Skazani na podstawie dekretu z 1946 r.: Nie udało się odzyskać dobrego imienia krewnych

Rzecznik praw obywatelskich postanowił interweniować w tej konkretnej sprawie.

Adolfina, Helena, Robert i Michał S. wpisali się na niemiecką listę narodowościową (folkslistę) w 1942 r. Dawało im to gwarancję lepszego wyżywienia i traktowania przez okupanta, a w konsekwencji zwiększało ich szansę na przeżycie wojny. W podobny sposób postąpiło wielu Polaków. Po wojnie przystąpiono do rozprawiania się z folksdojczami.

Czytaj także: Nielegalnie przejęto majątek w PRL przez „volkslistę". Kasacja RPO

Dekret z 1946 r. regulował bardzo surowo zasady odpowiedzialności za taki czyn. Groziła za to kara pozbawienia nie tylko praw publicznych, obywatelskich i majątku, ale także aresztu. Rodzeństwo S. zostało skazane w 1947 r. Wyrok od początku budził kontrowersje, gdyż wielu świadków zeznawało, iż S. wpisali się na listę, gdyż był to jedyny sposób na uniknięcie grożącej im wywózki do obozu koncentracyjnego. Oni sami podkreślali, że chcieli w ten sposób uchronić chorą umysłowo siostrę przed zamordowaniem jej. Znane były także ich działania na rzecz pomocy rodakom.

Skłoniło to Adama Bodnara do pochylenia się nad problemem i wykorzystania zawartych w dekrecie przepisów, które w konkretnych przypadkach pozwalały odstąpić od wymierzania kary.

Sąd Najwyższy oddalił jednak kasację (sygn. IV KK 344/19). Sędzia dr Dariusz Kala podkreślił, że nie doszło do zarzucanych przez RPO nieprawidłowości.

– Materiał dowodowy nie daje podstawy do twierdzenia, że wadowicki sąd nie oparł swego wyroku na całokształcie okoliczności sprawy. Poza tym, w 1947 r. oskarżeni wnosili o łagodny wymiar kary. Jak ma się taka deklaracja do stanowiska, że nie było podstaw do przypisania odpowiedzialności? – pytał retorycznie.

Sprawa jest zamknięta. Rodzinie nie udało się odzyskać dobrego imienia krewnych. Pozostaje im zwrócić się ze skargą do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Rodzina podnosi, że ich krewnym odebrano prawo do rzetelnego procesu sądowego, co jest jednym z podstawowych praw człowieka gwarantowanych przez konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.