych bezprawnie zabranych ich właścicielom po II wojnie światowej nie będzie. W środę Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę niekorzystną dla dawnych właścicieli i ich spadkobierców. Dzięki niej Skarbowi Państwa łatwiej będzie zasiedzieć własność nieruchomości rolnych i leśnych. Dawnych właścicieli czeka długa i mozolna walka w sądzie, by do tego nie dopuścić.

Opresyjny przepis

Środowa uchwała rozstrzygnęła bowiem, jakie skutki wywierał przepis, który przez długie lata blokował zwroty tych gruntów.

Chodzi o art. 9 ust. 3 i 4 (a po zmianie numeracji art. 16 ust. 3 i 4) ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (dalej: ustawa) oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej.

Przepisy przewidywały, że jeżeli dawny właściciel wystąpił do sądu o zwrot zabranej mu przez władze ludowe ziemi rolnej lub lasu, ten musiał zawiesić sprawę i zwrócić się do ówczesnych organów administracji państwowej. Te wydawały zaś decyzję o przejściu nieruchomości na własność państwa. Postępowanie sądowe było umarzane.

Stosowany w praktyce przepis miał więc ewidentnie charakter opresyjny i co do tego nikt nie ma wątpliwości.

Wreszcie przyszła odwilż

Po zmianie ustroju i utracie mocy obowiązującej tych przepisów (tj. od 1 stycznia 1992 r.) coraz więcej dawnych właścicieli i ich rodzin, licząc na sukces, zaczęło występować do sądów o zwrot.

Reakcja Skarbu Państwa, w tym nadleśnictw, zawsze jest taka sama, a mianowicie występują do sądu o zasiedzenie. Sądy orzekają różnie i raz Skarbowi Państwa udaje się przejąć las czy grunty na własność, a innym razem dawnym właścicielom odzyskać to, co im zabrano. Rozbieżności występowały także w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Dlatego SN, rozpatrując skargę kasacyjną w konkretniej sprawie (tj. nadleśnictwa Przymuszewo), postanowił zadać pytanie prawne składowi siedmiu sędziów, by raz na zawsze rozwiać wątpliwości.

– Te rozbieżności biorą się z różnej interpretacji art. 9 ust. 3 i 4 (a po zmianie numeracji art. 16 ust. 3 i 4) ustawy – tłumaczy adwokat Krzysztof Szocik. – Część sądów oraz prawników uważa, że w czasie kiedy on obowiązywał, czyli od 12 marca 1958 r. do 1 stycznia 1992 r., doszło automatycznie do zawieszenia biegu zasiedzenia na rzecz Skarbu Państwa. Nikt bowiem nie miał szans w tych latach na pozytywne rozstrzygnięcie. Przepis ten stanowił więc siłę wyższą.

Są jednak i głosy przeciwne. – To prawda, przepis był represyjny – przyznaje Marcin Gocłowski, starszy radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. – Niemniej nie można interpretować go w ten sposób, że we wszystkich sprawach zawiesza on bieg przedawnienia. Każdy przypadek sądy powinny bowiem badać indywidualnie, czy np. dana osoba z obawy o swoje zdrowie i życie rodziny obawiała się wcześniej wystąpić z powództwem do sądu.

Jaka uchwała

W środę SN uznał, że obowiązywanie art. 9 ust. 3 i 4 (art. 16 ust. 3 i 4) ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych nie zawieszało biegu zasiedzenia nieruchomości rolnych i leśnych na rzecz Skarbu Państwa.

sygnatura akt: III CZP 82/14