Nieruchomości

Dom w spadku, czyli nieoczekiwane kłopoty

www.sxc.hu, Viktors Kozers VK Viktors Kozers
Dostaliśmy nieruchomość w spadku. Jednak po wydaniu postanowienia o podziale spadku znalazł się testament, w którym zmarły właściciel zdecydował inaczej niż sąd. Tracimy działkę i mieszkanie? A może czasem lepiej w ogóle odrzucić spadek?
[b]Rz: Jak dotrzeć do danych o nieruchomościach, które przypadły nam w spadku?[/b]
[b]Marcin Jasiński:[/b] Dane dotyczące stanu prawnego nieruchomości, w tym właściciela, są zawarte w księdze wieczystej prowadzonej przez właściwy sąd wieczystoksięgowy dla danej nieruchomości (art. 1 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=163015]ustawy z 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece[/link]). Księgi wieczyste są jawne, w związku z tym każdy zainteresowany może uzyskać odpis księgi wieczystej prowadzonej dla danej nieruchomości, co pozwoli ustalić jej stan prawny, w tym osobę będącą jej właścicielem lub użytkownikiem wieczystym.
[b]A co w sytuacji, gdy nie posiadamy numeru księgi wieczystej odziedziczonej nieruchomości?[/b] Bez tego numeru uzyskanie odpisu księgi wieczystej nie będzie możliwe. W takim wypadku niezbędne będzie uzyskanie informacji z ewidencji gruntów i budynków (kataster nieruchomości), dostępnej w starostwie. W ewidencji gruntów i budynków znajdują się m.in. informacje dotyczące położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz klas gruntów, a także oznaczenie ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty. Warto wiedzieć, że informacje dotyczące oznaczenia księgi wieczystej są jawne, w przeciwieństwie do danych właściciela nieruchomości. Wypis z operatu ewidencyjnego, zawierający dane właściciela nieruchomości, może uzyskać oprócz samego właściciela także podmiot, który posiada interes prawny związany z gruntami, budynkami lub lokalami będącymi przedmiotem wypisu. [b]Co się stanie w sytuacji, gdy znajdzie się testament, w którym będą inne dyspozycje, niż wynikałoby to z sądowego podziału spadku?[/b] Przede wszystkim należy wskazać, iż obowiązujące przepisy prawa zawierają szereg uregulowań mających na celu uniknięcie takiej sytuacji. Mianowicie sąd zobowiązany jest do zbadania z urzędu, czy spadkodawca pozostawił testament, oraz wezwania do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament u niej się znajduje (art. 670 [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=70930]kodeksu postępowania cywilnego[/link]). Trzeba zaznaczyć, że za dowód potwierdzający, iż spadkodawca nie pozostawił testamentu, jest uznane zapewnienie złożone przez zgłaszającego się spadkobiercę. W odniesieniu do skutków złożenia takiego zapewnienia jest ono równoznaczne ze złożeniem zeznań pod przyrzeczeniem, o czym sędzia powinien uprzedzić składającego zapewnienie. Ponadto osoba, która jest w posiadaniu testamentu sporządzonego przez spadkodawcę, zobowiązana jest do złożenia go w sądzie spadku, gdy dowie się o śmierci spadkodawcy. Zgodnie z treścią art. 646 kodeksu postępowania cywilnego, w przypadku gdyby taka osoba uchylała się od powyższego obowiązku, będzie ponosiła odpowiedzialność za wynikłą z tego tytułu szkodę. Jeśli jednak po wydaniu postanowienia w sprawie podziału spadku okaże się, że testament jednak istnieje i zawiera odmienne zapisy dotyczące osób będących spadkobiercami lub udziałów w spadku, możliwe jest uchylenie lub zmiana postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku oraz aktu poświadczenia dziedziczenia. Zgodnie bowiem z treścią art. 679 kodeksu postępowania cywilnego dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą (w przypadku gdy testament powołuje inną osobę lub osoby do spadku) lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku. Po zmianie lub uchyleniu stwierdzenia nabycia spadku istnieje możliwość zmiany postanowienia o dziale spadku w trybie wznowienia postępowania. [b]Kto może o to wnioskować i w jakim czasie?