OIga Siemaszko, pierwsza dama polskiej ilustracji w Bibliotece Narodowej

Nie bez powodu Olgę Siemaszko (1911–2000) nazywano pierwszą damą polskiej ilustracji. Nie chodziło tylko o pozycję w środowisku, lecz również o niepowtarzalną elegancję jej prac malarskich i rysunkowych.

Olga Siemaszko, królowa polskiej powojennej ilustracji

Była ilustratorką i projektantką graficzną plakatów, pocztówek, kalendarzy, okładek płyt, pierwszą kierowniczką artystyczną poczytnego czasopisma dla dzieci „Świerszczyk” (1945–1961) i jedną z redaktorek graficznych Czytelnika.

Współpracowała także m.in. z Bohem Press, Naszą Księgarnią, Biurem Wydawniczym „Ruch”, Krajową Agencją Wydawniczą oraz Książką i Wiedzą.

Kształciła się w krakowskiej Szkole Przemysłu Artystycznego (1930–35) i w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych (1935–39). Jej powojennym debiutem, jako ilustratorki, było opracowanie graficzne do książki Bohdana Brzezińskiego „O kaczce, która kaszkę warzyła” (1945).

Jej styl, właściwie przez ponad pół wieku niezmienny, rozpoznać można od razu. Anita Wincencjusz-Patyna, kuratorka wystawy, definiuje go następująco: „świat przedstawiony, jakby utkany nitką brabanckiej koronki klockowej, uwiódł pokolenia czytelników, a tekstom przydał czaru, liryzmu, subtelnego piękna, ale i sporej dawki humoru. Delikatny, precyzyjny kontur, często wykonany ołówkiem, wypełnia płasko traktowany kolor. Siemaszko swobodnie zestawia pastelowe odcienie z nasyconymi barwami. Artystka dba o detal, starannie komponuje swoje ilustracje, często zamykając je w ramki. Te cechy wywodzą jej twórczość w prostej, choć długiej linii od średniowiecznego iluminatorstwa, idealnie wpisując się w bogatą tradycję zdobienia ksiąg”.

Olga Siemaszko ilustrowała baśnie, bajki i legendy. Ale nie tylko

Najczęściej ilustrowała baśnie, bajki, legendy i opowieści fantastyczne. Znakomity kolega po fachu, Mieczysław Piotrowski trafnie zauważył: „Olga Siemaszko wprowadza nas w krainę, o której Paul Klee powiedział, że dzieje się dwa centymetry nad powierzchnią ziemi, u podnóża trawy, krainy niewidzialnych zdarzeń”. Niemała liczba zilustrowanych przez nią tytułów adresowana była także do czytelników dorosłych (Julian Tuwim, Calderon de la Barca, Jarosław Iwaszkiewicz, Maria Broniewska).

Swoją uwagę kierowała nie tylko na bohaterów i ich otoczenie, ale także na rekwizyty, pozornie nieistotne elementy. Ilustratorka przyznała w jednym z wywiadów: „bawię się różnymi drobiazgami, (…) i myślę, że mój odbiorca też lubi oglądać takie przedmioty, jak dzbanki, foteliki i inne „martwe naturki”.

Zwieńczeniem dokonań było wpisanie jej nazwiska na Honorową Listę im. Hansa Christiana Andersena w 1986 roku oraz przyznanie jej medalu od Polskiej Sekcji IBBY za całokształt twórczości.

Na wystawie w Bibliotece Narodowej (Gmachu Głównym) prezentowane będą oryginalne prace rysunkowe i malarskie Olgi Siemaszko, które w większości zostały opublikowane w książkach dla dzieci. Największy zespół tworzą ilustracje do „Alicji w Krainie Czarów” Lewisa Carrolla (1969), inne pochodzą z utworów „Sześciopiętrowy dzień” Anny Kamieńskiej, „Hej, z drogi!” Janiny Porazińskiej i zbioru wierszy Ryszarda Marka Grońskiego zatytułowanego „Kiedy tramwaje idą spać…”.

Są i takie ilustracje, które zagościły na okładkach poczytnych książek – „Nalle, wesoły niedźwiadek” Gösty Knutssona czy „Bajeczek” Józefa Ignacego Kraszewskiego. Inne zaś powstały do utworów Juliana Tuwima i Tadeusza Konwickiego, adresowanych do dorosłych czytelników.

Wybrane przykłady prac z przebogatej spuścizny ilustratorskiej Olgi Siemaszko pokazują, jak doskonale artystka czuła atmosferę naznaczoną surrealizmem, jak umiejętnie trącała struny absurdu, co więcej, zawsze czyniąc to z dużym wdziękiem i szczególną retro elegancją.

Zaplanowano również wydarzenia towarzyszące wystawie, obejmujące cykl wykładów i spotkań – począwszy od 27 września i w kolejne soboty października o godz. 16:00 w Pałacu Rzeczypospolitej w Warszawie przy placu Krasińskich.

Tematy wykładów i spotkań to: „Kiedy tramwaje idą spać – o surrealizmie w twórczości Olgi Siemaszko”, „Kreska, barwa, detal – o polskiej szkole ilustracji”, „Sztuka plakatu – o polskiej szkole plakatu”, „Magia sceny – o projektach kostiumów i scenografii teatralnej na przykładzie projektów Olgi Siemaszko”.