Karol Madaj: Chcemy wprowadzać w krwioobieg USA opowieść o historii Polski

Jak wygląda sytuacja finansowa oddziału Instytutu Pileckiego i lokalu w Nowym Jorku. Jeszcze kilka miesięcy temu mówił pan w wywiadzie z „Rzeczpospolitą”, że oddziały zagraniczne generują koszty bez efektywnego działania.

W oddziale Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku został zakończony remont. Od grudnia można oglądać wystawę poświęconą Rafałowi Lemkinowi – polsko-żydowskiemu prawnikowi, zmarłemu w Nowym Jorku, który prawnie zdefiniował zbrodnię ludobójstwa. Otwarcie wystawy pozwoliło przekonać dzierżawcę, że już działamy i nie musimy ponosić kolejnych kar wynikających ze skomplikowanej umowy najmu. Inauguracja odbędzie się w weekend 14-15 marca. Będziemy rozszerzać działalność.

Kilka miesięcy temu zwiększone zostały udziały Instytutu Pileckiego w spółce prowadzącej oddział nowojorski. Czy Instytut planuje występować cyklicznie o nowe środki na jego rozwój?

Przez długie miesiące czekaliśmy na decyzję w tej sprawie, ale dzięki temu, że otrzymaliśmy zgody z Ministerstwa Kultury i Ministerstwa Finansów, udało się dofinansować amerykańską spółkę. W przyszłości będziemy występowali o przekwalifikowanie kolejnych środków z naszego budżetu, aby ta placówka mogła istnieć. Inauguracja, która niebawem nastąpi, ma pokazać nasz program dla Nowego Jorku i USA, a jego realizacja wymaga odpowiedniego finansowania.

Czytaj więcej

Społeczeństwo

Co czeka zagraniczne oddziały Instytutu Pileckiego

Kierownictwo resortu kultury planuje wygasić szwajcarski oddział Instytutu Pileckiego, nie oznacza to jednak zupełnego wycofania się z Rapperswilu....

Z czego wynikały opóźnienia w przygotowaniu wystawy stałej o rotmistrzu Witoldzie Pileckim? Bo przecież oddział formalnie został otwarty w pustych pomieszczeniach w grudniu 2023 r.

Dla mnie to są już zamierzchłe dzieje. Pełnię obowiązki dyrektora dopiero od sześciu miesięcy. To jest pytanie do mojego poprzednika, dlaczego nie można było zrealizować wystawy o rotmistrzu Witoldzie Pileckim, a pieniądze przeznaczone na ten cel nie były wydatkowane, tylko zwracane do budżetu na inne cele. Nie chcę do tego wracać. Skupiliśmy się na tym, co jest do zrobienia, żeby oddział zaczął faktycznie działać. Wystawa o rotmistrzu jest opracowywana, zaczynamy instalacją artystyczną o rotmistrzu.

Instytut Pileckiego w Nowym Jorku wynajmuje ponad trzy tys. metrów kwadratowych powierzchni w pobliżu giełdy na Manhattanie. To olbrzymie koszty. W wywiadzie z „Rzeczpospolitą” wspomniał pan o możliwości podnajmu części powierzchni, aby je ograniczyć. Czy wynajęto już część powierzchni biurowej?

Rozmowy są prowadzone, ale teraz naszym celem jest otwarcie instytucji, bo to pozwoli ukształtować zespół i otworzy możliwość rozmowy z potencjalnymi partnerami zainteresowanymi wynajęciem przestrzeni. Teraz skupiamy się na zagospodarowaniu przestrzeni wystawienniczej. Zakładam, że wystawy możemy robić z międzynarodowymi partnerami, taka jest nasza strategia. Chodzi o to, aby mogły one być finansowane częściowo z innych budżetów, nie tylko ze środków Instytutu Pileckiego. Dzisiaj musimy skupić nasz wysiłek na zagospodarowaniu tej przestrzeni.

Czy oddział w Nowym Jorku ma szansę efektywnie spełniać swoją misję promocji polskiej historii zagranicą?

Do tego zmierzamy. Będę chciał to osiągnąć. Państwo polskie nie potrzebuje w Nowym Jorku tradycyjnego domu kultury, bo przecież świetnie sobie radzi np. Instytut Polski czy organizacje polonijne. My tworzymy instytucję, która ma opowiadać o polskiej historii, o doświadczeniu totalitaryzmów i wprowadzać tę opowieść w krwioobieg Stanów Zjednoczonych. Idea jest taka, aby powtórzyć sukces Instytutu Pileckiego w Berlinie, który bardzo dużo robi dla Polski w atmosferze dialogu. Dlatego otwarcie rozpoczynamy od debaty z czołowymi amerykańskimi naukowcami Stevem Crawshawem, Markiem Kramerem, Igorem Lucesem, Jackiem El-Hai na temat znaczenia procesu w Norymberdze oraz tego, jak Polska włączyła się w rozliczenie niemieckiego nazizmu, a tym samym zapewniała bezpieczeństwo swoim obywatelom. Debatę poprowadzi dr Krystian Wiciarz, który jako mój zastępca nadzoruje działania naukowe.

Czytaj więcej

Polityka

Oddział Instytutu Pileckiego w Nowym Jorku wpadł w pułapkę. Skarbonka bez dna

Nie ma wystawy o Witoldzie Pileckim i nie wiadomo, kiedy powstanie. Dlatego amerykańska spółka wynajmująca lokal w reprezentacyjnej części nowojors...

Jaka jest wizja przyszłości nowojorskiego oddziału Instytutu Pileckiego?

Instytut ma być swoistym hubem – centrum wiedzy o Polsce, bramą do poznania historii i kultury pamięci naszego kraju. Dlatego podczas inauguracji przedstawimy działania dyplomatycznej grupy Aleksandra Ładosia – tej, która ratowała Żydów, wystawiając im fałszywe dokumenty. Wykład wygłosi Mordecai Paldiel, były dyrektor Departamentu Sprawiedliwości w Jad Waszem, odbędzie się także spotkanie z Heidi Fischman, córką Ruth, która ocalała z zagłady dzięki działalności tej grupy. Będą obecni członkowie komitetu, którzy starają się o medal Sprawiedliwego wśród Narodów Świata dla Ładosia. Zakładamy współpracę z wieloma instytucjami m.in. MSZ, ONZ, ale też organizacjami ściśle zajmującymi się kulturą pamięci, takimi jak znajdujące się obok nas Jewish Heritage Museum. We współpracy z ukraińskim ministrem kultury będziemy opowiadać o sytuacji na Ukrainie oraz prezentować dokonania Laboratorium Lemkina, dokumentującego zbrodnie w tym kraju.

Czy to oznacza, że w planach jest wystawa stała poświęcona grupie Ładosia, rotmistrzowi Pileckiemu czy Rafałowi Lemkinowi?

Nie, na inaugurację zostały przygotowane wystawy czasowe. Ale w planach jest wystawa stała poświęcona Witoldowi Pileckiemu i jego misji walki z dwoma totalitaryzmami.

Dla nas jest bardzo ważne, aby tę postać promować i o jego doświadczeniu opowiadać. Stany Zjednoczone nie mają za sobą doświadczenia dwóch totalitaryzmów. Inauguracja będzie miała charakter programowy, pozwoli zdefiniować, czym ma być Instytut Pileckiego w Stanach Zjednoczonych. Moją ideą jest to, aby w działalność tej instytucji włączyć partnerów. W Polsce współpracujemy z wieloma instytucjami z obszaru kultury pamięci. Chodzi o to, by i w USA łączyć w różnych projektach instytucje państwa polskiego, a nie z nimi konkurować.