[/b] Wniosek taki może złożyć każdy zainteresowany, tj. osoba mająca interes prawny w prawidłowym wykazaniu następstwa po spadkodawcy. Złożenie wniosku o zmianę lub uchylenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia nie jest ograniczone terminem z wyjątkiem sytuacji, gdy osoba była uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Wtedy może żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, tylko w przypadku, gdy swoje żądanie opiera na podstawie, której nie mogła powołać w ramach postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, oraz złoży wniosek o zmianę przed upływem roku od dnia, w którym uzyskała tę możność. W razie przeprowadzenia dowodu, zgodnie z którym spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku, zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 679 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego). Opisany powyżej tryb zmiany lub uchylenia stwierdzenia nabycia spadku stosuje się odpowiednio do zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia. Jednakże w przypadku, gdy okaże się, że istnieje więcej niż jeden zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia dotyczący tego samego spadku, sąd na wniosek zainteresowanego uchyli wszystkie zarejestrowane akty poświadczenia dziedziczenia i wyda postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Natomiast w sytuacji, gdy obok takiego aktu istnieje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd uchyla akt poświadczenia dziedziczenia (art. 669 (1) kodeksu postępowania cywilnego). [b]Czy jeśli nieruchomości wchodzące w skład spadku są w złym stanie, można odmówić przyjęcia takiego spadku?[/b] Zgodnie z treścią art. 1012 [link=http://aktyprawne.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=70928]kodeksu cywilnego[/link] istnieje możliwość odrzucenia spadku. W tym celu należy złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania do spadku. Oświadczenie takie powinno zostać złożone przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. [b]Jakie są konsekwencje odrzucenia spadku?[/b] Stosownie do treści art. 1020 kodeksu cywilnego spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. W jego miejsce do spadku powołani zostaną jego zstępni, a gdy nie będzie miał zstępnych, mogą dziedziczyć jego krewni powołani w dalszej kolejności – w konsekwencji nawet gmina lub Skarb Państwa. Jeżeli całość spadku dziedziczy spadkobierca testamentowy, to skutkiem odrzucenia przez niego spadku będzie dziedziczenie spadku przez spadkobierców ustawowych. Natomiast w przypadku, gdy było kilku spadkobierców testamentowych i jeden z nich spadek odrzucił, w konsekwencji przeznaczony dla niego udział, w braku odmiennej woli spadkodawcy, przypada pozostałym spadkobiercom testamentowym w stosunku do przypadających im udziałów. Możliwe jest jednak zaskarżenie oświadczenia o odrzuceniu spadku, na skutek którego zostanie ono uznane za bezskuteczne, w przypadku gdy wniosą o to pokrzywdzeni wierzyciele. [b]A jeśli spadek został przyjęty – np. dom i działki – a okazuje się, że nieruchomość jest obciążona hipotekę, co wtedy? Przyjmujemy spadek ze zobowiązaniami, nawet jeśli przewyższają wartość nieruchomości?