Ubezpieczenia społeczne: najważniejsze orzecznictwo w 2023 r.

W mijającym roku zapadło wiele istotnych orzeczeń z obszaru ubezpieczeń społecznych. Prym wiódł oczywiście Sąd Najwyższy. Aktywny był też Trybunał Konstytucyjny. Zapadły również orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości UE.

Publikacja: 21.12.2023 07:59

Ubezpieczenia społeczne: najważniejsze orzecznictwo w 2023 r.

Foto: Adobe Stock

Zdaniem Oskara Sobolewskiego, eksperta emerytalnego i rynku pracy HRK Payroll Consulting, najbardziej kluczowe wydaje się rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego w sprawie tzw. czerwcowych emerytów.

- Już podczas prac legislacyjnych nad zmianą niekorzystnych przepisów w tym zakresie pojawiały się głosy, że ograniczenie kręgu beneficjentów nowych regulacji jest wątpliwe konstytucyjnie. Wówczas nie było jednak woli politycznej, aby nowelizacja miała zastosowanie w szerszym zakresie. Chodziło głównie o kwestie finansowe, co pośrednio przyznawali przedstawiciele ówczesnej władzy - mówi ekspert.

Jego zdaniem, dobrze natomiast, że temat zostanie w końcu w pełni załatwiony.

Podobne spostrzeżenia ma też Łukasz Kozłowski z Federacji Przedsiębiorców Polskich. 

- Kwestie naliczania świadczeń powinny odbywać się bez podziału na „lepszych” i „gorszych” świadczeniobiorców – dodaje.

Staż potrzebny do świadczenia

Trybunał Konstytucyjny uznał, że metoda obliczania stażu uprawniającego do świadczeń musi wynikać z ustawy. Skutkiem wyroku jest utrata mocy obowiązującej § 31 rozporządzenia w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz.U. nr 237 z 2011 r., poz. 1412), który określa metodę obliczania okresów składkowych i nieskładkowych. Ustawodawca dostał 12 miesięcy na przygotowanie przepisów w tym zakresie. Wyrok TK z 13 grudnia 2023 r.; sygn. SK 109/20.

Czytaj więcej

Kolejne zadanie dla nowego rządu od TK. Chodzi o obliczanie okresów składkowych

Podstawa wymiaru składek

Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów uznał, że ZUS, nie negując tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, jest uprawniony do weryfikacji podstawy wymiaru składek przedsiębiorcy, gdy w początkowym okresie prowadzenia firmy ubezpieczony deklaruje podstawę, której wysokość nie ma odzwierciedlenia w przychodach. Rozstrzygnięcie ma szczególne znaczenie dla tzw. przedsiębiorczych matek, czyli kobiet, które krótko po założeniu działalności zachodziły w ciążę i korzystały ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. To im ZUS wielokrotnie obniżał podstawy wymiaru składek deklarowane w wyższych wysokościach, argumentując, iż są niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Eksperci uważają jednak, że uchwała dała ZUS potężny oręż do walki z tą grupą. Dlatego sugerują, aby kwestie ograniczania podstawy wymiaru składki uregulować w ustawie. Tak, aby organ rentowy nie miał w tym zakresie nieograniczonej swobody. Uchwała SN z 29 listopada 2023 r.; sygn. III UZP 3/23.

Czytaj więcej

Sąd Najwyższy przychylniejszy ZUS-owi w sporze z przedsiębiorczymi matkami

Składka wypadkowa

W uchwale siedmiu sędziów SN uznał, że wskaźnik częstości zatrudnionych w warunkach zagrożenia stosowany przy obliczaniu stopy procentowej składki wypadkowej jest ustalany z uwzględnieniem osób wyposażonych w środki ochrony indywidualnej. W efekcie, niezależnie od stosowanych przez firmę rozwiązań technologicznych, które minimalizują uciążliwości w środowisku pracy, składka na ubezpieczenie wypadkowe z tego tytułu nie ulegnie obniżeniu. Uchwała SN z 29 listopada 2023 r. sygn. III UZP 6/23.

Czytaj więcej

Sąd Najwyższy: składka wypadkowa niezależna od środków ochrony w firmie

Czerwcowi emeryci

Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepisy obowiązującej od końca 2021 r. nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (DzU z 2021 r., poz. 1621), która miała poprawić sytuację osób przechodzących na emeryturę w czerwcu, ale pominęła tych z lat 2009–2019 są niezgodne z konstytucją. W konsekwencji ustawodawca będzie musiał dokonać odpowiednich zmian w prawie, które będą uwzględniać pominiętą grupę świadczeniobiorców. Wyrok TK z 15 listopada 2023 r.; sygn. P7/22.

Czytaj więcej

Korzystny wyrok TK ws. czerwcowych emerytów

Delegowanie

Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że w sytuacji gdy ZUS chce z urzędu anulować zaświadczenie A1 (potwierdzające podleganie ubezpieczeniom społecznym w Polsce przez pracowników delegowanych do pracy w UE), nie musi konsultować tego z zainteresowanymi instytucjami zabezpieczenia społecznego z innych krajów unijnych. Wyrok TSUE z 16 listopada 2023 r. w sprawie C 422/22 (ZUS Oddział w Toruniu).

Czytaj więcej

Zaświadczenie A1 dla Ukraińców na nowych zasadach

Staż rolniczy

Brak regulacji umożliwiającej zaliczenie do okresów podlegania ubezpieczeniom stażu w KRUS nie może zostać uznany za naruszenie istoty prawa do zabezpieczenia społecznego- uznał TK. W efekcie taka osoba ( z mieszanym stażem) nie dostanie z ZUS świadczenia z tytułu niezdolności do pracy. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 75/19.

Czytaj więcej

Trybunał Konstytucyjny: Staż rolniczy bez wpływu na rentę z ZUS

Forma załatwienia spraw

Sądowe uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu następuje w drodze wyroku – uznał w uchwale SN. Postać orzeczenia ma wpływ na rodzaj środka odwoławczego, a w konsekwencji także na postępowanie przed sądem drugiej instancji i jego rozstrzygnięcie. Uchwała SN 21 czerwca sygn. III UZP 5/23.

Czytaj więcej

Forma rozstrzygnięcia sądu w sprawach przeciwko ZUS
Sądy i trybunały
Sędzia Piebiak może stracić immunitet. Oskarża go były lider KOD
Materiał Promocyjny
Tajniki oszczędnościowych obligacji skarbowych. Możliwości na różne potrzeby
Konsumenci
Frankowicze mają nowy sposób na banki. Donoszą do prokuratury
Podatki
Ryczałtowcy chcą dzielić biznes, by obniżyć składkę zdrowotną
Praca, Emerytury i renty
Będzie dodatkowa waloryzacja emerytur i rent. Rząd odsłania karty
Materiał Promocyjny
Naukowa Fundacja Polpharmy ogłasza start XXIII edycji Konkursu o Grant Fundacji
Nieruchomości
Mieszkania społeczne. Koniec wyodrębniania na własność