[/b] W takiej sytuacji odpowiedzialność za zobowiązania związane z przyjętym spadkiem zależna jest od tego, czy spadek został przyjęty wprost czy z dobrodziejstwem inwentarza. Przyjmując spadek wprost, odpowiadamy za zobowiązania bez ograniczenia, czyli nie tylko majątkiem spadkowym, ale również całym swoim majątkiem osobistym. W związku z powyższym w sytuacji, gdy zobowiązania przewyższają wartość nieruchomości i całego spadku, jesteśmy zobowiązani do spłacenia całości długów spadkowych (art. 1031 § 1 kodeksu cywilnego). Natomiast w drugim przypadku, gdy przyjmujemy spadek z dobrodziejstwem inwentarza, ponosimy odpowiedzialność za zobowiązania związane z przyjętym spadkiem jedynie do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku, bez odpowiedzialności majątkiem osobistym, co powoduje, że nasza odpowiedzialność za zobowiązania długów spadkowych ogranicza się do wartości spadku. Należy jednak podkreślić, iż pomimo przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza sytuacja przedstawiona powyżej ulega zmianie, jeżeli spadkobierca podstępnie nie podał do spisu inwentarza przedmiotów należących do spadku. Wtedy ograniczenie odpowiedzialności spadkobiercy za długi spadkowe odpada. Odmiennie wygląda odpowiedzialność za długi spadkowe, gdy nieruchomość ma obciążoną hipotekę. W takiej sytuacji spadkobierca, jako następca prawny dłużnika rzeczowego z tytułu hipoteki, nie może się powołać na ograniczenia odpowiedzialności za długi spadkowe w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. [ramka][b]Warto wiedzieć[/b] [srodtytul]Spadek w kredycie[/srodtytul] [b]Co robić, jeśli nieruchomość należąca do masy spadkowej została kupiona na kredyt? Czy spadkobierca musi porozumieć się z bankiem w sprawie dalszego spłacania rat?[/b] >> Zgodnie z art. 922 [link=http://aktyprawne.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=70928]kodeksu cywilnego[/link] na spadkobierców przechodzą prawa i obowiązki majątkowe zmarłego. Wobec powyższego zarówno spadkobiercy, jak i bank będą związani postanowieniami umowy kredytu, m.in. w zakresie harmonogramu spłat kredytu, chyba że w umowie kredytowej postanowiono, iż wraz ze śmiercią kredytobiorcy umowa kredytu wygaśnie lub spłata kredytu stanie się natychmiast wymagalna. >> Niezależnie od tego spadkobierca powinien poinformować bank o śmierci spadkodawcy. >> Bank nie może żądać spełnienia świadczenia przed ustaleniem kręgu zobowiązanych w drodze sądowego stwierdzenia nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia. >> Dopiero po ustaleniu kręgu spadkobierców dopuszczalne będzie wszczęcie egzekucji wierzytelności banku, np. przez wystawienie bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko spadkobiercy, w przypadku uzgodnienia, iż kredyt wygasa lub będzie natychmiast wymagalny w związku ze śmiercią kredytobiorcy.[/ramka] [ramka][srodtytul]Kiedy dochodzi do dziedziczenia[/srodtytul] [i][b]Zmarł ojciec czytelnika, nie ma testamentu (przynajmniej nic o nim nie wiadomo). Po zmarłym ojcu pozostało mieszkanie, dom na działce rekreacyjnej i dwie, trzy niezabudowane działki pod miastem. Od czego zacząć podział spadku? Jakie formalności są niezbędne do podjęcia działań w tym zakresie? [/b][/i] [b] Marcin Jasiński, radca prawny w kancelarii Gide Loyrette Nouel specjalista prawa nieruchomości:[/b] – Do dziedziczenia dochodzi z chwilą otwarcia spadku, tj. z chwilą śmierci spadkodawcy, z mocy samego prawa, czyli bez konieczności wydania w tym celu jakiegokolwiek orzeczenia. W przypadku, gdy spadkodawca nie pozostawił testamentu, testament jest nieważny albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą, następuje tzw. dziedziczenie ustawowe (na podstawie przepisów kodeksu cywilnego). W przypadku takiego dziedziczenia w pierwszej kolejności należy określić krąg spadkobierców, którzy są na podstawie odpowiednich przepisów kodeksu cywilnego powołani do dziedziczenia (spadkobiercy ustawowi). Krąg spadkobierców ustawowych wyznaczają więzy pokrewieństwa, małżeństwa, przysposobienia. Spadkobierców ustawowych można podzielić na następujące grupy: (i) małżonek oraz zstępni spadkodawcy (w tym przysposobieni), (ii) małżonek i rodzice spadkodawcy, z tym że w braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych, a gdy jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy oraz ich zstępnym, (iii) dziadkowie oraz ich zstępni, (iv) dzieci małżonka spadkodawcy (pasierbi), (v) gmina albo Skarb Państwa. Uwaga, przepisów o powołaniu do dziedziczenia z ustawy nie stosuje się do małżonka spadkodawcy pozostającego w separacji. W sytuacji, gdy udało się ustalić krąg spadkobierców i dysponujemy już aktem zgonu spadkodawcy, dwa rozwiązania są możliwe do przyjęcia. Mianowicie, możemy albo złożyć w odpowiednim sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, albo sporządzić przed notariuszem akt poświadczenia dziedziczenia. Notariusz będzie mógł sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia w przypadku, gdy będą spełnione określone przesłanki, m.in.: – nie będzie istniał spór co do osoby (osób) spadkobiercy i wysokości przypadającego na niego udziału, – nie zostanie wydane wcześniej sądowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub nie będzie się toczyć takie postępowanie, – w czynności notarialnej będą brali osobiście udział wszyscy spadkobiercy, zarówno ustawowi, jak i testamentowi. Niezwłocznie po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz dokonuje jego wpisu do rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia utworzonego przez Krajową Radę Notarialną. W celu sądowego stwierdzenia nabycia spadku należy złożyć odpowiedni wniosek w sądzie właściwym ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, sąd właściwy dla miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część (sąd spadku). W przypadku gdy właściwego sądu spadku nie można ustalić w sposób wskazany powyżej – właściwym sądem do stwierdzenia nabycia spadku będzie Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy (art. 628 kodeksu postępowania cywilnego). Po złożeniu wniosku sąd wyznacza rozprawę, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby, którym może przysługiwać status spadkobierców ustawowych. W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd wskazuje spadkobierców oraz przysługujące im udziały w spadku. Uwaga, stwierdzenie nabycia spadku przez sąd nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. Po uzyskaniu aktu poświadczenia dziedziczenia lub postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku można przystąpić do działu spadku. Dział spadku może być przeprowadzony w dwojaki sposób, albo sądownie, w tym celu należy złożyć odpowiedni wniosek do sądu o dział spadku, albo w drodze umownego działu spadku, czyli umowy zawartej pomiędzy spadkobiercami przewidującej, jakie składniki majątkowe, wchodzące w skład całości spadku, mają przypaść poszczególnym osobom w ramach przyznanych im udziałów. W przypadku, gdy którykolwiek ze spadkobierców sprzeciwia się przeprowadzeniu podziału spadku w sposób ustalony przez pozostałe osoby, wówczas jedyną możliwością jest sądowy dział spadku. Odnośnie do formy, w jakiej powinna zostać sporządzona umowa o dział spadku, należy wskazać, iż w przypadku, gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, umowa taka powinna zostać sporządzona w formie aktu notarialnego. W pozostałych przypadkach umowa taka może zostać zawarta w zwykłej formie pisemnej. W przypadku sądowego działu spadku do wniosku skierowanego do sądu należy powołać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia oraz dołączyć spis inwentarza (w jego braku należy wskazać majątek, który ma być przedmiotem działu). Sąd będzie przede wszystkim dążył do jak najbardziej sprawiedliwego podziału masy spadkowej w stosunku do udziałów przypadających każdemu ze spadkobierców, co może się wiązać z wyrównywaniem poprzez spłaty pieniężne między spadkobiercami. Podstawą wpisu nowego właściciela nieruchomości (spadkobiercy) do księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości będzie akt notarialny obejmujący umowę o dziale spadku albo postanowienie sądu o dziale spadku. [b]—oprac. gb [/b][/ramka]
Źródło: Rzeczpospolita

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL